Το περιστατικό με τον Γιώργο Μαζωνάκη και η ανάγκη για διακριτική ενημέρωση, αποφυγή ανθρωποφαγίας και αποστιγματοποίηση των ψυχικών νοσημάτων.
Της Λούλας Βέρμπη,
Παιδιάτρου – Αναπτυξιολόγου,
MSc Κοινωνικής Ψυχιατρικής – Παιδοψυχιατρικής,
Δημοτική Σύμβουλος Δήμου Ιωαννιτών
Το πρόσφατο γεγονός της εισαγγελικής εντολής για τη νοσηλεία του Γιώργου Μαζωνάκη σε δημόσια ψυχιατρική κλινική πυροδότησε έντονη συζήτηση και πληθώρα σχολίων στα κοινωνικά δίκτυα. Δυστυχώς επικράτησαν τίτλοι που «πουλάνε» κλικ και views , πρόχειρες ερμηνείες που πιθανά το προκάλεσαν , ιστορικό νοσηλειών , χρήση ευαίσθητων προσωπικών του δεδομένων κ.ά …
Στην παραλία ακουγόταν έντονα τριγύρω το γεγονός σαν να πρόκειται για ανακοίνωση συναυλίας στην Μύκονο, γεγονός που με προβλημάτισε εαν τελικά αντιλαμβανόμαστε τη σοβαρότητα της κατάστασης ενός ανθρώπου που πιθανά πάσχει , άσχετα εάν είναι επώνυμος ή όχι .
Εκτός του ό,τι τέτοια φαινόμενα επικοινωνίας πληγώνουν ανθρώπους και υπονομεύουν τη συλλογική μας προσπάθεια για αποστιγματοποίηση της ψυχικής νόσου , το γεγονός αυτό καθαυτό πιθανά μπορεί να έχει πολλούς αθέατους παράγοντες πρόκλησής του ή να είναι και πολυπαραγοντικό , και πολύ πιο σύνθετο από αυτό που μπορεί κάποιος χωρίς ιατρικές γνώσεις να αντιληφθεί.
Η δημόσια έκθεση ενός ανθρώπου με κρίση στην ψυχική του υγεία συνοδεύεται πολλές φορές από άκριτη συζήτηση και σχόλια στα social media. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, μπορούν να αναγνωρίσουν πόσο καταστροφικό είναι αυτό, ειδικά για άτομα με ψυχικά συμπτώματα:
Τι ειναι η αποστιγματοποίηση:
σημαίνει:
να ακούμε, να ενημερωνόμαστε απο επιστήμονες και οχι απο αμφιβόλου επιστημονικής κατάρτισης πηγές στο διαδίκτυο τί ειναι το ψυχικό σύμπτωμα , να ενδυναμώνουμε τους ασθενείς και να δημιουργούμε υποστηρικτικό περιβάλλον και στην ” Ψηφιακή Κοινωνία “ που ζούμε πια αρκετές ώρες της ημέρας .
Η αποστιγματοποίηση περνάει μέσα από:
- Υπεύθυνη ενημέρωση χωρίς ανθρωποφαγικούς τίτλους.
- Εκπαίδευση του κοινού για τη φύση και τη συχνότητα των ψυχικών νοσημάτων.
- Προβολή ατόμων που ακολούθησαν πλήρη ίαση και επιτυχής επανένταξης.
- Ενίσχυση της πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Αντίθετα ο στιγματισμός δεν είναι μόνο κοινωνικό, αλλά και συστηματικό εμπόδιο στην θεραπευτική υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν και στις οικογένειές τους και αφορά την μή προστασία των δικαιωμάτων τους στην ιδιωτικότητα .
Οι συνέπειες του ανθρωποφαγικού λόγου – επικοινωνίας:
Η χρήση «κραυγαλέων» τίτλων , τα χωρίς φιλτράρισμα σχόλια και η μη σωστή ενημέρωση έχουν συνέπειες σε πολλά επίπεδα:
Για το ίδιο το άτομο: δημιουργούν
- Δημόσια διαπόμπευση : συνδέουν το όνομα του με την ψυχική νόσο ακόμη κι αν πρόκειται για προσωρινό επεισόδιο, και μπορούν να επιδεινώσουν την ψυχολογική του κατάσταση. Η έκθεση σε τίτλους-«βόμβες» δημιουργεί μια μόνιμη ταύτιση του ονόματος με την ψυχική νόσο, ακόμη κι αν η διάγνωση ή η νοσηλεία είναι προσωρινή.
- Δευτερογενή τραυματισμός : Η δημοσιότητα μπορεί να επιδεινώσει το άγχος, την κατάθλιψη και άλλα συμπτώματα, οδηγώντας σε βαθύτερη ψυχολογική κρίση.
- Κοινωνική απομόνωση : Οι γνωστοί, συνεργάτες και ακόμη και άγνωστοι μπορεί να αλλάξουν στάση απέναντί του, με αποτέλεσμα απομόνωση ή διακοπή επαγγελματικών σχέσεων.
Για την κοινωνία:
- ενισχύεται το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία . Συχνα οι αναγνώστες συνδέουν τον όρο «ψυχιατρείο» με κάτι αρνητικό, επικίνδυνο ή ντροπιαστικό, αντί για χώρο θεραπείας
- αποθαρρύνουν ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια από το να την αναζητήσουν και όταν κάποιος που χρειάζεται ψυχιατρική υποστήριξη μπορεί να φοβηθεί τη δημόσια διαπόμπευση και να μην απευθυνθεί ποτέ σε ειδικό.
- διαστρεβλώνεται η αντίληψη ότι η ψυχιατρική φροντίδα είναι χώρος ασφάλειας και θεραπείας. Ο τίτλος «πουλάει» ένταση αλλά παραλείπει το πλαίσιο, π.χ. ότι η ακούσια νοσηλεία προβλέπεται από τον νόμο για λόγους ασφάλειας και φροντίδας.
Για τη δημοσιογραφία:
- Απώλεια αξιοπιστίας : Ο εντυπωσιασμός εις βάρος της αλήθειας πλήττει τη σοβαρότητα του μέσου.
- Ανθρώπινο λάθος με νομικές προεκτάσεις : Ορισμένοι τίτλοι μπορεί να εκληφθούν ως δυσφημιστικοί ή ενέχουν παραβίασης προσωπικών δεδομένων
Διεθνή ποσοστά για προσωρινή ψυχική νόσο :
Η «προσωρινή» ή οξεία / παροδική ψυχική διαταραχή αφορά καταστάσεις όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται για μικρό χρονικό διάστημα (από ώρες έως εβδομάδες/μήνες) και στη συνέχεια υποχωρούν, συχνά μετά από θεραπεία.
WHO & διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι:
Περίπου 1 στους 4 ανθρώπους παγκοσμίως θα εμφανίσει κάποια ψυχική ή νευρολογική διαταραχή στη διάρκεια της ζωής του.
Προσωρινά επεισόδια (π.χ. οξεία αγχώδης αντίδραση, προσαρμοστική διαταραχή, βραχεία ψυχωσική διαταραχή) εμφανίζονται περίπου στο 15%–20% του γενικού πληθυσμού σε κάποια φάση της ζωής και στις περισσότερες περιπτώσεις η ανάρρωση είναι πλήρης μέσα σε εβδομάδες ή μήνες με την κατάλληλη φροντίδα.
Εθνική έρευνα (2009–10): ανέφερε οτι 14% του ενήλικου πληθυσμού είχε κλινικά σημαντική ψυχιατρική νοσηρότητα την προηγούμενη εβδομάδα που σε μεγάλο ποσοστό αποκαταστάθηκε ικανοποιητικα με ψυχιατρική παρέμβαση ( ψυχοθεραπεία ή/και φαρμακευτική αγωγή) τις επόμενες εβδομάδες.
Ενδεικτικά αυτός ο πληθυσμός με οξεία ψυχιατρικη σημειολογία εμφάνισε :
- γενικευμένη αγχώδη διαταραχή 4,10%,
- κατάθλιψη 2,90%,
- πανικοειδή διαταραχή 1,88%,
- ιδεοψυχαναγκαστική συμπτωματολογία 1,69%,
- φοβίες 2,79%,
- μικτή αγχώδη–καταθλιπτική διαταραχή 2,67%
Η ανάρρωση είναι ο κανόνας: η πλειοψηφία επιστρέφει στην πλήρη λειτουργικότητα μέσα σε εβδομάδες ή μήνες.
Η πραγματικότητα των ψυχικών νοσημάτων :
Στην Ελλάδα τα δεδομένα των ερευνών δείχνουν οτι κοινωνικά υπάρχει ακόμα χαμηλή εξοικείωση και υψηλό στίγμα.
Μόνο 25–30% όσων παρουσιάζουν συμπτώματα ψυχικής διαταραχής αναζητούν βοήθεια.
Το 40–50% δηλώνει ότι θα αισθανόταν άβολα αν γείτονας ή συνάδελφος είχε ιστορικό ψυχικής νόσου.
Αυτό σημαίνει πως, αν και η ψυχική νόσος είναι εξαιρετικά συχνή και συχνά προσωρινή, στη χώρα μας η κοινωνική αποδοχή και η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας μένουν ακόμη πίσω και οι τίτλοι «σοκ» δυστυχώς μας γυρίζουν πολλά χρόνια πίσω.
Στατιστικά ψυχικών νοσημάτων στην Ελλάδα :
Περίπου 2,5 εκατομμύρια πολίτες στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας, δηλαδή σχεδόν 1 στους 4 συμπολίτες (22,8%)
(Public Health,
Ενδεικτικά : εκδηλώνουν :
- 15% αγχώδεις διαταραχές
- 6% βαριά κατάθλιψη
- 7% εξάρτηση από ουσίες
- 3% παιδοψυχιατρικά ζητήματα
- 1%–2% διπολική διαταραχή
- 1% σχιζοφρένεια / ψυχώσεις
- 1 ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή
- 1% άνοια
- 5%–10% άλλες διαταραχές
Οι Κοινωνικοοικονομικές ανισότητες ενισχύουν την εκδήλωση τους:
Η εμφάνιση ψυχικών διαταραχών είναι πολύ πιο συχνή σε ευάλωτες ομάδες: άνεργους, άτομα με οικονομικές δυσκολίες, ηλικιωμένοι κτλ
Η περίπτωση της παρούσας κατάστασης του Γιώργου Μαζωνάκη στην πραγματικότητα αναδεικνύει το πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική του αυτή κρίση και στην ανάγκη για αξιοπρεπή, στοχοθετημένη και θεραπευτικά σωστή φροντίδα και ιδιωτικοποίηση .
Τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να λανθάνουν σε “κοινή γνώμη” που στιγματίζει , αλλά μπορούν και να γίνουν μέσο ενημέρωσης και υποστήριξης, με σεβασμό, βάσει επιστημονικής γνώσης.
Τα στατιστικά στοιχεία επιβεβαιώνουν τη μεγάλη ανάγκη για υπηρεσίες ψυχικής υγείας , για ενημέρωση , για αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων και για ένταξη της ψυχικής υγείας στον πυρήνα της δημόσιας υγείας.
Η μη σωστή ενημέρωση και οι «κραυγαλέοι» τίτλοι έχουν σοβαρές συνέπειες — όχι μόνο για τον ίδιο τον άνθρωπο που αφορά η είδηση, αλλά και για ολόκληρη την κοινωνία.
Έχουν γίνει τεράστιες προσπάθειες και έχουμε ικανοποιητικα αποτελέσματα για την αποφυγή στίγματος στην Ψυχική Νοσο . Στο χέρι όλων μας όμως είναι να τη διατηρήσουμε και να φιλτράρουμε κάθε φορά αυτό που σχολιάζουμε από το κινητό μας αλλά και αυτό το σχόλιο που διαβάζουμε.
Η ψυχική νόσος δεν είναι ντροπή και δεν αφορά «λίγους και διαφορετικούς».
Μπορεί να αφορά τον γείτονα, τον φίλο, τον συνεργάτη ή και εμάς τους ίδιους.
Η δημοσιογραφία οφείλει να λειτουργεί με σεβασμό και αίσθημα ευθύνης.
Δεν αρκεί να καταγράφεται το γεγονός — πρέπει να πλαισιώνεται σωστά χωρίς να στιγματίζει ….
Η ψυχική υγεία δεν είναι «θέμα για πρωτοσέλιδο»· είναι θέμα ζωής.
Ας σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την ψυχική νόσο σαν «σενάριο» και τον άνθρωπο σαν «είδηση».
1 στους 4 θα βιώσει κάποια στιγμή στη ζωή του ψυχικό σύμπτωμα — και οι περισσότεροι θα ανακάμψουν πλήρως με τη σωστή φροντίδα.
Συμβουλή :
- αναζητηστε βοηθεια έγκαιρα για εσάς ή τους αγαπημένους σας οταν κατι νιωθετε οτι αλλάζει και επηρεάζει την λειτουργικότητα της καθημερινότητας και τις σχέσεις σας με τους γύρω . Η πρώιμη παρέμβαση οδηγεί σε γρήγορη αποκατάσταση της ποιότητας ζωής σας ..
- κάθε φορά που σχολιάζουμε πίσω απο την οθόνη μας , ας φανταστούμε ως απλό άνθρωπο αυτον που αφορά η είδηση , ας φανταστούμε πως θα νιώσει όταν διαβάσει το σχόλιό μας και ας μπούμε στα παπούτσια του …
Αυτό λεγεται ενσυναίσθηση και ατομική ευθύνη .