Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Columbia αναζητούν νέες απαντήσεις για την ψυχική υγεία των προσφύγων

Η ψυχολογική υποστήριξη απαιτεί χρόνο, συνέχεια και σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο. Τι συμβαίνει όμως όταν ο άνθρωπος που χρειάζεται βοήθεια είναι πρόσφυγας ή μετανάστης που βρίσκεται διαρκώς σε μετακίνηση και δεν μπορεί να παρακολουθήσει επαναλαμβανόμενες συνεδρίες;

Σε αυτό το ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει το διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα «Healing Roots», το οποίο υλοποιούν από κοινού το Πανεπιστήμιο Columbia και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Το πρόγραμμα πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου, την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Έρευνας και Παρέμβασης και το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, με στόχο να διερευνήσει και να αξιολογήσει τα διαθέσιμα προγράμματα ψυχικής υγείας για πρόσφυγες και μετανάστες.

Η φιλοδοξία του είναι να σχεδιαστούν νέες παρεμβάσεις, προσαρμοσμένες στις πραγματικές συνθήκες ζωής των ανθρώπων που έχουν εκτοπιστεί βίαια και συχνά δεν έχουν τη δυνατότητα σταθερής επαφής με ειδικούς ψυχικής υγείας.

Οι ερευνητές έχουν επικεντρωθεί στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια, ενώ παράλληλα μελετώνται και άλλες περιοχές του κόσμου που υποδέχονται πρόσφυγες.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ελληνικός βιοαισθητήρας ανιχνεύει ενδείξεις εμφράγματος με μία σταγόνα αίματος

Το «Healing Roots» τιμήθηκε τον Ιούνιο του 2024 με το «Columbia World Projects Impact Award» για την καινοτόμο προσέγγισή του. Η πρώτη φάση του προγράμματος ολοκληρώθηκε με τη χαρτογράφηση των παρεμβάσεων ψυχικής υγείας για πρόσφυγες και μετανάστες διεθνώς, την καταγραφή των κενών και τη δημιουργία σχετικής βάσης δεδομένων.

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του Τμήματος Επιδημιολογίας του Πανεπιστημίου Columbia, Τσαρλς Μπράνας, ο οποίος συντονίζει το πρόγραμμα από την πλευρά του αμερικανικού πανεπιστημίου, ένα από τα σημαντικότερα κενά αφορά τους ανθρώπους που μετακινούνται από χώρα σε χώρα.

«Οι βίαια εκτοπισμένοι πρόσφυγες βρίσκονται διαρκώς σε μετακίνηση και δεν μπορούν να είναι παρόντες σε πολλαπλές αλληλεπιδράσεις με ειδικούς ψυχικής υγείας», σημειώνει.

Η μεγάλη πρόκληση, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να δημιουργηθούν παρεμβάσεις που μπορούν να έχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα ακόμη και όταν η επαφή των προσφύγων με τους ειδικούς είναι περιορισμένη.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στα ασυνόδευτα ανήλικα αγόρια, ομάδα για την οποία το πρόγραμμα εντόπισε σοβαρά κενά στην υποστήριξη. Στην επόμενη φάση του, το «Healing Roots» θα περάσει στον σχεδιασμό νέων παρεμβάσεων, προσαρμοσμένων στις ανάγκες και στις πραγματικές συνθήκες αυτών των πληθυσμών.

Ο Τσαρλς Μπράνας βρίσκεται στην Ελλάδα για εκδήλωση του «Columbia Global Center Athens» στην Αθήνα, ενώ θα έχει σειρά επαφών με τους εταίρους του προγράμματος, κυβερνητικούς φορείς, εκπροσώπους υπουργείων και μη κυβερνητικές οργανώσεις.

Στόχος είναι να σχεδιαστούν πιλοτικές εφαρμογές στην Ελλάδα, με την προοπτική οι παρεμβάσεις που θα αναπτυχθούν να αξιοποιηθούν και σε άλλες χώρες.

Ο ίδιος έχει ασχοληθεί ερευνητικά με την Ελλάδα και στο παρελθόν. Κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, ως καθηγητής του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνιας, συνεργάστηκε με ερευνητές του Πανεπιστημίου Κρήτης για τη μελέτη των επιπτώσεων των μέτρων λιτότητας στην ψυχική υγεία. Η σχετική έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο «BMJ Open», είχε καταγράψει σημαντική αύξηση των αυτοκτονιών τους μήνες μετά την ανακοίνωση των μέτρων λιτότητας του 2011.

«Οι προκλήσεις της ψυχικής υγείας είναι πολύ πιο συχνές από όσο νομίζουμε», τονίζει ο κ. Μπράνας, επισημαίνοντας ότι η κατάθλιψη και το άγχος είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα και, όταν δεν αντιμετωπίζονται, μπορούν να οδηγήσουν σε ακραίες καταστάσεις.

Κεντρική θέση στην ερευνητική του διαδρομή κατέχει η αντίληψη ότι η υγεία δεν καθορίζεται μόνο από τις ιατρικές υπηρεσίες, αλλά και από τις συνθήκες στις οποίες ζουν οι άνθρωποι.

«Οι συνθήκες που μας περιβάλλουν επηρεάζουν την υγεία μας πιθανώς περισσότερο από τις προσωπικές μας επιλογές ή τα γονίδιά μας», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Στο πλαίσιο αυτό, η έρευνά του εστιάζει σε παρεμβάσεις που αφορούν την ποιότητα της κατοικίας, την πρόσβαση σε χώρους πρασίνου, την καθαριότητα, τον φωτισμό στις γειτονιές και τη βελτίωση των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών.

Ένα από τα πιο γνωστά πεδία της δουλειάς του αφορά τις πρώην βιομηχανικές πόλεις των ΗΠΑ, όπως το Ντιτρόιτ, το Κλίβελαντ και η Φιλαδέλφεια, όπου η εγκατάλειψη κατοικιών και γειτονιών έχει σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και στην κοινωνική συνοχή.

Ο κ. Μπράνας περιγράφει την εγκατάλειψη αυτή ως «τοξική», σημειώνοντας ότι λειτουργεί σαν μορφή περιβαλλοντικής ρύπανσης, με συνέπειες στην ψυχική υγεία, αλλά και στην εμφάνιση βίαιων συμπεριφορών.

Οι μελέτες του έχουν δείξει ότι η ανακαίνιση και επαναχρησιμοποίηση εγκαταλελειμμένων χώρων μπορεί να μειώσει τα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, αλλά και τα περιστατικά βίας.

Το «Healing Roots» συνδέει αυτή τη λογική με τις ανάγκες προσφύγων και μεταναστών, αναζητώντας λύσεις που δεν περιορίζονται στην κλασική θεραπευτική σχέση, αλλά λαμβάνουν υπόψη την κινητικότητα, την αβεβαιότητα και τις δύσκολες συνθήκες ζωής των εκτοπισμένων ανθρώπων.

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ