Η Πρωτοβουλία για την Προστασία και Ανάδειξη της χαράδρας του Αώου αναδεικνύει ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό ζήτημα που εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες: τη μεταβολή της φυσικής κοίτης του ρέματος του Γράβου και τις σοβαρές επιπτώσεις που αυτή έχει στην περιοχή.
Το ρέμα πριν τις παρεμβάσεις
Το ρέμα του Γράβου αποτελεί βασικό αποδέκτη των νερών της Τύμφης, τα οποία κατέρχονται από την Ξερόλουτσα μέσω της Νταβάλιστας και καταλήγουν στον Αώο. Η ροή του είναι συνεχής καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και η ποσότητα του νερού αλλάζει ανάλογα με την εποχή, χωρίς όμως να δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα.
Μέχρι και τη δεκαετία του 2000 η ροή ήταν απρόσκοπτη, ακόμη και σε περιόδους ισχυρών βροχοπτώσεων. Το νερό διέσχιζε κανονικά το υπάρχον γεφύρι που χρησιμοποιούν οι επισκέπτες, ενώ τα προσωρινά αναχώματα που δημιουργούσαν μηχανήματα για θερινές εργασίες ύδρευσης καταστρέφονταν φυσικά με τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές.
Τα μπαζώματα που άλλαξαν τη φυσιογνωμία του ρέματος
Μετά το 2010, ο πυθμένας του ρέματος μπαζώθηκε με μεγάλους βράχους και χαλίκια, ώστε να διευκολύνει –μόνιμα πλέον– παράνομες διανοίξεις δρόμου και άλλες κατασκευές ή μεταφορές. Αυτή η παρέμβαση άλλαξε ριζικά τη χωρητικότητα της κοίτης.
Κατά τις έντονες βροχοπτώσεις αλλά και την άνοιξη, όταν λιώνουν τα χιόνια, η κοίτη δεν μπορεί πλέον να χωρέσει τον φυσικό όγκο νερού. Το αποτέλεσμα είναι η υπερχείλιση και η κατάκλυση των παρακείμενων περιοχών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το περιβάλλον και την ασφάλεια της περιοχής.
Καλοκαιρινή απώλεια νερού: ένα νέο φαινόμενο
Ένα ακόμη ανησυχητικό φαινόμενο των τελευταίων ετών είναι ότι, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, η μικρή ποσότητα νερού που παραμένει στο ρέμα χάνεται στο μπαζωμένο σημείο και επανεμφανίζεται περίπου 10 μέτρα πιο κάτω, για λόγους που παραμένουν αδιευκρίνιστοι. Η μεταβολή αυτή υποδηλώνει πιθανή αλλοίωση της φυσικής υδρολογικής συμπεριφοράς του ρέματος.
Το διακύβευμα
Τα πλημμυρικά φαινόμενα δεν είναι «φυσικές καταστροφές» που συμβαίνουν χωρίς λόγο. Προκύπτουν όταν η ανθρώπινη παρέμβαση μειώνει δραστικά τη χωρητικότητα ενός ρέματος ή όταν η φυσική του μορφολογία αλλοιώνεται. Η περίπτωση του Γράβου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των επιπτώσεων που έχουν τα μπαζώματα στα υδατορεύματα.