Του Κώστα Παπαθεοδώρου

Η νέα δεκαετία είναι η περίοδος της πρόκλησης. Θεωρείται ως ο καιρός των πολλαπλών
στοιχημάτων και των ευοίωνων επιστημονικών επιτευγμάτων. Εκτός της τεχνητής
νοημοσύνης που επιγράφει τις εξελίξεις της «βαθιάς μάθησης», μεγάλες θα είναι και οι
καινοτομίες στην ιατρική. Οι νέες τεχνικές αναμφίβολα περιέχουν νέες θεραπευτικές
δυνατότητες και ταυτόχρονα εγείρουν διλήμματα ηθικής φύσεως για τις επεμβάσεις τις
μεταμοσχεύσεις και προπαντός του τομέα της αναγεννητικής και…
προγενετικής ιατρικής.
Μεταξύ των τομέων της ιατρικής που θα βρεθούν στο επίκεντρο των μεγάλων αλλαγών
είναι η καρδιολογία. Ακούγονται, γράφονται αλλά κυρίως ψυθιρίζονται πολλά επί του
θέματος.
Επέλεξα για μια διεξοδική συζήτηση επί του θέματος τον διαπρεπή καθηγητή καρδιολογίας
της Ιατρικής σχολής και Διευθυντή της Β` Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού
Νοσοκομείου Ιωαννίνων Λάμπρο Μιχάλη. Πανεπιστημιακός δάσκαλος επεμβατικός
γιατρός που έχει λάβει διεθνώς μεγάλες διακρίσεις και μεταξύ αυτών απονεμήθηκε στην
επιστημονική ομάδα του συμμετείχε και Βραβείο από την Ακαδημία Αθηνών για
«πρωτότυπη επιστημονική εργασία επί της θεραπείας του καρκίνου και επί της θεραπείας
των παθήσεων της καρδιάς».
Από την αρχή η συζήτηση υπήρξε καθηλωτική και δημοσιογραφικά εκρηκτική. Ο κ. Μιχάλης
μίλησε για τις αλλαγές που είναι επι θυραις: Ηλεκτρομηχανικές καρδιές που θα μπορούν να
επιμηκύνουν έως τα 120 με 130 χρόνια το μέσο όρο ζωής των ανθρώπων. Κάποια
καινοτόμα καρδιολογικά κέντρα ήδη έχουν αυτή τη δυνατότητα καθώς η τεχνολογία και η
τεχνογνωσία υπάρχει!
Η επιμήκυνση του χρόνου ζωής και εύρυθμης λειτουργίας της καρδιάς κατά 3 με 4
δεκαετίες εγείρει εξ υπαρχής θεμελιώδη ερωτήματα.
Τα ερωτήματα θέτει ο καθηγητής:
Το πρώτο αφορά την αντοχή και την ποιότητα λειτουργίας των άλλων ανθρώπινων
οργάνων . Και το δεύτερο σχετίζεται με τις ανθρώπινες επιλογές, τις οικονομικές αντοχές
και την «ηθική» της κοινωνίας. Επιπροσθέτως, αν και σε πρώιμο στάδιο, υφέρπει η
δυνητική δυνατότητα ατομικής «κλωνοποίησης» της καρδιάς. Μπορεί να μην ομολογείται
αλλά… γίνεται. Τουλάχιστον στα εργαστήρια. Υπάρχει φυσικά και η δυνατότητα
μεταμόσχευσης καρδιάς, η τεχνική της οποίας διαρκώς βελτιώνεται. Ωστόσο λόγω
έλλειψης προσφοράς, στην Ελλάδα ετησίως γίνονται μόλις 8 με 10 μεταμοσχεύσεις.
Αναντίρρητα βρισκόμαστε στην απαρχή μιας πραγματικής επανάσταση που λόγω της
έκτασής της, θα επηρεάσει ως φαίνεται, όλες τις δομές της κοινωνίας ακόμη και τις
σχέσεις ανθρώπων και οικογενειών.

Αλλά είναι επιθυμητή και βιώσιμη η επιμήκυνση της ζωής των ανθρώπων; Πόσο αντέχει ο
πλανήτης και που είναι το όριο της ύβρεως; Η απάντηση και εδώ έρχεται μέσα από την
ιατρική πρακτική: «Η ιατρική σήμερα ασχολείται κυρίως με ηλικιωμένους ανθρώπους των
οποίων η ζωή διαρκώς επιμηκύνεται και άρα οι γεροντότεροι διαρκώς πληθαίνουν. Και
ακριβώς λόγω ηλικίας, έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από ιατρική φροντίδα. Οι γιατροί με βάση
την Ιπποκρατική ηθική και τον όρκο που δίνουν, δεν λογοδοτούν στην κοινωνία αλλά στον
άρρωστο. Ο γιατρός δεν έχει δικαίωμα η δυνατότητα μεροληψίας. Οφείλει να παρέχει τις
ίδιες ποιοτικές υπηρεσίες σε όλους ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλλου ή και καταγωγής. Η
κοινωνία- αν θέλει- μπορεί να στήσει Καιάδες».
Πόσους ανθρώπους μπορεί να χωρέσει ο πλανήτης, πόσους ηλικιωμένους δύναται να
καλύψει το σύστημα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και πόσα χρόνια μπορούν οι
οικογένειες να «ανέχονται» μεγάλους; Στη συζήτηση τίθεται εμμέσως και το ζήτημα της
ευθανασίας. Υπάρχουν κανόνες και πρωτόκολλα;
Ο κ. Μιχάλης απαντά με παρρησία: «Τέτοια ζητήματα είναι της κοινωνίας και της πολιτείας
και όχι των γιατρών. Βασικό μέλημα του γιατρού είναι και η εξασφάλιση ποιότητας ζωής
των ηλικιωμένων».
Επικαλείται τη διεθνή εμπειρία του αναφέροντας ότι η διαχείριση τέτοιων ζητημάτων στην
αλλοδαπή δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. «Στην Ελλάδα όμως, η αλληλεγγύη της οικογένειας
που αποδείχθηκε σωτήρια στα χρόνια της κρίσης, έχει μεγάλη και ιδιαίτερη διάσταση. Η
ανταπόδοση των γενεών δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι και ηθική, είναι και πρακτική. Ας
μη λησμονούμε ότι στα χρόνια της κρίσης οι γέροντες εκτός από χρήματα πρόσφεραν
σωματική, ψυχική και σωματική βοήθεια στα παιδιά τους!
Επόμενο κεφάλαιο στη συζήτηση, η έρευνα και η καινοτομία στην Ελλάδα. Ο καθηγητής
με εκπλήσσει τονίζοντας ότι «λεφτά υπάρχουν» και προέρχονται από την Ε.Ε η οποία
χρηματοδοτεί πρωτοπόρα ανταγωνιστικά σε πανευρωπαϊκό επίπεδο ερευνητικά
προγράμματα. Η Β` Καρδιολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων
αυτό το διάστημα «τρέχει» 2 από τα 5 σε πανελλαδική κλίμακα προγράμματα “HORIZON”.
Ωστόσο το ζήτημα που ανακύπτει είναι η προσέλκυση φιλόδοξων και φερέλπιδων
επιστημόνων στην Περιφέρεια καθώς δεν είναι πάντα εφικτό να προκύψουν από τον
γηγενή πληθυσμό. Και είναι δύσκολο γιατί όπως αναφέρει- εκτός των άλλων δεν υπάρχει
και περαιτέρω προοπτική. Άρα για τη στήριξη της έρευνας υπάρχει πρωτίστως η ανάγκη
δημιουργίας συνθηκών επαγγελματικής και επιστημονικής εξέλιξης στην περιοχή μας.
Θα μπορούσαν τυχόν ιδιωτικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα να αμβλύνουν τέτοιου είδους
προβλήματα; Ο κ. Μιχάλης που δεν είναι από τους θερμότερους υποστηρικτές των
ιδιωτικών πανεπιστημίων θέτει το ρητορικό ερώτημα εάν η χώρα, η κοινωνία, η αγορά έχει
ανάγκη από περισσότερους επιστήμονες, τη στιγμή που εκατοντάδες χιλιάδες ελληνόπουλα
με εξαιρετικές επιστημονικές δεξιότητες και περγαμηνές έχουν εγκαταλείψει την Ελλάδα.
Δίνει, ωστόσο, μια ενδιαφέρουσα ιδέα τονίζοντας ότι θα μπορούσαν τα δημόσια
πανεπιστήμια να αναπτύξουν ξενόγλωσσα τμήματα ώστε να ξεπεραστεί το ζήτημα της
δύσκολης ελληνικής γλώσσας και να δοθεί η δυνατότητα σε ενδιαφερόμενους από το
εξωτερικό να σπουδάσουν στην Ελλάδα. Εξάλλου- όπως υπενθυμίζει- στο παρελθόν πολλά

παιδιά κυρίως από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, σπούδαζαν σε ελληνικά πανεπιστήμια
μέσω διακρατικών συμφωνιών. Μια ιδέα που πρέπει να συζητηθεί στο πλαίσιο του
δημόσιου διαλόγου που διεξάγεται αυτό το διάστημα για μεταρρυθμίσεις στην
εκπαίδευση. Μια ιδέα που μπορεί να προσφέρει θέσεις εργασίας στους δικούς μας
επιστήμονες που φεύγουν και χάνονται αλλά και έσοδα για την υποστήριξη του
ερευνητικού έργου, αποδεχόμενοι την αρχή ότι «το πανεπιστήμιο δεν είναι εμπορική
επιχείρηση για να εξασφαλίζει κέρδη»
Σχέσεις γιατρών και φαρμακοβιομηχανίας. Μόνιμο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ πολιτικών
αλλά και ανάμεσα στου γιατρούς όπως τονίζει ο κ. Μιχάλης. Μια δύσκολη και περίπλοκη
σχέση που αποτελεί παγκόσμιο ζήτημα και ενίοτε σκάνδαλο. Πρέπει να αναζητηθεί από
κοινού η απάντηση και να οριοθετηθεί με σαφήνεια γιατί σήμερα όλη την έρευνα στην
εφαρμοσμένη ιατρική και βιολογία τη διεξάγουν σχεδόν αποκλειστικά οι βιομηχανίες που
είναι ιδιωτικές εταιρείες που επιδιώκουν κέρδη. «Παρήλθαν αιώνες από την τελευταία
φορά που πανεπιστημιακό εργαστήριο παρασκεύασε φάρμακο», είναι η καίρια απάντηση
του καθηγητή που υπενθυμίζει ότι υπάρχουν κάποιοι κανόνες ηθικής και δεοντολογίας.
Κανόνες που αν εφαρμοστούν θα αμβλύνουν τις «φαρμακευτικές παρενέργειες» χωρίς
όμως να τις απαλείψουν. Στο δυτικό κόσμο, το θεσμικό πλαίσιο περί της σύγκρουσης
συμφερόντων επιβάλλει την ανακοίνωση και τη δημοσιοποίηση όλων των στοιχείων που
αφορούν σχέσεις και εξαρτήσεις γιατρών με ιδιωτικές εταιρείες. Σχέσεις οικονομικές
ακόμη και ηθικές σχετικές με κλινικές μελέτες, έρευνες και επιστημονικά συμπεράσματα.
Επειδή « είναι πολλά τα λεφτά», σχολιάζω ότι πάντα θα υπάρχουν σκάνδαλα και ποτέ
κανένας δε μπορεί να είναι βέβαιος αν λαμβάνει το φάρμακο που πρέπει η ακόμη και αν
πρέπει να λαμβάνει.
Συνομολογώ ωστόσο ότι η ιατρική κάνει άλματα και η καρδιολογία επανάσταση. Και ένας
από τους μεγαλύτερους επαναστάτες είναι και ο Μιχάλης.

 
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο
Αναμφίβολα το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο- το δεύτερο ως προς την υποδοχή και
νοσηλεία ασθενών στην Ελλάδα- αλλά και η Ιατρική Σχολή Ιωαννίνων διευρύνουν διαρκώς
τη φήμη τους. Σύμφωνα με τον κ. Μιχάλη: «Τα Νοσοκομεία Ιωαννίνων και ιδιαίτερα το
Πανεπιστημιακό- λόγω και της Ιατρικής σχολής- αναδείχθηκαν γρήγορα σε πόλο έλξης
ασθενών ένεκα της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας. Μια σχέση και μια φήμη που
απλώθηκε αρχικά τη δεκαετία του `80 όταν από όλη την Ελλάδα συνέρρεαν ασθενείς από
όλη την Ελλάδα για την ορθοπεδική κλινική του κ. Σουκάκου. Η φήμη- ακριβώς επειδή ήταν
αληθινή- άντεξε στο χρόνο και απλώθηκε περιλαμβάνοντας πλέον και πολλούς άλλους
τομείς και μεταξύ αυτών τη Β` Καρδιολογική Κλινική που πλέον αποτελεί διεθνούς φήμης
καρδιολογικό κέντρο το οποίο συμμετέχει σε τολμηρά ερευνητικά προγράμματα και έχει
συνεργασίες με κορυφαία πανεπιστήμια ανά τον κόσμο».







Κοινοποίηση

Κοινοποιείστε στους φίλους σας!