Στην Κόνιτσα πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η πρώτη διεθνής συνάντηση για το Βαλκανικό Αγριόγιδο

Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στην Κόνιτσα, στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Βίκου-Αώου από τις 25 έως τις 27 Ιουνίου 2026, το 1^ο Διεθνές Συνέδριο για το Βαλκανικό Αγριόγιδο (Balkan Chamois Conference), υπό την αιγίδα της Διεθνούς ένωσης για την Διατήρησης της Φύσης (IUCN)- Επιτροπή ειδικών επιστημόνων για τα Αιγαγροειδή (Caprinae Specialist Group), συγκεντρώνοντας περισσότερους από 70 επιστήμονες, ερευνητές, στελέχη φορέων διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.), οργανώσεων διατήρησης της φύσης και εκπροσώπους δημόσιων φορέων από ολόκληρη τη Βαλκανική χερσόνησο.

Το Συνέδριο διοργανώθηκε από την “Πίνδος Περιβαλλοντική”, το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας (Biodiversity Conservation Laboratory – BCL) του Τμήματος Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τον Σύλλογο «Αγριόγιδο στα Βουνά – Balkan Chamois Society» και το Ορεινό Παρατηρητήριο Ελλάδος, στο πλαίσιο του έργου «CHAMOIS II: Enhancing Connectivity for the Balkan Chamois in Northwestern Greece», σε συνεργασία με τον Δήμο Κόνιτσας.

Αποτέλεσε το πρώτο διεθνές φόρουμ αφιερωμένο αποκλειστικά στη διατήρηση του Βαλκανικού Αγριόγιδου (Rupicapra rupicapra balcanica), ενός από τα σημαντικότερα είδη της ορεινής βιοποικιλότητας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Βασικός στόχος του ήταν η ανταλλαγή επιστημονικής γνώσης, η ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας και η διαμόρφωση κοινών προτάσεων και στρατηγικών για την προστασία του είδους και των ορεινών οικοσυστημάτων.

Το συνέδριο άρχισε με τον χαιρετισμό του Δημάρχου Κόνιτσας, Ανδρέα Παπασπύρου, ο οποίος καλωσόρισε τους συνέδρους και υπογράμμισε τη σημασία της ανάδειξης της Κόνιτσας, μιας κωμόπολης που περιβάλλεται από μεγάλα βουνά με πληθυσμούς αγριόγιδου, ως σημείου συνάντησης της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας για την προστασία της ορεινής φύσης. Ακολούθησε χαιρετισμός από τον εκπρόσωπο της Διεθνούς Ένωσης για την Διατήρηση της Φύσης (IUCN) και πρόεδρο της Επιτροπής για τα Αιγαγροειδή (Caprinae Specialist Group) καθηγητή κ. Juan Herrero, καθώς και χαιρετισμός από την εκπρόσωπο του Πράσινου Ταμείου Δρ. Κ. Κουτσοβούλου. Χαιρετισμούς απέστειλαν επίσης ο Βουλευτής Ιωαννίνων και πρώην Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γιώργος Αμυράς, καθώς και ο πρώην Υφυπουργός ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., Σταύρος Καλογιάννης.

Ακολούθως έγινε η επίσημη έναρξη του συνεδρίου από τον Πρόεδρο της οργανωτικής Επιτροπής Δρ. Χαρητάκη Παπαϊωάννου. Επίσημος προσκεκλημένος ομιλητής ήταν ο πρωτεργάτης στην επιστημονική έρευνα και στη διατήρηση του αγριόγιδου στο Εθνικό Πάρκο του Abruzzo της Ιταλίας, καθώς και άλλων ορεινών θηλαστικών στην Ευρώπη και στην Ασία, καθηγητής κ. Sandro Lovari, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «Προκλήσεις για τη διατήρηση του αγριόγιδου στο σήμερα και στο αύριο».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Βιωματικό εργαστήριο για τη γεωλογία του Γεωπάρκου Βίκου-Αώου

Κατά την πρώτη ημέρα παρουσιάστηκε η κατάσταση των πληθυσμών του Βαλκανικού Αγριόγιδου σε όλες τις χώρες εξάπλωσής του, με εισηγήσεις από την Ελλάδα, την Αλβανία, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, τη Σερβία, τη Βουλγαρία, την Κροατία, το Κόσοβο και το Μαυροβούνιο. Οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν εμπειρίες, συνέκριναν επιστημονικά δεδομένα και συζήτησαν τις προοπτικές μιας συντονισμένης βαλκανικής στρατηγικής για τη διατήρηση του είδους.

Η δεύτερη ημέρα επικεντρώθηκε στις σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις που αφορούν τη γενετική ποικιλότητα, τη συνδεσιμότητα των πληθυσμών, τη σημασία των περιοχών άγριας φύσης, τη διαχείριση ασθενειών, την κτηνιατρική περίθαλψη και την αποκατάσταση άγριων οπληφόρων, καθώς και σε επιτυχημένα παραδείγματα δράσεων από διάφορες χώρες της Βαλκανικής. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σχέση ανθρώπου και φύσης, αλλά και στις δυνατότητες που δημιουργεί η προστασία του είδους για την τοπική ανάπτυξη, την περιβαλλοντική εκπαίδευση και τον οικοτουρισμό.

Στο πλαίσιο των εργασιών παρουσιάστηκε επίσης ένα διαδραστικό εκπαιδευτικό παιχνίδι, σχεδιασμένο από τη Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Ηπείρου του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α., με στόχο την ανάδειξη των προκλήσεων και των απειλών που αντιμετωπίζει σήμερα το Βαλκανικό Αγριόγιδο, προσφέροντας στους συμμετέχοντες μια βιωματική εμπειρία γύρω από τα ζητήματα διατήρησής του. Παράλληλα, μεταφέρθηκαν χαιρετισμοί από τον Ορειβατικό Σύλλογο Κορυτσάς της Αλβανίας (Korca Alpin), ο οποίος εξέφρασε τη στήριξή του στη διοργάνωση και υπογράμμισε τη σημασία της διασυνοριακής συνεργασίας για την προστασία του είδους. Σχολιάστηκε θετικά επίσης η πρωτοβουλία των νέων της Ελασσόνας (Elassona Youth) με την εργασία τους για το ενδιαίτημα του αγριόγιδου στον Όλυμπο.

Η τρίτη και τελευταία ημέρα ολοκληρώθηκε με επιτόπια επιστημονική εξόρμηση στις ανατολικές πλαγιές της Τύμφης, εντός του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Βίκου–Αώου. Οι συμμετέχοντες γνώρισαν από κοντά το φυσικό περιβάλλον του Βαλκανικού Αγριόγιδου, ενημερώθηκαν βιωματικά για τους οικολογικούς διαδρόμους της περιοχής και είχαν την ευκαιρία να παρατηρήσουν το είδος στο φυσικό του περιβάλλον.

Ιδιαίτερο κύρος στις εργασίες προσέδωσε η συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων διεθνούς εμβέλειας από την Ιταλία και την Ισπανία, οι οποίοι παρουσίασαν τις τελευταίες εξελίξεις στην έρευνα και τη διατήρηση των αγριόγιδων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τον διεθνή χαρακτήρα της διοργάνωσης.

Συνολικά κατά τις δύο πρώτες ημέρες του 1^ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Βαλκανικό Αγριόγιδο έλαβαν χώρα 28 επιστημονικές παρουσιάσεις για το αγριόγιδο και τα ενδιαιτήματά του από ισάριθμους διακεκριμένους επιστήμονες. Ειδικότερα, αναφορικά με την κατάσταση του είδους στα Βαλκάνια παρουσιάστηκε η κατανομή του είδους στην κάθε χώρα καθώς επίσης και τα μεγέθη των επιμέρους πληθυσμών με κάποιες χώρες να σημειώνουν πρόοδο (Βουλγαρία, Ελλάδα) και άλλες να παραμένουν στάσιμες ή να παρουσιάζουν ακόμα και μείωση σε σχέση με το παρελθόν. Διαπιστώθηκε η διαφορετική διαχείριση του είδους στις επιμέρους χώρες (πλήρως προστατευόμενο, αυστηρά ελεγχόμενα θηρεύσιμο κλπ), η σύνταξη και υλοποίηση -ή μη- Εθνικού Σχεδίου Δράσης για το είδος και το ποικίλο καθεστώς προστασίας και διαχείρισης των περιοχών όπου το είδος ενδημεί (εθνικά πάρκα, περιοχές δικτύου natura 2000, κυνηγετικές περιοχές, περιοχές άνευ δρόμων, περιοχές χωρίς κάποιο καθεστώς προστασίας, κλπ). Παρουσιάστηκαν στοιχεία για τη γενετική ποικιλότητα των επιμέρους πληθυσμών του αγριόγιδου και συζητήθηκαν ζητήματα υβριδισμού λόγω ανθρωπογενών απελευθερώσεων. Επίσης, περιεγράφηκαν διεξοδικά  οι ασθένειες του αγριόγιδου και η σχέση τους με το ζωικό κεφάλαιο με έμφαση χαρακτηριστικά παραδείγματα επιδημιών που μπορεί να επιφέρουν μαζική καταστροφή πληθυσμών, όπως π.χ. συνέβη στην Ισπανία. Επιπλέον, συζητήθηκαν ευρέως οι παλιές και νέες πιέσεις με τις οποίες είναι αντιμέτωπο το είδος (λαθροθηρία, κάθε είδους ανθρωπογενή ενόχληση, απώλεια ενδιαιτημάτων, κατασκευή δρόμων σε σημαντικούς πυρήνες κατανομής, εγκατάσταση αιολικών πάρκων, απομόνωση και κατακερματισμός ενδιαιτημάτων κλπ), ενώ επισημάνθηκε η σημασία και η μεγάλη ανάγκη διατήρησης των οικολογικών διαδρόμων που αποτελούν φυσικές διόδους επικοινωνίας των επιμέρους πληθυσμών του είδους. Ακόμα, έγιναν αναφορές σε μεθόδους και προσπάθειες ανάρρωσης και επανένταξης ατόμων αγριόγιδου, σε δράσεις εθελοντισμού και επιστήμης πολιτών και στο ρόλο του αγριόγιδου στον πεζοπορικό τουρισμό και στον οικοτουρισμό. Τέλος, διαπιστώθηκαν τα κενά στη γνώση που είναι διαθέσιμη για το είδος στις χώρες των Βαλκανίων και συζητήθηκε ευρύτατα η -μέχρι τώρα- έλλειψη συνεργασίας για την κοινή αντιμετώπιση των προβλημάτων που επιδρούν στους διασυνοριακούς πληθυσμούς αγριόγιδων, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας στα βόρεια σύνορα της χώρας με την Αλβανία, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Βουλγαρία, και αναζητήθηκαν σενάρια για πιθανή επίλυσή τους.

Η διοργάνωση ανέδειξε την ανάγκη στενότερης συνεργασίας μεταξύ των βαλκανικών χωρών για την αποτελεσματική προστασία του είδους, επιβεβαιώνοντας ότι η επιστήμη, η ανταλλαγή γνώσης και η διασυνοριακή συνεργασία αποτελούν τα σημαντικότερα εργαλεία για τη διατήρηση της φυσικής κληρονομιάς της περιοχής.

Η Οργανωτική Επιτροπή ευχαριστεί θερμά το Πράσινο Ταμείο που υποστήριξε οικονομικά τη διεξαγωγή του συνεδρίου, τον Δήμο Κόνιτσας για τη φιλοξενία, τους εισηγητές, τους συνέδρους, τους εθελοντές, τους υποστηρικτές, τους θεσμικούς χορηγούς (Γεωπάρκο Βίκου-Αώου/ Ήπειρος Α.Ε.) και τους χορηγούς (Firth Element,  Φυσικό Μεταλλικό Νερό ΑρρένΑ) που συνέβαλαν στην επιτυχή υλοποίηση της διοργάνωσης, καθώς επίσης και το  Ίδρυμα «Prespa Ohrid Nature Trust (PONT)» και το Ίδρυμα «Α.Γ. Λεβέντη» που μέσα από το πρόγραμμα Chamois II, στο οποίο εντάχθηκε και η υλοποίηση αυτού του συνεδρίου, υποστηρίζουν δράσεις για το αγριόγιδο στη ΒΔ Ελλάδα.

Η επιτυχία του 1^ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Βαλκανικό Αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra balcanica) αποτελεί μια ισχυρή αφετηρία για τη συνέχιση των κοινών προσπαθειών για την προστασία του Βαλκανικού Αγριόγιδου και της μοναδικής ορεινής βιοποικιλότητας των βουνών των Βαλκανίων.

Η επιλογή του τόπου διεξαγωγής του συνεδρίου δεν ήταν τυχαία. Η Κόνιτσα και ευρύτερα η περιοχή του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Βίκου-Αώου (Δήμοι Κόνιτσας και Ζαγορίου) και γενικότερα η Βόρεια Πίνδος αποτελούν τον σημαντικότερο κέντρο κατανομής του αγριόγιδου στην Ελλάδα. Στην Τύμφη και στις χαράδρες Αώου και Βίκου, στην Τραπεζίτσα, στον Σμόλικα, στον Γράμμο, στο Βοϊο, στη Νεμέρτσικα και στα υπόλοιπα τριγύρω βουνά της Βόρειας Πίνδου υπάρχουν σήμερα 13 πληθυσμοί αγριόγιδου που αριθμούν γύρω στα 800 ζώα, το 1/3 δηλαδή του πληθυσμού του αγριόγιδου σε εθνικό επίπεδο.

Γιατί το 1^ο Διεθνές Συνέδριο για το Βαλκανικό Αγριόγιδο έγινε στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Βίκου-Αώου;

Η σχέση γεωποικιλότητας και βιοποικιλότητας στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Βίκου–Αώου αποτυπώνεται με ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τρόπο στο παράδειγμα του σπάνιου βαλκανικού αγριόγιδου. Τα μεγάλα φαράγγια του Βίκου και του Αώου, οι απόκρημνες ασβεστολιθικές ορθοπλαγιές, οι χαράδρες, τα αλπικά λιβάδια και οι βραχώδεις κορυφές της Βόρειας Πίνδου δεν αποτελούν μόνο εντυπωσιακά γεωλογικά τοπία, αλλά και κρίσιμα ενδιαιτήματα για είδη υψηλής οικολογικής αξίας.

Η επιλογή της Κόνιτσας και της ευρύτερης περιοχής του Γεωπάρκου Βίκου–Αώου για τη διοργάνωση του 1ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Βαλκανικό Αγριόγιδο δεν ήταν τυχαία. Η περιοχή αυτή, μαζί με τη Βόρεια Πίνδο συνολικά, αποτελεί το σημαντικότερο κέντρο κατανομής του είδους στην Ελλάδα. Στην Τύμφη και στις χαράδρες του Αώου και του Βίκου, στην Τραπεζίτσα, στον Σμόλικα, στον Γράμμο, στο Βόιο, στη Νεμέρτσικα και στα υπόλοιπα βουνά της Βόρειας Πίνδου απαντώνται σήμερα 13 πληθυσμοί αγριόγιδου, που αριθμούν περίπου 800 ζώα, δηλαδή σχεδόν το ένα τρίτο του εθνικού πληθυσμού.

Το αγριόγιδο είναι είδος στενά συνδεδεμένο με τη γεωμορφολογία του ορεινού τοπίου. Χρειάζεται απότομες πλαγιές, βραχώδεις εξάρσεις, δυσπρόσιτα περάσματα και ανοιχτά ορεινά λιβάδια, στοιχεία που προσφέρουν τροφή, καταφύγιο και προστασία από κινδύνους. Έτσι, η παρουσία του αποτελεί ζωντανή απόδειξη ότι η γεωλογική ιστορία και η μορφολογία του τόπου διαμορφώνουν άμεσα τη βιολογική του αξία.

Στο Γεωπάρκο Βίκου–Αώου, η γεωποικιλότητα δεν είναι απλώς το υπόβαθρο του τοπίου· είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η βιοποικιλότητα. Τα πετρώματα, τα φαράγγια, οι κορυφές, τα υψομετρικά εύρη και οι μικροκλιματικές συνθήκες δημιουργούν ένα μωσαϊκό ενδιαιτημάτων που φιλοξενεί σπάνια και εμβληματικά είδη. Το Βαλκανικό Αγριόγιδο, ως δείκτης καλής κατάστασης των ορεινών οικοσυστημάτων, αναδεικνύει με τον πιο σαφή τρόπο την ανάγκη κοινής προστασίας της γεωλογικής και της βιολογικής κληρονομιάς του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Βίκου-Αώου και ευρύτερα της οροσειράς της Βόρειας Πίνδου.