Κατά πλειοψηφία ψηφίσθηκε και στη β’ ανάγνωσή του από τις Επιτροπές Δημόσιας Διοίκησης και Ελληνισμού της Διασποράς το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών «Ορισμός εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού – Διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκλογέων εκτός επικράτειας μέσω επιστολικής ψήφου για τις βουλευτικές εκλογές».
Το νομοσχέδιο εισάγεται στην Ολομέλεια την Τρίτη 3 Μαρτίου 2026 για διήμερη συζήτηση, όπου θα τοποθετηθεί ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και οι πολιτικοί αρχηγοί, ενώ την Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026 έχει προγραμματιστεί η ονομαστική ψηφοφορία. Κρίσιμος παράγοντας είναι το όριο των 200 θετικών ψήφων: αν επιτευχθεί, οι σχετικές διατάξεις θα έχουν άμεση εφαρμογή στις προσεχείς εθνικές εκλογές.
Η στάση των κομμάτων στις Επιτροπές
Επί της Αρχής και στο σύνολό του, το σχέδιο νόμου εγκρίθηκε κατά πλειοψηφία με θετική ψήφο της ΝΔ. Καταψήφισαν ΚΚΕ και Νέα Αριστερά, ενώ ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, ΣΥΡΙΖΑ, Ελληνική Λύση, Νίκη και Πλεύση Ελευθερίας επιφυλάχθηκαν να τοποθετηθούν στην Ολομέλεια.
Οι αλλαγές που ανακοίνωσε ο Θ. Λιβάνιος
Ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος ανακοίνωσε νομοτεχνικές βελτιώσεις, στο πλαίσιο αναζήτησης συγκλίσεων.
Κεντρική αλλαγή είναι η απόσυρση της διάταξης που προέβλεπε εξαίρεση από την ποσόστωση φύλου στα ψηφοδέλτια της περιφέρειας Αποδήμων. Πλέον, στους πέντε υποψήφιους κάθε συνδυασμού, τουλάχιστον δύο θα πρέπει να προέρχονται από κάθε φύλο.
Επιπλέον, στους εκλογικούς καταλόγους των αποδήμων που θα λάβουν τα κόμματα δεν θα αναγράφεται ο τρόπος και ο τόπος που έχει δηλώσει ο εκλογέας ότι θα ψηφίσει, σύμφωνα και με σχετική γνωμοδότηση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Ακόμη, προαναγγέλθηκε εξουσιοδοτική διάταξη για τεχνικές ρυθμίσεις σχετικά με την Πύλη Υποψηφιοτήτων.
Το «στοίχημα» των 200 ψήφων και τα δύο σκέλη του νομοσχεδίου
Από τις τοποθετήσεις της αντιπολίτευσης προέκυψε ότι οι διατάξεις για την επιστολική ψήφο στις βουλευτικές εκλογές βρίσκονται πιο κοντά στο να συγκεντρώσουν 200 θετικές ψήφους, σε αντίθεση με τις ρυθμίσεις για τη δημιουργία αυτόνομης ενιαίας τριεδρικής περιφέρειας Αποδήμων και την εκλογή με σταυρό προτίμησης, όπου καταγράφονται ισχυρές ενστάσεις.
Τα σενάρια εφαρμογής στις επόμενες εκλογές
Αν το όριο των 200 θετικών ψήφων επιτευχθεί μόνο για την επιστολική ψήφο, τότε στις προσεχείς εθνικές εκλογές οι εκλογείς εκτός επικράτειας θα μπορούν να ψηφίσουν είτε αυτοπροσώπως σε εκλογικά τμήματα στον τόπο διαμονής τους είτε με επιστολική ψήφο, εφόσον εγγραφούν στους σχετικούς καταλόγους.
Στο ίδιο σενάριο, οι βουλευτές Επικρατείας παραμένουν 15 και στις τρεις πρώτες θέσεις του ψηφοδελτίου Επικρατείας κάθε κόμματος θα πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον ένας υποψήφιος ως εκπρόσωπος της ομογένειας, όπως είχε γίνει στις εθνικές εκλογές του 2023.
Σε περίπτωση που η διάταξη για την τριεδρική περιφέρεια Αποδήμων ψηφιστεί μεν κατά πλειοψηφία αλλά με λιγότερες από 200 ψήφους, τότε προβλέπεται εφαρμογή της σε εκλογικό χρόνο όπου ισχύει λίστα (π.χ. σε επαναληπτικές εκλογές πριν την παρέλευση 18 μηνών). Σε αυτή την περίπτωση θα δημιουργηθεί τριεδρική έδρα Αποδήμων, οι βουλευτές Επικρατείας θα μειωθούν σε 12 και οι τρεις βουλευτές Αποδήμου θα εκλεγούν με λίστα από πέντε υποψηφίους ανά συνδυασμό, αναλογικά.
Αντίστοιχα, η εκλογή των αποδήμων βουλευτών με σταυρό προτίμησης, εφόσον δεν συγκεντρώσει 200 ψήφους, μετατίθεται για τις επόμενες πρώτες εθνικές εκλογές όπου η ανάδειξη των βουλευτών γίνεται με σταυρό προτίμησης.
Λιβάνιος: «Προσχηματικά τα επιχειρήματα για την παγκόσμια περιφέρεια»
Ο υπουργός Εσωτερικών υποστήριξε ότι η κριτική για την «πλανητική» περιφέρεια είναι προσχηματική, σημειώνοντας ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ισότητα της ψήφου και η συμμετοχή. Απέρριψε, επίσης, τον ισχυρισμό περί αντισυνταγματικότητας της επιστολικής ψήφου, λέγοντας ότι το ίδιο το Σύνταγμα προβλέπει κατ’ εξαίρεση τη δυνατότητα επιστολικής ψήφου για εκλογείς εκτός επικράτειας, ενώ έκανε λόγο για ισχυρές δικλείδες ασφαλείας.
Οι βασικές ενστάσεις της αντιπολίτευσης
ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και ΣΥΡΙΖΑ εμφανίστηκαν θετικοί επί της αρχής για την επιστολική ψήφο, με επισημάνσεις για ζητήματα μυστικότητας και πρακτικής εφαρμογής, ενώ διατύπωσαν ενστάσεις για την ενιαία τριεδρική περιφέρεια Αποδήμων, εστιάζοντας σε ζητήματα αντιπροσωπευτικότητας, εκλογικών δαπανών, λογοδοσίας και προεκλογικής εκστρατείας σε παγκόσμια κλίμακα.
ΚΚΕ και Νέα Αριστερά κατέθεσαν συνολικότερη αντίθεση, με το ΚΚΕ να επαναλαμβάνει ότι η επιστολική ψήφος θέτει ζητήματα αδιάβλητου και απομάκρυνσης από την «αυτοπρόσωπη» διαδικασία, ζητώντας παράλληλα ενίσχυση των εκλογικών τμημάτων στο εξωτερικό.
Παράλληλες τοποθετήσεις για τις διεθνείς εξελίξεις
Στη συνεδρίαση καταγράφηκε, επίσης, ανησυχία κομμάτων της αντιπολίτευσης για τις διεθνείς εξελίξεις, με αιτήματα για ενημέρωση της Βουλής και των πολιτικών αρχηγών, χωρίς ωστόσο να αλλάζει ο προγραμματισμός της συζήτησης στην Ολομέλεια.