Το πολυφωνικό τραγούδι στο Πωγώνι δεν αποτέλεσε ποτέ απλώς μια μορφή τέχνης, αλλά έναν ζωντανό τρόπο έκφρασης της κοινότητας. Μέσα από τις φωνές των ανθρώπων της περιοχής, η παράδοση αυτή λειτούργησε ως μέσο μνήμης, επικοινωνίας και συλλογικής εμπειρίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, το 2017 ιδρύθηκε ο Σύλλογος Πωγωνίσιου Πολυφωνικού Τραγουδιού, με στόχο τη διατήρηση και συνέχιση μιας παράδοσης που κινδύνευε να φθίνει λόγω κοινωνικών αλλαγών.
Πώς ξεκίνησε η πρωτοβουλία
Η ανάγκη για τη δημιουργία του Συλλόγου προέκυψε όταν οι φορείς της παράδοσης, οι ίδιοι οι τραγουδιστές των χωριών, άρχισαν να λιγοστεύουν. Το πολυφωνικό τραγούδι, που μεταδιδόταν προφορικά από γενιά σε γενιά, κινδύνευσε να αποδυναμωθεί.
Ο Σύλλογος από την ίδρυσή του επέλεξε να λειτουργήσει ως κοινότητα και όχι ως ένας τυπικός πολιτιστικός φορέας. Αναζήτησε τους παλαιότερους τραγουδιστές, κατέγραψε μνήμες και μελωδίες και έδωσε έμφαση στη βιωματική μετάδοση της γνώσης.
Το Φεστιβάλ Πολυφωνικού Τραγουδιού
Το 2018 ξεκίνησε το Φεστιβάλ Πολυφωνικού Τραγουδιού, το οποίο με τα χρόνια εξελίχθηκε σε θεσμό για την περιοχή. Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται σε χωριά του Πωγωνίου, όπως τα Κτίσματα, οι Κουκλιοί και η Βήσσανη, επαναφέροντας το τραγούδι στο φυσικό του περιβάλλον.
Το 2026 προγραμματίζεται η διοργάνωση του 8ου Φεστιβάλ Πολυφωνικού Τραγουδιού και Μουσικής, στον τόπο όπου γεννήθηκε η συγκεκριμένη παράδοση της Ηπείρου.
Ο ρόλος των τραγουδιστών
Καθοριστική είναι η συμβολή των ίδιων των Πωγωνήσιων τραγουδιστών, οι οποίοι αποτελούν τους αυθεντικούς φορείς της παράδοσης. Μέσα από αυτούς μεταδίδεται όχι μόνο το μουσικό ρεπερτόριο, αλλά και το ήθος της πολυφωνίας, που βασίζεται στη συλλογικότητα, την ακρόαση και τη συνύπαρξη των φωνών.
Εξωστρέφεια και παρουσία σε Ελλάδα και εξωτερικό
Παράλληλα, ο Σύλλογος έχει αναπτύξει δράσεις και εκτός της τοπικής κοινότητας, συμμετέχοντας σε φεστιβάλ και εκδηλώσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Μέσα από αυτές τις πρωτοβουλίες προβάλλεται το πολυφωνικό τραγούδι ως μια ζωντανή πολιτιστική πρακτική.
Η νέα γενιά και οι «Πωγωνέοι»
Ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία των «Πωγωνέων», του παιδικού τμήματος του Συλλόγου. Μέσα από τη συμμετοχή των παιδιών, η παράδοση μεταδίδεται με φυσικό και βιωματικό τρόπο στις νεότερες γενιές.
Τα παιδιά μαθαίνουν να λειτουργούν ως σύνολο, να ακούν και να συνδιαμορφώνουν τη μουσική εμπειρία, επιβεβαιώνοντας τη συνέχεια της πολυφωνικής παράδοσης στο παρόν και το μέλλον.
Ένας ζωντανός πυρήνας πολιτισμού
Σήμερα, ο Σύλλογος Πωγωνίσιου Πολυφωνικού Τραγουδιού αποτελεί έναν ενεργό πυρήνα πολιτιστικής δημιουργίας. Από τους παλαιότερους τραγουδιστές έως τους σύγχρονους ερμηνευτές και τα παιδιά των «Πωγωνέων», διαμορφώνεται μια συνεχής αλυσίδα μετάδοσης.
Η δράση του δεν περιορίζεται στη διάσωση της παράδοσης, αλλά επεκτείνεται στη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη βιώσιμη συνέχισή της ως συλλογική εμπειρία.