Η ταύτιση της μνήμης του Αγίου Βαλεντίνου με την Ημέρα των Ερωτευμένων ξεκίνησε στην Αγγλία του ύστερου Μεσαίωνα και συνδυάζει παγανιστικές και χριστιανικές αναφορές. Η σημερινή μορφή της γιορτής διαμορφώθηκε σταδιακά, αποκτώντας διεθνή χαρακτήρα.
Από τα Λουπερκάλια στον Άγιο Βαλεντίνο
Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, από τις 13 έως τις 15 Φεβρουαρίου, τελούνταν τα Λουπερκάλια προς τιμήν του θεού Φαύνου, αντίστοιχου του Πάνα στην ελληνική μυθολογία. Οι τελετές περιλάμβαναν θυσίες ζώων και συμβολικές πράξεις που συνδέονταν με τη γονιμότητα.
Ανάλογη γιορτή υπήρχε και στην Αρχαία Αθήνα, τα Θεογάμια, προς τιμήν του Δία και της Ήρας, κατά τον μήνα Γαμηλιώνα, που αντιστοιχούσε στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου και το πρώτο του Φεβρουαρίου.
Η Εκκλησία κατήργησε τα Λουπερκάλια τον 5ο αιώνα μ.Χ. ως ειδωλολατρική εορτή. Στη θέση τους, στις 14 Φεβρουαρίου, καθιερώθηκε ο εορτασμός της μνήμης του Αγίου Βαλεντίνου, μάρτυρα της χριστιανικής πίστης από τη Ρώμη, με απόφαση του Πάπα Γελάσιου.
Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Βαλεντίνος ήταν ιερωμένος του 3ου αιώνα, ο οποίος τελούσε μυστικούς γάμους νεαρών ζευγαριών παρά τις αυτοκρατορικές απαγορεύσεις. Άλλη παράδοση αναφέρει ότι κατά τη φυλάκισή του ερωτεύτηκε την τυφλή κόρη του δεσμοφύλακά του και της έστειλε γράμμα υπογεγραμμένο «Με αγάπη από τον Βαλεντίνο σου».
Ο Άγιος Βαλεντίνος
Η καθιέρωση της γιορτής στον Μεσαίωνα
Η σύνδεση της ημέρας με τον έρωτα ενισχύθηκε τον 14ο αιώνα στην Αγγλία. Η πρώτη γραπτή αναφορά εντοπίζεται το 1382 στο ποίημα «Το Κοινοβούλιο των Πτηνών» του Τζέφρι Τσόσερ, όπου αναφέρεται ότι την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου τα πουλιά διαλέγουν ταίρι.
Στις αρχές του 17ου αιώνα η γιορτή ήταν ήδη γνωστή στην Αγγλία, με αναφορά ακόμη και στον «Άμλετ» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Από το 1840 καθιερώθηκε η ανταλλαγή χειρόγραφων ευχετήριων σημειωμάτων (valentines), ενώ η διάδοση της γιορτής στις Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύθηκε από τη βιομηχανοποίηση και τα φθηνά ταχυδρομικά τέλη.
Με την πάροδο του χρόνου, η γιορτή απέκτησε έντονο εμπορικό χαρακτήρα. Το 2010, ο τζίρος του Αγίου Βαλεντίνου μόνο στις ΗΠΑ ξεπέρασε τα 15 δισ. δολάρια.
Αντιδράσεις και πολιτισμικές διαφοροποιήσεις
Η Ημέρα των Ερωτευμένων προκαλεί αντιδράσεις σε ορισμένες χώρες. Στην Ινδία και το Πακιστάν, θρησκευτικοί κύκλοι αντιτίθενται στον εορτασμό, θεωρώντας τον ξένο προς την τοπική παράδοση. Παρόμοιες αντιδράσεις έχουν καταγραφεί και στο Ιράν.
Η ελληνική εκδοχή της Γιορτής των Ερωτευμένων
Ο Άγιος Βαλεντίνος δεν μνημονεύεται στο ορθόδοξο εορτολόγιο και η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν τον αναγνωρίζει. Το 1969, η Καθολική Εκκλησία υποβίβασε τον εορτασμό του σε τοπική εορτή, καθώς τα ιστορικά στοιχεία για τον βίο του ήταν περιορισμένα.
Στην Ελλάδα, η γιορτή καθιερώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, κυρίως με πρωτοβουλία ανθοπωλών. Εκπρόσωποι της Εκκλησίας πρότειναν εναλλακτικές μορφές εορτασμού βασισμένες στο ορθόδοξο εορτολόγιο.
Το 1994 προτάθηκε ο εορτασμός του Αγίου Υακίνθου στις 3 Ιουλίου ως ημέρα αφιερωμένη στον έρωτα. Ο Άγιος Υάκινθος, από την Καισάρεια της Καππαδοκίας, μαρτύρησε σε ηλικία 20 ετών. Στον Ψηλορείτη έχει ανεγερθεί ναός αφιερωμένος σε εκείνον, όπου πραγματοποιούνται πολιτιστικές εκδηλώσεις με την ονομασία «Υακίνθεια».
Ο Άγιος Υάκινθος
Το 2000 προτάθηκε επίσης η 13η Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης των Αποστόλων Ακύλα και Πρίσκιλλας, ως εναλλακτική ημέρα για τους ερωτευμένους. Υπάρχει και τρίτη, μη εκκλησιαστική πρόταση, που αναφέρεται στον Οδυσσέα και την Πηνελόπη ως συμβολικά πρότυπα πίστης και αφοσίωσης.
Η Ημέρα των Ερωτευμένων, όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα, αποτελεί συνδυασμό ιστορικών παραδόσεων, λογοτεχνικών αναφορών και σύγχρονων εμπορικών πρακτικών, με διαφορετικές εκφάνσεις ανά χώρα και πολιτισμό.
Πηγή: SanSimera.gr