Η διαφθορά δεν φύτρωσε ξαφνικά στην Ελλάδα – Απλώς κάποιος άρχισε να σηκώνει τις πέτρες!

Υπάρχουν φορές που οι αριθμοί δεν αποτυπώνουν απλώς μια πραγματικότητα. Την αποκαλύπτουν σε όλη της την έκταση. Και τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν με αφορμή τη συμπλήρωση δύο ετών λειτουργίας της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος, του γνωστού πλέον «ελληνικού FBI», είναι από εκείνα που δύσκολα μπορεί κανείς να προσπεράσει.

Περισσότερες από 1.500 υποθέσεις, κατηγορίες σε βάρος 5.761 προσώπων, 3.337 συλλήψεις και 262 εγκληματικές οργανώσεις που αποδομήθηκαν μέσα σε μόλις δύο χρόνια. Αυτά είναι τα επίσημα στοιχεία που παρουσίασε το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη για τη διετία λειτουργίας της υπηρεσίας. Η συνολική ζημία σε βάρος του Δημοσίου, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιχειρήσεων και ιδιωτών ξεπερνά τα 650 εκατομμύρια ευρώ.

Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται κυκλώματα λαθρεμπορίου, παράνομης διακίνησης καυσίμων και καπνικών προϊόντων, οικονομικές απάτες, φοροδιαφυγή, αλλά και οργανωμένα δίκτυα που φέρονται να είχαν διεισδύσει σε δημόσιες υπηρεσίες, εφορίες, πολεοδομίες και σωφρονιστικά καταστήματα.

Και εδώ αρχίζουν τα πραγματικά δύσκολα ερωτήματα.

Ήταν άραγε όλα αυτά άγνωστα μέχρι χθες; Ή μήπως υπήρχαν επί χρόνια, λειτουργούσαν μπροστά στα μάτια ενός κράτους που αδυνατούσε ή δεν κατάφερνε να τα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά;

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Τσιγάρα: Σενάρια για τιμές έως 13 ευρώ το πακέτο – Τι εξετάζει η ΕΕ για τη φορολογία (βίντεο)

Για δεκαετίες, η ελληνική κοινωνία παρακολουθούσε αποκαλύψεις για σκάνδαλα, κυκλώματα, παράνομες συναλλαγές, επίορκους λειτουργούς και μηχανισμούς που εκμεταλλεύονταν τη δημόσια διοίκηση. Υποθέσεις που συχνά έρχονταν στην επιφάνεια αποσπασματικά, προκαλούσαν πρόσκαιρη αναστάτωση, καταλάμβαναν για λίγες ημέρες την επικαιρότητα και στη συνέχεια χάνονταν μέσα στον χρόνο. Η αίσθηση ότι τίποτα ουσιαστικό δεν αλλάζει παρέμενε.

Ξαφνικά, όμως, μέσα σε δύο χρόνια από τη δημιουργία μιας εξειδικευμένης υπηρεσίας, αποκαλύπτεται ένα τεράστιο πλέγμα εγκληματικής δραστηριότητας. Αυτό ασφαλώς αποτελεί ένδειξη ότι η εξειδίκευση, η οργάνωση και η συστηματική έρευνα μπορούν να φέρουν αποτελέσματα. Ταυτόχρονα, όμως, αποκαλύπτει και το μέγεθος του προβλήματος που καλείται να αντιμετωπίσει η χώρα.

Δεν σημαίνει ότι η εγκληματικότητα δημιουργήθηκε τα τελευταία δύο χρόνια. Ούτε ότι η διαφθορά μετριέται αποκλειστικά από τον αριθμό των αστυνομικών επιχειρήσεων. Σημαίνει, όμως, ότι υπήρχε ένα πεδίο δράσης πολύ μεγαλύτερο από αυτό που γνώριζε ή μπορούσε να αντιληφθεί ο μέσος πολίτης.

Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις μεγάλες εγκληματικές οργανώσεις.

Η διαφθορά στην Ελλάδα δεν είναι μόνο οι μεγάλες μίζες, τα εκατομμύρια που χάνονται μέσα από παράνομες συναλλαγές και τα κυκλώματα που λυμαίνονται το Δημόσιο. Είναι και η μικρή, καθημερινή συναλλαγή που έχει καταφέρει να γίνει σχεδόν συνώνυμη της εξυπηρέτησης.

Είναι η νοοτροπία ότι για να γίνει η δουλειά σου πρέπει να γνωρίζεις κάποιον. Ότι για να προχωρήσει μια υπόθεση πρέπει να βρεθεί το κατάλληλο πρόσωπο. Ότι για να εξυπηρετηθείς σε μια δημόσια υπηρεσία ίσως χρειαστεί να προσφέρεις κάτι παραπάνω. Είναι η αντίληψη πως ακόμη και για να σου συνδέσουν το ρεύμα, να προχωρήσει μια απλή διαδικασία ή να πάρεις αυτό που δικαιούσαι, πρέπει να λαδώσεις, να μεσολαβήσει κάποιος ή να αναζητήσεις μια παράκαμψη.

Δεν υποστηρίζουμε ότι κάθε δημόσια υπηρεσία ή κάθε υπάλληλος λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο. Υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι που κάνουν σωστά τη δουλειά τους. Όμως το γεγονός ότι τέτοιες πρακτικές έχουν αποκτήσει θέση στη δημόσια συζήτηση και στην καθημερινή εμπειρία των πολιτών είναι από μόνο του ένα σοβαρό πρόβλημα.

Η διαφθορά δεν είναι απλώς ένα οικονομικό αδίκημα. Είναι ένας μηχανισμός που διαβρώνει την ισονομία, καταργεί στην πράξη την ισότητα των πολιτών και δημιουργεί δύο κατηγορίες ανθρώπων: εκείνους που περιμένουν στην ουρά και εκείνους που έχουν τον τρόπο να την παρακάμπτουν.

Και φυσικά, υπάρχει και η πολιτική ευθύνη.

Οι πολιτικές ηγεσίες διαχρονικά εξαγγέλλουν μεταρρυθμίσεις, διακηρύσσουν μηδενική ανοχή στη διαφθορά και υπόσχονται ένα κράτος διαφάνειας και αξιοκρατίας. Όμως η διαφθορά δεν αντιμετωπίζεται με δηλώσεις, επετειακές εκδηλώσεις και επικοινωνιακές επιτυχίες. Αντιμετωπίζεται με διαρκείς ελέγχους, ανεξάρτητους θεσμούς, πραγματική λογοδοσία, γρήγορη απονομή δικαιοσύνης και συνέπειες για όσους καταχρώνται τη δημόσια θέση ή την εξουσία τους.

Οι πολιτικοί δεν μπορούν να εμφανίζονται μόνο όταν εξαρθρώνονται κυκλώματα και να αποφεύγουν τις δύσκολες συζητήσεις για το πώς δημιουργήθηκαν οι συνθήκες που επέτρεψαν τη δράση τους. Δεν αρκεί να χειροκροτούν τις επιτυχίες μιας υπηρεσίας. Οφείλουν να απαντούν και για τις αδυναμίες του κράτους, τις καθυστερήσεις, τις παραλείψεις και τις ευθύνες που επέτρεψαν σε τέτοια φαινόμενα να διαιωνίζονται.

Γιατί η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στην ποινική ευθύνη ενός προσώπου. Υπάρχει και η ευθύνη της εποπτείας, της πρόληψης και της δημιουργίας ενός κράτους που δεν αφήνει χώρο στην αυθαιρεσία.

Δεν είναι τυχαίο ότι η διεθνής εικόνα της χώρας εξακολουθεί να προκαλεί προβληματισμό. Στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς της Transparency International, η Ελλάδα καταγράφει βαθμολογία 50 στα 100 και βρίσκεται στην 56η θέση μεταξύ 182 χωρών, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της τελευταίας έκδοσης. Πρόκειται για έναν δείκτη αντίληψης της διαφθοράς στον δημόσιο τομέα και όχι για καταμέτρηση αποδεδειγμένων αδικημάτων. Ωστόσο, αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που δεν επιτρέπει εφησυχασμό.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να πανηγυρίζουμε επειδή εξαρθρώθηκαν εκατοντάδες εγκληματικές οργανώσεις. Είναι να αναρωτηθούμε γιατί χρειάστηκε να φτάσουμε σε αυτό το σημείο και κυρίως τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα.

Θα συνεχιστούν οι έρευνες; Θα φτάσουν όλες οι υποθέσεις μέχρι το τέλος της δικαστικής διαδρομής; Θα ανακτηθούν τα χρήματα που αφαιρέθηκαν από το Δημόσιο και τους πολίτες; Θα αποδοθούν ευθύνες όπου αυτές προκύψουν, χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς πολιτικές ή άλλες προστασίες; Και, κυρίως, θα αλλάξει κάτι στην καθημερινότητα του πολίτη;

Γιατί μια χώρα δεν κρίνεται μόνο από το πόσες εγκληματικές οργανώσεις εξαρθρώνει, αλλά και από το πόσο δύσκολο είναι να δημιουργηθεί η επόμενη.

Η ύπαρξη και η αποτελεσματική λειτουργία του ελληνικού FBI είναι αναμφίβολα σημαντική. Αλλά δεν μπορεί μια ειδική αστυνομική υπηρεσία να υποκαταστήσει τη λειτουργία ενός ολόκληρου κράτους. Δεν μπορεί να είναι ο μοναδικός μηχανισμός που αποκαλύπτει όσα άλλοι θεσμοί όφειλαν να έχουν εντοπίσει νωρίτερα.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο περισσότερες αποκαλύψεις. Χρειάζεται ένα κράτος στο οποίο η παρανομία δεν θα αποτελεί ευκαιρία για κάποιους, η εξυπηρέτηση δεν θα εξαρτάται από γνωριμίες και το λάδωμα δεν θα θεωρείται αναγκαίο κακό.

Γιατί το πραγματικό σκάνδαλο δεν είναι μόνο ότι υπήρχαν τόσα κυκλώματα. Είναι ότι επί χρόνια μπορούσαν να λειτουργούν. Και όσο η διαφθορά εξακολουθεί να θεωρείται από πολλούς μέρος της καθημερινότητας, τόσο θα αποδεικνύεται ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο σε εκείνους που παρανομούν, αλλά και σε ένα σύστημα που δεν κατάφερε να τους σταματήσει.

Όποια πέτρα και να σηκώσεις, μία διαφθορά θα τη βρεις…