Αλτσχάιμερ: Ελληνικό μόριο επανέφερε μνήμη και μάθηση στα επίπεδα υγιών ζώων

Ένα νέο φαρμακευτικό μόριο που σε προκλινικές μελέτες κατάφερε να αποκαταστήσει την ικανότητα μάθησης και μνήμης σε ζωικό μοντέλο με συμπτώματα Αλτσχάιμερ εντόπισε ελληνική ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον δρα Γιώργο Σκρέτα.

Πρόκειται για το RSQ-020, ένα μόριο που στοχεύει την πρωτεΐνη Ταυ, η προβληματική αναδίπλωση και συσσωμάτωση της οποίας συνδέεται με το Αλτσχάιμερ και άλλες σοβαρές νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Στην έρευνα συμμετέχουν το Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμινγκ», το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και η εταιρεία-τεχνοβλαστός ResQ Biotech.

Τα βακτήρια που «ανάβουν» όταν ένα μόριο λειτουργεί

Το RSQ-020 εντοπίστηκε μέσω μιας πρωτοποριακής τεχνολογίας που ανέπτυξε η ερευνητική ομάδα. Οι επιστήμονες τροποποίησαν βακτήρια ώστε να παράγουν δισεκατομμύρια διαφορετικά υποψήφια μόρια και ταυτόχρονα να δείχνουν ποια από αυτά μπορούν να αντιμετωπίσουν την προβληματική αναδίπλωση μιας πρωτεΐνης.

Μέσα στα βακτήρια παράγεται η ανθρώπινη πρωτεΐνη που εξετάζουν οι επιστήμονες και τα κύτταρα έχουν προγραμματιστεί ώστε να εκπέμπουν έντονο πράσινο φως όταν κάποιο μόριο καταφέρει να σταματήσει την προβληματική αναδίπλωσή της.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Αγρίνιο: Σοβαρό ατύχημα στην Ανάβαση – Διασωληνώθηκε νεαρός οδηγός

«Αντί για χρόνια δοκιμών σε δοκιμαστικούς σωλήνες, βρίσκουμε μέσα σε λίγες μέρες μόρια που λειτουργούν μέσα σε ζωντανό κύτταρο», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γιώργος Σκρέτας, διευθυντής του Ινστιτούτου Βιοκαινοτομίας του Ερευνητικού Κέντρου «Αλέξανδρος Φλέμινγκ» και συνεργαζόμενος ερευνητής του Ινστιτούτου Χημικής Βιολογίας του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Η μέθοδος αναπτύχθηκε αρχικά με επίκεντρο την πλάγια μυατροφική σκλήρυνση (ALS), μπορεί όμως να εφαρμοστεί και σε άλλες ασθένειες που συνδέονται με προβληματικά αναδιπλωμένες πρωτεΐνες, μεταξύ των οποίων το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον.

Τι έδειξαν τα πειράματα

Όταν η μέθοδος εφαρμόστηκε στην πρωτεΐνη Ταυ, οι ερευνητές εντόπισαν το RSQ-020.

Σε πειράματα σε φρουτόμυγες που είχαν ήδη χάσει την ικανότητα μάθησης και μνήμης, η χορήγηση του μορίου αποκατέστησε αυτές τις λειτουργίες στα επίπεδα υγιών ζώων. Η βελτίωση, σύμφωνα με τους ερευνητές, διατηρήθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα ακόμη και μετά τη διακοπή της χορήγησης.

Το μόριο κατάφερε επίσης να διασπάσει συσσωματώματα πρωτεϊνών που εξετάστηκαν απευθείας από εγκεφάλους ανθρώπων οι οποίοι είχαν πάσχει από τις συγκεκριμένες ασθένειες.

Αποτελεσματικότητα καταγράφηκε σε δείγματα που σχετίζονταν με τη νόσο Αλτσχάιμερ, τη νόσο του Pick και την προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση, παρότι η πρωτεΐνη Ταυ εμφανίζει διαφορετική δομή σε καθεμία από αυτές.

«Το συγκεκριμένο μόριο αποδείχθηκε αποτελεσματικό σε όλες τις δομές που δοκιμάστηκε», επισημαίνει ο Γιώργος Σκρέτας.

Επόμενο βήμα οι μελέτες σε ποντίκια

Τα ευρήματα βρίσκονται ακόμη σε προκλινικό στάδιο και το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι να εξεταστεί εάν το RSQ-020 μπορεί να εμφανίσει ανάλογη αποτελεσματικότητα και σε ποντίκια.

Την προκλινική ανάπτυξη του μορίου έχει αναλάβει η ResQ Biotech, εταιρεία-τεχνοβλαστός του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, επικεφαλής της οποίας είναι ο Γιώργος Σκρέτας.

Για τα πρώτα στάδια της έρευνας ο ίδιος και η εταιρεία έλαβαν το 2024 χρηματοδότηση Proof of Concept από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, ενώ την ίδια χρονιά επένδυσε στην εταιρεία ο Λαρς Ράσμουσεν, συνιδρυτής των Google Maps.

Για να περάσει η έρευνα στο επόμενο στάδιο απαιτείται πλέον μεγαλύτερη χρηματοδότηση.

Εφόσον τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και στα ποντίκια, θα ακολουθήσουν τα επόμενα στάδια που προηγούνται των δοκιμών σε ανθρώπους. Ο Γιώργος Σκρέτας εκτιμά ότι μέσα στην επόμενη τριετία θα μπορούσαν να υπάρξουν δεδομένα που να δικαιολογούν την έναρξη κλινικών δοκιμών.

Διεθνής συνάντηση στην Αθήνα

Από τις 12 έως τις 15 Οκτωβρίου 2026 διοργανώνεται για πρώτη φορά στην Αθήνα από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών το «Athens School of Protein Misfolding Diseases», με τη συμμετοχή επιστημόνων από την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Αμερική.

Στο πλαίσιο της διοργάνωσης θα πραγματοποιηθεί στις 12 Οκτωβρίου, στις 15:00, ανοιχτή εκδήλωση με δωρεάν συμμετοχή για το κοινό, με αντικείμενο τις ασθένειες που συνδέονται με την προβληματική αναδίπλωση πρωτεϊνών, τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές και τις νέες ερευνητικές προσεγγίσεις.

«Έχουν γίνει πολλά και σημαντικά βήματα στις θεραπείες των ασθενειών αυτών και διαφαίνεται ότι τα επόμενα χρόνια θα γίνουν ακόμα περισσότερα. Θέλουμε λοιπόν να περάσουμε το μήνυμα ότι υπάρχει η ελπίδα σύντομα να αλλάξει κάτι», καταλήγει ο Γιώργος Σκρέτας.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ