Η βασιλόπιτα αποτελεί αναπόσπαστο σύμβολο της Πρωτοχρονιάς και είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γιορτή του Άγιος Βασίλειος, από τον οποίο πήρε και το όνομά της. Πρόκειται για ένα έθιμο με βαθιές ρίζες στην ελληνική παράδοση, το οποίο διατηρείται ζωντανό μέχρι σήμερα σε ολόκληρη τη χώρα.
Η βασιλόπιτα συναντάται σε πολλές παραλλαγές, τόσο σε αστικά όσο και σε αγροτικά ελληνικά σπίτια. Παρασκευάζεται κυρίως από αλεύρι, αυγά, ζάχαρη και γάλα, ενώ συνηθίζεται στην επιφάνειά της να σχηματίζεται ο αριθμός του νέου έτους με αποφλοιωμένα αμύγδαλα ή ζάχαρη άχνη.
Στο εσωτερικό της τοποθετείται ένα νόμισμα, το γνωστό φλουρί, το οποίο θεωρείται σύμβολο τύχης. Όποιος το βρει κατά το μοίρασμα της πίτας θεωρείται ο τυχερός της χρονιάς. Σε παλαιότερες εποχές, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές, αντί για νόμισμα χρησιμοποιούνταν στοιχεία της τοπικής παραγωγής, όπως άχυρο, κλήμα ή κλώνος ελιάς, με συμβολισμό την καλή σοδειά.
Το τελετουργικό του κοψίματος
Η βασιλόπιτα κόβεται παραδοσιακά είτε το βράδυ της παραμονής του νέου έτους είτε ανήμερα την Πρωτοχρονιά. Την ευθύνη του τελετουργικού έχει ο νοικοκύρης του σπιτιού, ο οποίος σταυρώνει την πίτα και μοιράζει τα κομμάτια στα μέλη της οικογένειας και τους φιλοξενούμενους. Ιδιαίτερα κομμάτια αφιερώνονται συμβολικά στον Χριστό, την Παναγία, τον Άγιο Βασίλειο, το σπίτι και τους απόντες ή ξενιτεμένους της οικογένειας.
Το έθιμο, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στο οικογενειακό τραπέζι. Από τις πρώτες ημέρες του νέου έτους και συχνά έως τα τέλη Φεβρουαρίου, σύλλογοι, σωματεία και επαγγελματικές ενώσεις κόβουν τη δική τους βασιλόπιτα. Η πρακτική αυτή έχει τις ρίζες της στις παλαιότερες συντεχνίες, που μοιράζονταν την πίτα ως ευχή για καλή χρονιά και ευημερία στο επάγγελμά τους.
Οι ρίζες του εθίμου και η χριστιανική παράδοση
Το έθιμο της βασιλόπιτας συνδέεται ιστορικά με παλαιότερες εορταστικές πρακτικές του Δωδεκαημέρου και ανάγεται στα ρωμαϊκά Σατουρνάλια, τα οποία αποτελούσαν συνέχεια των ελληνικών Κρονίων. Κατά τη διάρκειά τους προσφέρονταν καρποί και πίτες, συχνά τυλιγμένες σε πολύτιμα φύλλα, ως δώρα.
Παράλληλα, υπάρχει και η χριστιανική παράδοση που σχετίζεται με τον Άγιο Βασίλειο. Σύμφωνα με αυτήν, όταν ο άγιος ήταν επίσκοπος Καισάρειας, κατάφερε να προστατεύσει τους κατοίκους από την αυθαίρετη φορολόγηση ενός επάρχου. Τα πολύτιμα αντικείμενα που είχαν συγκεντρωθεί για να δοθούν ως φόρος τοποθετήθηκαν σε μικρές πίτες και, κατά τη διανομή τους, κάθε κάτοικος βρήκε θαυματουργικά αυτό που είχε προσφέρει. Από τότε, το νόμισμα μέσα στη βασιλόπιτα συμβολίζει τη δικαιοσύνη, την ευλογία και την καλή τύχη.
Νεότερες παραλλαγές της παράδοσης από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία αναφέρουν τον Άγιο Βασίλειο να κερδίζει τον εισπράκτορα φόρων σε χαρτοπαίγνιο, με αποτέλεσμα τη διανομή των χρημάτων μέσω μικρών ψωμιών ή μιας μεγάλης πίτας.
ΠΗΓΗ: SanSimera.gr