Παναγία Χρυσοβίτσας: Το μεγάλο προσκύνημα του Δεκαπενταύγουστου στην Ήπειρο

Στην καρδιά της Χρυσοβίτσας Μετσόβου, ο Δεκαπενταύγουστος παραμένει δεμένος με ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Ηπείρου. Η Παναγία της Χρυσοβίτσας, η θαυματουργή εικόνα και το διήμερο πανηγύρι έχουν γράψει τη δική τους ιστορία σε έναν τόπο όπου, για γενιές, πιστοί έφταναν ακόμη και με τα πόδια από μακρινές περιοχές.

Ο Ιερός Ναός του Μοναστηρίου, αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου, δεσπόζει στο κέντρο του χωριού και αποτελεί σημείο αναφοράς για τους κατοίκους, αλλά και για όσους καταφθάνουν κάθε χρόνο για να προσκυνήσουν.

Ο Χρήστος Γαλάνης, ψάλτης του ναού, περιγράφοντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων τη σημασία που είχε παλαιότερα το προσκύνημα, το συγκρίνει με εκείνα της Τήνου και της Παναγίας Σουμελά.

Οι αφηγήσεις γύρω από τη θαυματουργή εικόνα και τα περιστατικά που αποδίδονταν στη χάρη της Παναγίας περνούσαν από γενιά σε γενιά και, όπως καταγράφεται και σε παλαιότερες μαρτυρίες, έφερναν στη Χρυσοβίτσα πλήθος πιστών.

Προσκυνητές έφταναν με τα πόδια ύστερα από ώρες δρόμου

Από το πρωί της παραμονής του Δεκαπενταύγουστου, άνθρωποι από διαφορετικά σημεία της Ηπείρου, αλλά και από τη Δυτική Μακεδονία και τη Θεσσαλία, κατευθύνονταν προς το χωριό. Άλλοι για να προσευχηθούν και να εκπληρώσουν κάποιο τάμα και άλλοι για να συμμετάσχουν στο μεγάλο πανηγύρι, το οποίο διαρκούσε δύο ημέρες και συνεχίζεται μέχρι σήμερα με τη φροντίδα του Πολιτιστικού Συλλόγου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Στα λευκά «ντύθηκε» το Χιονοδρομικό Κέντρο Ανηλίου!

Σε άλλες εποχές, το ταξίδι προς τη Χρυσοβίτσα ήταν από μόνο του μέρος της εμπειρίας. Πιστοί ξεκινούσαν με τα πόδια από τα Γιάννενα, την Καλαμπάκα, τη Μηλιά Μετσόβου, τα Γρεβενά και άλλες περιοχές. Από τα Ιωάννινα, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, η διαδρομή μπορούσε να διαρκέσει ακόμη και δέκα ώρες.

Ο Χρήστος Γαλάνης θυμάται τους προσκυνητές από τη Μηλιά και την Κρανιά να πλησιάζουν το χωριό τραγουδώντας τα μοιρολόγια της Παναγίας. Για τους κατοίκους, ο ήχος τους ήταν το σημάδι ότι οι πρώτες ομάδες είχαν φτάσει.

Οι επισκέπτες έφερναν μαζί τους στρωσίδια και έμεναν γύρω από την πλατεία. Κάτω από τα πλατάνια υπήρχαν, μάλιστα, άτυπα καθορισμένα σημεία για κάθε περιοχή: αλλού συγκεντρώνονταν όσοι έρχονταν από το Τρίστενο, αλλού οι επισκέπτες από τα Γρεβενά και σε διαφορετικό σημείο εκείνοι από τη Μηλιά.

Το πανηγύρι είχε τότε έντονα τοπικό χαρακτήρα. Κάθε χωριό μπορούσε να έχει τους δικούς του οργανοπαίκτες, με κομπανίες έξι ή επτά μουσικών και παραδοσιακούς ηπειρώτικους χορούς να κρατούν το γλέντι ζωντανό. Στην πλατεία έστηναν τους πάγκους τους και μικροπωλητές, δημιουργώντας την εικόνα μιας μεγάλης γιορτής που ξεπερνούσε τα όρια του χωριού.

Η παράδοση για τη θαυματουργή εικόνα

Η ιστορία της εικόνας της Παναγίας της Χρυσοβίτσας συνδέεται με μία μακρά θρησκευτική παράδοση.

Σύμφωνα με αυτήν, η εικόνα βρέθηκε αρχικά το 533 μ.Χ. στο χωριό Στριγγανία της επαρχίας Τριχωνίδας, στον ναό της «Χρυσοβίτζης». Η ίδια παράδοση αναφέρει ότι στη συνέχεια βρέθηκε στη Μονή Βαρλαάμ των Μετεώρων και αργότερα στη Μονή Βουτζά, στο Γρεβενίτι.

Περίπου το 1486, η εικόνα φέρεται να εντοπίστηκε μέσα στο δάσος της σημερινής Χρυσοβίτσας από μία γυναίκα, τη Λαμπρινή, η οποία είχε πάει στην περιοχή για να κόψει ξύλα. Εκείνη ενημέρωσε τον ιερέα του χωριού, παπα-Μιχάλη, και στο σημείο ανεγέρθηκε ο ναός που σώζεται μέχρι σήμερα.

Πριν από την εμφάνιση της εικόνας, το χωριό ονομαζόταν Παλαιόμυλος. Σύμφωνα πάντα με την τοπική παράδοση, η ονομασία Χρυσοβίτσα συνδέθηκε με τη λέξη «Χρύσοβα», η οποία υπήρχε γραμμένη στην εικόνα.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Χρυσοβίτσας έχει επίσης καταγράψει ένα περιστατικό που, σύμφωνα με την αφήγησή του, σημειώθηκε τον Ιούνιο του 2015 στη θέση «Πολιτσές», έξω από το χωριό. Κάτοικος ανέφερε ότι είδε μπροστά του μία μαυροφορεμένη γυναίκα μέσα σε φωτεινή νεφέλη, την οποία αναγνώρισε ως την Παναγία της Χρυσοβίτσας, και ότι εκείνη του ζήτησε να μεταφέρει στους κατοίκους της περιοχής μήνυμα μετάνοιας.

Η Χρυσοβίτσα βρίσκεται σε υψόμετρο 920 μέτρων, σε απόσταση 43 χιλιομέτρων από τα Ιωάννινα και 16 χιλιομέτρων από το Μέτσοβο.

Και το δικό της προσκύνημα αποτελεί μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης θρησκευτικής παράδοσης στην Ήπειρο, όπου εκατοντάδες εκκλησίες είναι αφιερωμένες στη Θεοτόκο. Για γενιές Ηπειρωτών, ιδιαίτερα σε περιόδους σκλαβιάς, ξενιτιάς και δυσκολιών, η Παναγία αποτέλεσε σημείο πίστης, ελπίδας και προσδοκίας.