Ένα νέο, “γενναίο” πρόγραμμα δράσεων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και επιχειρήσεων έχει προτείνει η κυβέρνηση προς έγκριση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου των 5,3 δισ. ευρώ, προβλέπεται ένα νέο, ανασχεδιασμένο πρόγραμμα “Εξοικονομώ” για νοικοκυριά, που προβλέπει επιδότηση συνολικού ύψους 1,19 δισ. ευρώ, με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας σε 62.000 κατοικίες πανελλαδικά. Ταυτόχρονα, προβλέπονται άλλα 930 εκατ. ευρώ για την αλλαγή συστημάτων θέρμανσης και θερμοσίφωνα, ενώ ακόμα 390 εκατ. ευρώ αφορούν ενεργειακές αναβαθμίσεις στα κτίρια όπου στεγάζονται επιχειρήσεις μικρού μεγέθους.
Πρόκειται για ένα συνολικό πακέτο ύψους 2,5 δισ. ευρώ, που αναμένεται ότι θα αποτελέσει τη βάση και για τα επόμενα που θα ακολουθήσουν, καθώς οι ανάγκες ενεργειακής αναβάθμισης παραμένουν υψηλές και ενώ τους επόμενους μήνες τίθεται σε ισχύ η νέα κοινοτική οδηγία που αφορά τη μείωση των εκπομπών ρύπων από τα κτίρια. Σύμφωνα με όσα ανέφερε κατά τη διάρκεια της παρουσίασης των νέων προγραμμάτων ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, οι προτάσεις που έχουν υποβληθεί προς έγκριση στην Κομισιόν είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της κυβέρνησης με 13 διαφορετικά υπουργεία και αφορούν δράσεις που θα ξεκινήσουν από φέτος με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2032. “Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο είναι το πρώτο ευρωπαϊκό ταμείο για την πράσινη μετάβαση με έντονο κοινωνικό χρώμα, δηλαδή χρησιμοποιούνται χρήματα από το Ταμείο Ρύπων προκειμένου να επιταχυνθεί η πράσινη μετάβαση, αλλά ταυτόχρονα με έντονη φροντίδα για την κοινωνική συνοχή και για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες”.
Με τη σειρά του, ο υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Στ. Παπασταύρου, σημείωσε ότι “οι περιβαλλοντικοί στόχοι δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι αυτοσκοπός. Προφανώς δεσμευόμαστε για τη μείωση των εκπομπών έως το 2030 και το 2040, αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς να ληφθεί υπ’ όψιν η κοινωνική συνοχή και η κοινωνική αλληλεγγύη και το μεγάλο στοίχημα είναι να πιάσουμε τους στόχους για την προστασία του περιβάλλοντος χωρίς να μείνει κανένας πίσω”.
Το 20% του προϋπολογισμού του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου θα κατευθυνθεί για τη χρηματοδότηση του νέου “Εξοικονομώ”. Τα επιλέξιμα νοικοκυριά θα μπορούν να επιδοτηθούν για δαπάνες όπως θερμοπροσόψεις, μονώσεις, συστήματα σκίασης, αντικατάσταση κουφωμάτων, σε ποσοστό που θα μπορεί να υπερβεί ακόμα και το 80%. Ωστόσο, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε μέχρι σήμερα, όσοι ενδιαφερόμενοι δεν μπορούν να καλύψουν εφάπαξ τη δική τους συμμετοχή, θα μπορούν πλέον να προχωρούν και σε σταδιακές καταβολές των απαιτούμενων χρημάτων, μέσω του λογαριασμού ηλεκτρικής ενέργειας και σε συνεργασία και συμφωνία με τον εκάστοτε πάροχο. Για παράδειγμα, αν ένα νοικοκυριό επιλέγει να κάνει παρεμβάσεις συνολικής αξίας 24.800 ευρώ (συμπερ. ΦΠΑ), θα λάβει ως επιδότηση συνολικά 19.800 ευρώ και θα καταβάλει μόλις 5.000 ευρώ.
Εκτός από την οικονομική διευκόλυνση, μια σημαντική παράμετρος για την αλλαγή αυτή φαίνεται πως είναι και η δυνατότητα να ξεπεραστεί η γραφειοκρατία, αλλά και η εξ αυτής επιφυλακτική στάση πολλών ιδιοκτητών. Εφόσον ο πάροχος αναλαμβάνει για λογαριασμό του πελάτη του όλη τη διαδικασία, από την αίτηση και τη μελέτη μέχρι την εκτέλεση των εργασιών, είναι πιθανό να ενθαρρυνθούν περισσότεροι στο να συμμετάσχουν.
Από την άλλη πλευρά, αρκετοί φορείς της αγοράς τηρούν μια πιο επιφυλακτική στάση, καθώς στην πράξη θα πρόκειται για μια χρηματοδοτική συμφωνία με χαρακτηριστικά τραπεζικού δανεισμού, αλλά βασιζόμενη στα στοιχεία της ενεργειακής εξοικονόμησης που θα εξασφαλίζουν οι παρεμβάσεις στο ακίνητο. Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο και ενδέχεται να προκαλέσει και τριβές, καθώς δεν είναι πάντα ξεκάθαρο το ύψος της ενεργειακής εξοικονόμησης στην πράξη και είναι πιθανό να προκύπτουν σημαντικές αποκλίσεις σε σχέση με το θεωρητικό επίπεδο εξοικονόμησης.
Το δεύτερο σημαντικό πρόγραμμα, ύψους 930 εκατ. ευρώ, θα αφορά τη δυνατότητα αντικατάστασης συστήματος θέρμανσης και θερμοσίφωνα. Επίσης, πόροι 40 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για τη δωρεάν έκδοση 200.000 Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης, εκμηδενίζοντας το κόστος για ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά. Το Πιστοποιητικό θα δείχνει την πραγματική ενεργειακή εικόνα της κατοικίας και βοηθά το νοικοκυριό να γνωρίζει πού χάνει ενέργεια και ποιες παρεμβάσεις χρειάζονται για να μειωθεί το κόστος διαβίωσης. Aξίζει να σημειώσουμε πως για πρώτη φορά η έκδοση ΠΕΑ χρηματοδοτείται αυτόνομα, χωρίς να απαιτείται συμμετοχή σε πρόγραμμα ανακαίνισης.
Παράλληλα, στα μέτρα προβλέπεται και η δημιουργία μητρώου ενεργειακής στήριξης. Μέσω αυτού, διευκολύνεται η πρόσβαση των ευάλωτων πολιτών σε όλα τα μέτρα στήριξης και στις δράσεις ενεργειακής αποδοτικότητας (μείωση γραφειοκρατίας και επιτάχυνση διαδικασιών ένταξης στις δράσεις). Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η διάθεση 22 εκατ. ευρώ για την ίδρυση καταστημάτων “μίας στάσης” (one-stop shops) για ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Σε αυτά θα παρέχεται ενημέρωση για τις προβλεπόμενες διαδικασίες υποβολής αιτήσεων και γενικότερα θα υπάρχει ενημέρωση για τα προγράμματα και τους δικαιούχους, κυρίως σε όσους ιδιοκτήτες δεν έχουν τις απαιτούμενες ψηφιακές δεξιότητες.
Η νέα κοινοτική οδηγία για τις εκπομπές ρύπων από τα κτίρια
Με βάση τη νέα κοινοτική οδηγία για τη μείωση των εκπομπών ρύπων από τα κτίρια, προβλέπεται ότι κάθε κράτος-μέλος της Ε.Ε. θα πρέπει να πετύχει τον πανευρωπαϊκό στόχο μείωσης των ρύπων κατά 16% έως το 2030, και κατά 20%-22% έως το 2035, έως ότου επιτευχθεί ο στόχος για κτίρια μηδενικών εκπομπών έως το 2050. Σε ό,τι αφορά τις νέες κατασκευές, αυτές θα πρέπει να είναι μηδενικών εκπομπών ήδη από την 1η Ιανουαρίου του 2030. Δηλαδή οι οικοδομικές άδειες που θα εκδίδονται μετά το 2030 θα πρέπει να συμμορφώνονται με τη νόρμα αυτή, ενώ προβλέπεται και μια νέα κατηγορία του ενεργειακού πιστοποιητικού (Α0), πέραν των υφιστάμενων, που θα συνδυαστεί και με τη συνολική αναθεώρηση του συγκεκριμένου εγγράφου σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, προκειμένου να μην υπάρχουν αποκλίσεις από χώρα σε χώρα.
Ωστόσο, σε αντίθεση με προγενέστερες εκδοχές της σχετικής πρότασης, δεν προβλέπονται κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση. Αντιθέτως, παρέχεται η ευελιξία σε κάθε κράτος, ώστε να επιλέξει τη βέλτιστη δυνατή διαδικασία για την επίτευξη των στόχων μείωσης των εκπομπών ρύπων, λαμβάνοντας υπόψη του και τις κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις της διαδικασίας αυτής.
Υπενθυμίζεται ότι μέσω των προγραμμάτων που έτρεξαν την περίοδο 2019-2024 έχουν υλοποιηθεί εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης σε 140.000 ακίνητα, ενώ υπολογίζεται ότι με το “Εξοικονομώ” του 2025 θα επωφεληθούν άλλες 50.000 κατοικίες. Τα δε κεφάλαια που έχουν δεσμευτεί και διατίθενται σταδιακά μέσω επιδοτήσεων υπολογίζεται ότι προσεγγίζουν τα 2,5 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος του 2025.
Πηγή capital.gr