Μαρίκα Κοτοπούλη: Η μεγάλη κυρία του ελληνικού θεάτρου με ρίζες από το Τσεπέλοβο

Με ηπειρώτικες ρίζες από το Τσεπέλοβο Ζαγορίου, η Μαρίκα Κοτοπούλη (1887-1954) έμελλε να γίνει μία από τις εμβληματικότερες μορφές του νεοελληνικού θεάτρου. Γεννημένη στην Αθήνα, αλλά με την καταγωγή της οικογένειάς της να τη συνδέει με την Ήπειρο, υπήρξε μια προσωπικότητα που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη θεατρική και κοινωνική ζωή του πρώτου μισού του 20ού αιώνα.

Φτιαγμένη από σκληρό μέταλλο, αθυρόστομη, επιθετική και ιδιότροπη, αλλά ταυτόχρονα προικισμένη με μια ακαταμάχητη γοητεία τόσο πάνω στη σκηνή όσο και στην ιδιωτική της ζωή, η Κοτοπούλη ήταν μια γυναίκα που δύσκολα άφηνε κάποιον αδιάφορο. Η μισή Ελλάδα τη λάτρευε και η άλλη μισή αγαπούσε να τη μισεί.

Μια «σχεδόν» άγνωστη βιογραφία επιχειρεί τώρα να φωτίσει τη ζωή και την καλλιτεχνική διαδρομή της μεγάλης ηθοποιού. Πρόκειται για το βιβλίο «Μήτσος Μυράτ: Μαρίκα Κοτοπούλη – Μια “σχεδόν” άγνωστη βιογραφία», με εισαγωγή, επιμέλεια και επίμετρο του συγγραφέα, κριτικού και εκδότη Διονύση Ν. Μουσμούτη.

Το υλικό είχε εντοπιστεί από τον ίδιο πριν από περίπου 20 χρόνια. Πρόκειται για τη βιογραφία που είχε γράψει ο Μήτσος Μυράτ και είχε δημοσιευτεί το 1931 σε 41 συνέχειες στην εφημερίδα «Ελεύθερος Άνθρωπος».

Η σημασία της συγκεκριμένης μαρτυρίας βρίσκεται και στη στενή σχέση του Μυράτ με την Κοτοπούλη. Υπήρξε επί χρόνια συνεργάτης της στο θέατρο και σύζυγος της αδελφής της, Χρυσούλας, γνωρίζοντας έτσι πρόσωπα και γεγονότα «από πρώτο χέρι». Είχε προηγουμένως παντρευτεί την Κυβέλη, τη μεγάλη καλλιτεχνική αντίπαλο της Κοτοπούλη, ενώ από τον δεύτερο γάμο του απέκτησε τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Δημήτρη Μυράτ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Άρτα: Η «Αρτινών Συνεργασία» ζητά ενιαίο σχέδιο φωτισμού για τα μνημεία

Η αφήγηση ξεκινά από τη γέννηση της Μαρίκας Κοτοπούλη, κυριολεκτικά μέσα στο θεατρικό περιβάλλον, και φτάνει έως τη δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη στις 31 Ιουλίου 1920. Ο δεσμός της με τον διπλωμάτη, πολιτικό και λογοτέχνη υπήρξε μία από τις πλευρές της ζωής της που την έφεραν στο επίκεντρο όχι μόνο της καλλιτεχνικής αλλά και της κοινωνικής και πολιτικής ζωής της εποχής.

Η Κοτοπούλη κατάφερε να κινηθεί με άνεση από το κωμειδύλλιο και τη φάρσα μέχρι το δράμα, την τραγωδία και την επιθεώρηση. Παράλληλα, σε μια βαθιά ανδροκρατούμενη περίοδο, διηύθυνε τον δικό της θίασο και άσκησε ισχυρή επιρροή στα θεατρικά πράγματα της χώρας.

Ο Κώστας Γεωργουσόπουλος την είχε χαρακτηρίσει «ακρογωνιαίο λίθο στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου τον 20ό αιώνα», επισημαίνοντας ότι δεν υπήρξε μόνο μεγάλη ηθοποιός και θιασάρχης, αλλά και μια πνευματική φυσιογνωμία που έσπασε τα στεγανά ανάμεσα στον κόσμο των ηθοποιών και την κοινωνική ζωή.

Η μεγάλη αντιπαλότητα με την Κυβέλη

Σημαντικό κεφάλαιο της διαδρομής της αποτέλεσε η πολύχρονη αντιπαλότητά της με την Κυβέλη, η οποία απασχόλησε έντονα το θεατρικό κοινό της εποχής.

Ο ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ Βάλτερ Πούχνερ επισημαίνει ότι, σε αντίθεση με την Κυβέλη, για την Κοτοπούλη δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ένα ολοκληρωμένο επιστημονικό έργο ούτε πλήρες παραστασιολόγιο.

Κατά τον ίδιο, η νέα έκδοση καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να δημιουργηθεί μια ολοκληρωμένη μονογραφία για τη Μαρίκα Κοτοπούλη.

Για το στοιχείο που την έκανε να ξεχωρίζει, είναι χαρακτηριστική η περιγραφή του: «Ήταν ένας ηθοποιός-τύπος. Όποιον ρόλο ανέλαβε του έδωσε τη δική της σφραγίδα».

«Έβγαινε και γέμιζε τη σκηνή»

Μια σπάνια προσωπική μαρτυρία για την Κοτοπούλη καταθέτει ο ζωγράφος Πέτρος Ζουμπουλάκης, αδελφός της ηθοποιού Βούλας Ζουμπουλάκη, ο οποίος είχε την ευκαιρία να τη γνωρίσει και να την παρακολουθήσει δύο φορές επί σκηνής.

Την είδε το 1949 στην «Ορέστεια» του Αισχύλου στο Ηρώδειο, στον ρόλο της Κλυταιμνήστρας, και αργότερα στο «Έκτο πάτωμα» του Αλφρέντ Ζερί, στην τελευταία εμφάνισή της στην Αθήνα.

Αυτό που θυμάται περισσότερο είναι η δύναμη της παρουσίας της.

«Έβγαινε και γέμιζε τη σκηνή», αναφέρει, παρότι ήταν μικροκαμωμένη. Ακόμη πιο έντονα έχει μείνει στη μνήμη του η φωνή της, την οποία χαρακτηρίζει «σπηλαιώδη», με εξαιρετικό εύρος και εντυπωσιακό βάθος.

Η νέα έκδοση ανασύρει έτσι ένα πολύτιμο τεκμήριο για μια γυναίκα που δεν περιορίστηκε στον ρόλο της μεγάλης πρωταγωνίστριας. Η Μαρίκα Κοτοπούλη υπήρξε θιασάρχης, δασκάλα, ισχυρή δημόσια προσωπικότητα και πρωταγωνίστρια μιας εποχής κατά την οποία το θέατρο, η κοινωνία και η πολιτική συναντιούνταν πολύ συχνότερα απ’ όσο επέτρεπαν τα φώτα της σκηνής να φανεί.

Πηγή – Φωτογραφία: ΑΠΕ-ΜΠΕ