Νέοι Αγρότες στην Ήπειρο: Αδιάθετα 14,7 εκατ. ευρώ – Κατά 60% λιγότεροι οι δικαιούχοι

Ανησυχητικά στοιχεία για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα στην Ήπειρο αναδεικνύουν τα αποτελέσματα του προγράμματος Νέων Αγροτών, καθώς από τα 24,28 εκατ. ευρώ που είχαν διατεθεί στην Περιφέρεια, μόλις 9,55 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν σε εγκεκριμένες ενισχύσεις. Το υπόλοιπο ποσό, ύψους 14,72 εκατ. ευρώ, παραμένει αδιάθετο, ενώ ο αριθμός των δικαιούχων εμφανίζεται μειωμένος σχεδόν κατά 60% σε σύγκριση με την προηγούμενη πρόσκληση.

Η εικόνα που προκύπτει από την ανάλυση των αποτελεσμάτων της Παρέμβασης Π3-75.1 «Εγκατάσταση Γεωργών Νεαρής Ηλικίας» του Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 2023–2027 είναι ενδεικτική των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η προσπάθεια ανανέωσης του αγροτικού πληθυσμού.

Παρά τη διαθεσιμότητα σημαντικών χρηματοδοτικών πόρων, το ενδιαφέρον για ένταξη στο πρόγραμμα υπήρξε περιορισμένο, με την Ήπειρο να καταγράφει τη χαμηλότερη επίδοση μεταξύ επτά Περιφερειών που περιλαμβάνονται στη συγκριτική αποτίμηση.

Μόλις 260 εγκρίσεις από 285 αιτήσεις

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ανάλυσης, στην Περιφέρεια Ηπείρου υποβλήθηκαν συνολικά 285 αιτήσεις, από τις οποίες εγκρίθηκαν οι 260, ενώ 25 απορρίφθηκαν κατά τον διοικητικό έλεγχο.

Η συνολική δημόσια δαπάνη των εγκεκριμένων αιτήσεων ανήλθε σε 9.555.000 ευρώ, έναντι αρχικής κατανομής 24.280.000 ευρώ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

«Κόφτης» στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027 (βίντεο)

Αυτό σημαίνει ότι οι εγκεκριμένες ενισχύσεις αντιστοιχούν μόλις στο 39,35% των διαθέσιμων πιστώσεων, αφήνοντας αδιάθετο το 60,65%.

Το ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο αξιοποίησης των πόρων δεν οφείλεται σε μεγάλο αριθμό απορρίψεων. Αντίθετα, το 91,23% των αιτήσεων που υποβλήθηκαν εγκρίθηκε.

Το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται, επομένως, στον μικρό αριθμό των ενδιαφερομένων που προχώρησαν σε υποβολή αίτησης, παρά τη δυνατότητα ενίσχυσης από 30.000 έως 42.500 ευρώ ανά δικαιούχο.

Από 645 νέους αγρότες, μόλις 260

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η σύγκριση με την προηγούμενη πρόσκληση του προγράμματος. Κατά την περίοδο 2021–2022, στο πλαίσιο του Υπομέτρου 6.1 του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης, είχαν ενταχθεί στην Ήπειρο 645 νέοι αγρότες.

Στη νέα παρέμβαση, ο αριθμός περιορίστηκε στους 260, καταγράφοντας μείωση 59,69%.

Πρόκειται για 385 λιγότερους δικαιούχους, εξέλιξη που δημιουργεί προβληματισμό για τη δυνατότητα ανανέωσης του παραγωγικού δυναμικού σε μια Περιφέρεια με έντονα χαρακτηριστικά δημογραφικής γήρανσης και εγκατάλειψης της υπαίθρου.

Η μείωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς το νέο πρόγραμμα προσφέρει υψηλότερες ενισχύσεις σε ορισμένες κατηγορίες δικαιούχων σε σχέση με το προηγούμενο χρηματοδοτικό πλαίσιο.

Η Ήπειρος τελευταία μεταξύ επτά Περιφερειών

Η συγκριτική εικόνα των επτά Περιφερειών για τις οποίες παρατίθενται αποτελέσματα αναδεικνύει τη χαμηλή συμμετοχή στην Ήπειρο.

Η Ήπειρος κατατάσσεται τελευταία τόσο ως προς τον αριθμό των εγκεκριμένων δικαιούχων όσο και ως προς τη συνολική εγκεκριμένη δαπάνη στη συγκεκριμένη ομάδα Περιφερειών.

Ακόμη και η γειτονική Δυτική Μακεδονία καταγράφει 295 εγκρίσεις, ενώ το Βόρειο Αιγαίο φτάνει τις 309.

Η κατάταξη αυτή αποτυπώνει την περιορισμένη συμμετοχή, χωρίς από μόνη της να συνιστά σύγκριση της επίδοσης ανάλογα με τον αγροτικό πληθυσμό κάθε Περιφέρειας.

Γιατί οι νέοι απομακρύνονται από τη γεωργία και την κτηνοτροφία

Η ανάλυση συνδέει τη χαμηλή ανταπόκριση με μια σειρά από διαρθρωτικά προβλήματα του πρωτογενούς τομέα στην Ήπειρο. Ένα από τα βασικότερα αφορά τις προϋποθέσεις ένταξης, καθώς οι υποψήφιοι καλούνται να διαθέτουν εκμεταλλεύσεις με συγκεκριμένη ελάχιστη παραγωγική δυναμικότητα, η οποία αποτυπώνεται μέσω της Τυπικής Απόδοσης.

Στην ορεινή Ήπειρο, όπου κυριαρχούν οι μικρές και κατακερματισμένες εκμεταλλεύσεις, η συγκέντρωση της αναγκαίας γεωργικής γης ή του απαιτούμενου ζωικού κεφαλαίου αποτελεί σημαντική δυσκολία.

Επιπλέον, η υποχρέωση αύξησης της Τυπικής Απόδοσης κατά τουλάχιστον 20% έως την ολοκλήρωση του επιχειρηματικού σχεδίου αυξάνει τις απαιτήσεις για όσους επιθυμούν να ενταχθούν.

Σημαντικό αποτρεπτικό παράγοντα αποτελεί και το κόστος παραγωγής, ιδιαίτερα στην κτηνοτροφία, με τις αυξημένες δαπάνες για ζωοτροφές, ενέργεια και καύσιμα να περιορίζουν την οικονομική βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων.

Στους παράγοντες αβεβαιότητας προστίθενται οι ζωονόσοι, οι υγειονομικοί περιορισμοί και οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν οι δικαιούχοι για την ολοκλήρωση των επιχειρηματικών τους σχεδίων.

Η ανάλυση επισημαίνει ακόμη ότι οι απαιτήσεις επαγγελματικής ιδιότητας, κατάρτισης, φορολογικών εσόδων και ετήσιων δηλώσεων δημιουργούν πρόσθετες δεσμεύσεις, με ενδεχόμενες οικονομικές συνέπειες σε περίπτωση μη επίτευξης των προβλεπόμενων στόχων.

Πέρα από τα οικονομικά και διοικητικά εμπόδια, καθοριστική παράμετρο αποτελεί η συρρίκνωση του νεανικού πληθυσμού στην ύπαιθρο. Σε πολλές ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές των Ιωαννίνων, της Άρτας, της Θεσπρωτίας και της Πρέβεζας, η μείωση του πληθυσμού περιορίζει τον αριθμό των νέων που θα μπορούσαν να αναλάβουν γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις.

Η έλλειψη υποδομών, οι δυσκολίες πρόσβασης σε υπηρεσίες και οι περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές ενισχύουν τη μετακίνηση προς τα αστικά κέντρα ή προς άλλους κλάδους απασχόλησης. Έτσι, η χαμηλή συμμετοχή στο πρόγραμμα Νέων Αγροτών συνδέεται και με το ευρύτερο ζήτημα της πληθυσμιακής και παραγωγικής αποδυνάμωσης της ηπειρωτικής υπαίθρου.

Τι θα γίνει με τα 14,72 εκατ. ευρώ;

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά πλέον η τύχη των αδιάθετων χρηματοδοτικών πόρων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ανάλυσης, οι 25 απορριφθείσες αιτήσεις αντιστοιχούν σε συνολική δημόσια δαπάνη 902.500 ευρώ.

Ακόμη και στην περίπτωση που εγκρίνονταν όλες έπειτα από ενστάσεις, το συνολικό ποσό των ενισχύσεων θα ανερχόταν περίπου στα 10,46 εκατ. ευρώ, αφήνοντας αδιάθετα περισσότερα από 13,8 εκατ. ευρώ.

Το γεγονός αυτό αναδεικνύει ότι το χρηματοδοτικό κενό δεν μπορεί να καλυφθεί μόνο με την εξέταση των απορριφθεισών αιτήσεων.

Η ανάλυση προτείνει την επανεξέταση των κριτηρίων επιλεξιμότητας για ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, τη σύνδεση του προγράμματος με τα Σχέδια Βελτίωσης και την ενίσχυση της κτηνοτροφίας με στοχευμένες παρεμβάσεις.

Παράλληλα, θέτει ως ενδεχόμενες επιλογές μια νέα πρόσκληση με προσαρμοσμένους όρους ή την ανακατανομή των αδιάθετων πόρων σε άλλα αναπτυξιακά εργαλεία, εφόσον αυτό επιτρέπεται από το θεσμικό πλαίσιο.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν τα 14,72 εκατ. ευρώ θα μπορέσουν να αξιοποιηθούν για την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα της Ηπείρου ή εάν θα κατευθυνθούν τελικά σε άλλες ανάγκες και περιοχές.

Η εικόνα των 260 εγκεκριμένων νέων αγροτών, σε μια Περιφέρεια που αντιμετωπίζει έντονη δημογραφική συρρίκνωση, αναδεικνύει την ανάγκη να εξεταστεί κατά πόσο οι προϋποθέσεις των χρηματοδοτικών προγραμμάτων ανταποκρίνονται στις πραγματικές δυνατότητες των νέων που επιθυμούν να παραμείνουν και να εργαστούν στην ηπειρωτική ύπαιθρο.