Τη σταδιακή μετατόπιση της ελληνικής οικονομίας την τελευταία δεκαετία προς ένα πιο εξωστρεφές και παραγωγικό μοντέλο καταγράφει νέα μελέτη του Ινστιτούτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ), αμφισβητώντας με τεκμηριωμένα στοιχεία το κυρίαρχο στερεότυπο της «μονοκαλλιέργειας του τουρισμού» ή της λεγόμενης «οικονομίας του καφέ».
Σύμφωνα με την ανάλυση, εξαγωγές, μεταποίηση και διεθνής ανταγωνιστικότητα ενισχύονται παράλληλα με τον τουρισμό, διαμορφώνοντας ένα πιο σύνθετο και ανθεκτικό παραγωγικό υπόδειγμα για τη χώρα.
Τα βασικά ευρήματα της μελέτης
Η εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία της τελευταίας 10ετίας δείχνει ότι η οικονομία δεν στηρίζεται αποκλειστικά στις υπηρεσίες φιλοξενίας και εστίασης, αλλά εμφανίζει σαφή ενίσχυση των διεθνώς εμπορεύσιμων κλάδων.
Μεταξύ άλλων:
-
Οι εξαγωγές αγαθών αυξάνονται ταχύτερα από το ΑΕΠ και τις τουριστικές εισπράξεις, με μέσο ετήσιο ρυθμό +7,8% μετά το 2015, έναντι +4,8% για τον τουρισμό και +3,4% για το ΑΕΠ.
-
Η μεταποιητική παραγωγή αυξάνεται με ρυθμό περίπου +3% την περίοδο 2013-2024, υψηλότερο από την ανάπτυξη της οικονομίας συνολικά.
-
Η απασχόληση στη μεταποίηση ενισχύεται με +2,3% ετησίως, δηλαδή διπλάσιο ρυθμό από τη συνολική απασχόληση.
-
Οι επενδύσεις σε μηχανολογικό, μεταφορικό και τεχνολογικό εξοπλισμό αυξάνονται με +8,8%.
-
Στον αγροδιατροφικό τομέα καταγράφεται στροφή από έλλειμμα 3 δισ. ευρώ το 2008 σε πλεόνασμα 460 εκατ. ευρώ το 2023.
Παράλληλα, η διεθνής ανταγωνιστικότητα βελτιώνεται, καθώς το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος εμφανίζει σημαντική προσαρμογή, με μείωση της Πραγματικής Σταθμισμένης Συναλλαγματικής Ισοτιμίας κατά 32,9% σε σχέση με το 2009.
Γιατί κυριάρχησε το αφήγημα της «οικονομίας του καφέ»
Η δημόσια συζήτηση, σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, εστιάζει συχνά:
-
στο επίμονο εμπορικό έλλειμμα
-
και στην αύξηση της απασχόλησης σε καταλύματα και εστίαση
Από αυτά εξάγεται το συμπέρασμα ότι η χώρα βασίζεται μονομερώς στον τουρισμό και σε δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας.
Η μελέτη, ωστόσο, υποστηρίζει ότι αυτή η ανάγνωση είναι ελλιπής και δεν αποτυπώνει τη συνολική μακροοικονομική εικόνα, καθώς αγνοεί την ενίσχυση των εξαγωγών, της βιομηχανίας και της γεωργίας.
Εμπορικό ισοζύγιο και τουρισμός: η πλήρης εικόνα
Το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν θεωρείται αυτόματα ένδειξη παραγωγικής αποτυχίας. Συνδέεται λογιστικά με τα πλεονάσματα στο ισοζύγιο υπηρεσιών και κεφαλαίων.
Όπως επισημαίνεται, η αύξηση των εισαγωγών σχετίζεται με ισχυρές εισροές κεφαλαίων και αυξημένη οικονομική δραστηριότητα, ενώ οι εξαγωγές αγαθών καταγράφουν επίσης σημαντική άνοδο.
Σε αντίθεση με το παρελθόν, η εξωτερική θέση της χώρας δεν στηρίζεται πλέον σε δημόσιο δανεισμό, αλλά σε διεθνώς εμπορεύσιμες υπηρεσίες και επενδυτικές εισροές.
Τουρισμός και παραγωγή αναπτύσσονται μαζί
Κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι ο τουρισμός δεν λειτουργεί εις βάρος της μεταποίησης ή της γεωργίας. Αντίθετα, οι κλάδοι αυτοί αναπτύσσονται παράλληλα.
Ο τουρισμός αναγνωρίζεται ως συγκριτικό πλεονέκτημα της Ελλάδας, το οποίο μπορεί να ενισχύει συνολικά την παραγωγικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη, αντί να αποτελεί δομική αδυναμία.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την απασχόληση
Η συμβολή του τουρισμού στη δημιουργία θέσεων εργασίας είναι σημαντική, αλλά όχι κυρίαρχη.
Σύμφωνα με τα δεδομένα της Ελληνική Στατιστική Αρχή, οι κλάδοι καταλυμάτων και εστίασης δημιούργησαν περίπου το 19% των νέων θέσεων εργασίας μετά το 2013. Το ποσοστό αυτό απέχει σημαντικά από την αντίληψη ότι «οι μισές δουλειές» προέρχονται από τον τουρισμό.
Παραγωγικότητα σε συνθήκες κανονικότητας
Η μελέτη επισημαίνει ότι οι συγκρίσεις με τα χρόνια της βαθιάς κρίσης παραμορφώνουν την εικόνα.
Σε πιο ομαλές περιόδους, η παραγωγικότητα αυξάνεται με ικανοποιητικούς ρυθμούς:
-
+1,23% ετησίως την περίοδο 2017-2019
-
+1,9% την περίοδο 2021-2025
Τα στοιχεία αυτά, σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, δείχνουν ότι η οικονομία σταδιακά βελτιώνει τις επιδόσεις της σε όρους αποδοτικότητας.
Το συμπέρασμα της μελέτης
Η ελληνική οικονομία δεν παραμένει στάσιμη ούτε εξαρτάται μονοδιάστατα από τον τουρισμό. Αντίθετα, καταγράφεται σταδιακή μετάβαση σε πιο εξωστρεφές παραγωγικό μοντέλο, με ενίσχυση εξαγωγών, βιομηχανίας και αγροδιατροφής.
Ο τουρισμός, σύμφωνα με την ανάλυση, αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα που μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τους υπόλοιπους παραγωγικούς κλάδους.