Ένα τέλος, αλλά και μια αφετηρία, σηματοδοτεί η παρουσίαση της έκθεσης «Tzoumerka – Αγιογραφία των “Ορέων”» στα Γιάννενα, με την ολοκλήρωση της διαδρομής της να ανοίγει ταυτόχρονα τον δρόμο για νέες πρωτοβουλίες γύρω από την αγιογραφική παράδοση των Τζουμέρκων.
Αυτό αποτυπώθηκε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης εγκαινίων της έκθεσης το απόγευμα της Τετάρτης, όπου αναδείχθηκε τόσο η μέχρι σήμερα πορεία της όσο και οι προοπτικές που διαμορφώνονται για το επόμενο διάστημα, όπως τους ανέφερε κατά το κλείσιμο της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας παρουσίασης η εντεταλμένη σύμβουλος Πολιτισμού του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων Ελισάβετ Μπούτσορα, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην αξία της επιστημονικής τεκμηρίωσης. Μεταξύ των επόμενων στόχων είναι η δημιουργία λευκώματος με τις αγιογραφίες της περιοχής, για το οποίο έχει ήδη γίνει σχετική προσέγγιση προς την Περιφέρεια Ηπείρου για την εξασφάλιση χρηματοδότησης.
Παράλληλα, σχεδιάζεται η χαρτογράφηση των εκκλησιών και η ψηφιοποίηση των αγιογραφιών, με στόχο τη δημιουργία μιας σύγχρονης πλατφόρμας περιήγησης. Στα μελλοντικά σχέδια περιλαμβάνονται ακόμη η λειτουργία εργαστηρίου αγιογραφίας, καθώς και η δημιουργία μουσείου αγιογραφίας στην περιοχή, όπου ενδεχομένως θα μπορούσαν να φιλοξενηθούν και έργα του Χαρίλαου – Ιωάννη Βράνου, εφόσον υπάρξει σχετική συμφωνία με την οικογένεια.
«Να φουντώσει η φλόγα της διατήρησης»
Στο καλωσόρισμά του, ο δήμαρχος Βορείων Τζουμέρκων Νίκος Βαΐτσης στάθηκε στην ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης να διαφυλάξει και να αναδείξει την τέχνη που γεννήθηκε στα Κατσανοχώρια και στα Τζουμέρκα. Όπως ανέφερε, «κρατάμε δύο βασικά στοιχεία: τη φλόγα της δημιουργίας και την ανάγκη να κρατήσουμε ζωντανό τον τόπο».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο φαινόμενο της ερημοποίησης, σημειώνοντας ότι πολλές εκκλησίες παραμένουν κλειστές και ανοίγουν σπάνια, τονίζοντας την ανάγκη «να φουντώσει μέσα μας η φλόγα της διατήρησης». Παράλληλα, επεσήμανε ότι, όπως οι παλιοί αγιογράφοι εργάζονταν σε μπουλούκια, έτσι και σήμερα απαιτείται συλλογική προσπάθεια. Ευχαρίστησε όλους τους συντελεστές της εκδήλωσης, με ιδιαίτερη μνεία στην κα Μπούτσορα για την πρωτοβουλία και τον συντονισμό της διοργάνωσης.
Χαιρετισμό απηύθυνε ο Αρχιμανδρίτης πατήρ Ιερώνυμος, ως εκπρόσωπος της Μητρόπολης Ιωαννίνων, τονίζοντας ότι «ολόκληρη η Ήπειρος αποτελεί ένα ζωντανό μουσείο», ενώ συνεχάρη τον Δήμο Βορείων Τζουμέρκων για την πρωτοβουλία και την υλοποίηση της έκθεσης. Αναγνώστηκε επίσης χαιρετισμός του Μητροπολίτη Άρτης κ. Καλλίνικου.
Τη στήριξη της Περιφέρειας Ηπείρου εξέφρασε ο αντιπεριφερειάρχης Εθελοντισμού Κώστας Κίτσιος, επισημαίνοντας ότι τα Τζουμέρκα αποτελούν μια «κοιτίδα πολιτισμού», που ανέδειξε σημαντικούς καλλιτέχνες της πίστης.
Η διευθύντρια των ΓΑΚ – Ιστορικό Αρχείο Μουσείο Ηπείρου Μάρθα Παπαδοπούλου, υπογράμμισε ότι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία «δεν αποτελεί μόνο μια παρουσίαση, αλλά μια πρόσκληση για τη διαφύλαξη ενός πολύτιμου θησαυρού», αναδεικνύοντας τον ρόλο της έκθεσης ως μέσου ευαισθητοποίησης και προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στο κύριο μέρος της εκδήλωσης παρουσιάστηκαν εισηγήσεις που ανέδειξαν την ιστορική και καλλιτεχνική διάσταση της αγιογραφίας στην περιοχή. Ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας και αναπληρωτής προϊστάμενος της Εφορίας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων Ιωάννης Χουλιαράς παρουσίασε την έρευνά του με τίτλο «Η εντοίχεια ζωγραφική του 17ου αιώνα στα Κατσανοχώρια και την κοιλάδα του Αράχθου ποταμού», φωτίζοντας μια σημαντική περίοδο της τοπικής καλλιτεχνικής παραγωγής.
Ακολούθησε η ομιλία του πατρός και αρχαιολόγου Γρηγόρη Μανόπουλου, ο οποίος αναφέρθηκε αναλυτικά στους ζωγράφους από τα Κατσανοχώρια, στα οργανωμένα συνεργεία τους και στο έργο που άφησαν, τεκμηριώνοντας τη συμβολή τους στη διαμόρφωση της εκκλησιαστικής τέχνης.
Στη συνέχεια, η Ελισάβετ Μπούτσορα ανέγνωσε την ομιλία του γιου του Χαρίλαου – Ιωάννη Βράνου, Μιχαήλ Βράνου, ο οποίος δεν μπόρεσε να παραστεί. Όπως επισημάνθηκε, «η τέχνη σε αυτόν τον τόπο δεν σταμάτησε ποτέ, απλώς περνά από γενιά σε γενιά», ενώ παρουσιάστηκαν στοιχεία από τη ζωή και το έργο του Χαρίλαου – Ιωάννη Βράνου.
Στη δική της τοποθέτηση, η κα Μπούτσορα αναφέρθηκε στο χρονικό υλοποίησης της έκθεσης, στην επιλογή να ξεκινήσει από την Αθήνα, καθώς και στη σημαντική συμβολή της Βουλής των Ελλήνων. Ευχαρίστησε επίσης τις Ιερές Μητροπόλεις Ιωαννίνων και Άρτας για τη συνεργασία και την άδεια πρόσβασης σε ναούς, ώστε να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες φωτογραφίσεις. Όπως τόνισε, η παρουσίαση στα Γιάννενα σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός κύκλου για την αγιογραφία των Ορέων, ανοίγοντας παράλληλα έναν νέο. «Ο πολιτισμός μας ενώνει και είναι το μέλλον του τόπου», κατέληξε.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν, μεταξύ άλλων, η εντεταλμένη περιφερειακή σύμβουλος Μαργαρίτα Γκογκάκη, οι αντιδήμαρχοι του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων Ρένα Παπαϊωάννου και Αιμίλιος Πατσούρας, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Βασίλης Μανόπουλος, οι δημοτικοί σύμβουλοι της αντιπολίτευσης Χρήστος Κύρκος και Νίκος Γέροντας, πρόεδροι Τοπικών Κοινοτήτων, καθώς και ο εκπρόσωπος της Ένωσης Ξενοδόχων Νομού Ιωαννίνων Δημοσθένης Πατερούσης και η πρόεδρος του Λυκείου Ελληνίδων Ιωαννίνων Τερέζα Γιάννενα.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με πασχαλιάτικα τραγούδια από το Τμήμα Παραδοσιακού Τραγουδιού του Χορευτικού Ομίλου Χουλιαράδων, προσθέτοντας μια ακόμη νότα σύνδεσης της έκθεσης με την τοπική παράδοση και την πολιτιστική συνέχεια.
Όλο τον Απρίλιο
Η έκθεση φιλοξενείται στον εκθεσιακό χώρο των Γενικών Αρχείων του Κράτους – Ιστορικό Αρχείο Μουσείο Ηπείρου και θα παραμείνει ανοιχτή για όλο τον μήνα Απρίλιο, σε μια περίοδο με ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς συμπίπτει με το Πάσχα, ενισχύοντας τη σύνδεση της αγιογραφικής τέχνης με το θρησκευτικό βίωμα των ημερών, αλλά και με την αυξημένη επισκεψιμότητα στην περιοχή.
Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση κατέχει το αφιέρωμα στον Τζουμερκιώτη αγιογράφο, ζωγράφο και συγγραφέα Χαρίλαο – Ιωάννη Βράνο, ενώ περιλαμβάνει έργα σύγχρονων αγιογράφων, καθώς και πλούσιο φωτογραφικό υλικό από εκκλησιαστικά μνημεία, τοιχογραφίες και τεκμήρια της καλλιτεχνικής παράδοσης της περιοχής, αναδεικνύοντας τη συνέχεια και την εξέλιξη της τέχνης από το παρελθόν έως σήμερα. Συμμετέχουν οι αγιογράφοι Μιχάλης Μητρογιάννης, Νικόλαος Κάλλης και Κωνσταντίνος Αντώνης, οι φωτογράφοι Ιωάννης Μπενέκος, Χάρης Μπινώλης και Βασίλης Πατερούσης, καθώς και το Εργαστήριο Ασημουργίας Βαρζώκας και η Ξυλογλυπτική Ηπείρου Δ. Μαγειρίας.
Ο Δήμος Βορείων Τζουμέρκων ευχαριστεί θερμά για την υποστήριξη το Τμήμα Παραδοσιακού Τραγουδιού του Χορευτικού Ομίλου Χουλιαράδων και την Φιλοπρόοδο Αδελφότητα Βαπτιστή «Άγιος Ιωάννης» με πρόεδρο την Κική Τσάντα.