«Να πέσω να κοιμηθώ του Άι-Γιωργιού και να ξυπνήσω του Άι-Δημητριού» — μια Θεσσαλική έκφραση που αναφέρεται στη μετακίνηση των κοπαδιών από τα ορεινά στα πεδινά, στα χειμαδιά. Οι μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι, πριν από την εορτή του Αγίου Δημητρίου του Μεγαλομάρτυρος και Μυροβλύτου (26 Οκτωβρίου), ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και τις ημέρες που αρχίζουν να γεννούν τα πρόβατα, ξεκινούν από τα ορεινά βοσκοτόπια – που αποτελούν και τη μόνιμη κατοικία των Βλάχων – για τα χειμαδιά.
Το ίδιο έκαναν και οι Σαρακατσάνοι κτηνοτρόφοι, που μιλούσαν μόνο ελληνικά (δεν ήταν δίγλωσσοι όπως οι Βλάχοι) και παλαιότερα ήταν σκηνίτες, χωρίς μόνιμη κατοικία. Οι Σαρακατσάνοι νομάδες είχαν συνήθως πρόβατα, ενώ οι Βλάχοι διατηρούσαν πρόβατα, γίδια και γελάδια. Δεν έλειπαν, φυσικά, οι ποιμενικοί σκύλοι, τα υποζύγια (γαϊδούρια, άλογα, ημίονοι – μουλάρια) και οι κότες.
Μέχρι τη δεκαετία του ’70 η μετακίνηση των κοπαδιών γινόταν με τα πόδια και διαρκούσε, κάποιες φορές, ακόμη και έναν μήνα. Τα τελευταία χρόνια, και ειδικότερα το 2025, λόγω της ευλογιάς – ζωονόσου που έχει «αποδεκατίσει» πολλά κοπάδια προβάτων – η μετακίνηση προς τα χειμαδιά γίνεται με ειδικά διαμορφωμένα φορτηγά οχήματα και διαρκεί λίγες ώρες.
Το 2025 δεν ανέβηκαν όλοι οι μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι (με πρόβατα και γίδια) στους ορεινούς βοσκότοπους, καθώς δεν εκδόθηκαν άδειες μετακίνησης (ανάλογα με τις οριοθετημένες ζώνες προστασίας και επιτήρησης) από τις Διευθύνσεις Κτηνιατρικής, λόγω της ευλογιάς.
Για τη νομαδική (μετακινούμενη) κτηνοτροφία και την ποιμενική ζωή υπάρχει σπουδαία ελληνική βιβλιογραφία, όπως των: Σαρακατσάνου Θεσσαλού, πρ. Κοινοβουλευτικού Νίκου Κατσαρού, Ηπειρώτη φιλολόγου Νίκου Β. Καρατζένη, επίσης Ηπειρώτη εκπαιδευτικού Θεοδώρου Μ. Γιαννακού, και του Αιτωλού λόγιου Βασίλη Λαμνάτου.
Σε κάποια μέρη της Θεσσαλίας «δεν πρόλαβε» να φτάσει η ευλογιά, καθώς κοπάδια με πρόβατα και κατσίκια πνίγηκαν στα νερά κατά την κακοκαιρία Daniel, τον Σεπτέμβριο του 2023. Στη συνέχεια, ορισμένοι κτηνοτρόφοι αποκατέστησαν τις σταβλικές τους εγκαταστάσεις, οι οποίες όμως παραμένουν άδειες, χωρίς ζώα, καθώς δεν αντικαταστάθηκε ποτέ το ζωικό τους κεφάλαιο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Τοπική Κοινότητα Αστρίτσας (Δήμος Παλαμά Καρδίτσας), όπου πνίγηκαν δύο από τα τρία κοπάδια με πρόβατα και οι κτηνοτρόφοι βιώνουν την απόλυτη καταστροφή, αδυνατώντας να καλύψουν ακόμη και τις καθημερινές τους ανάγκες.
Καλή στράτα στους μετακινούμενους κτηνοτρόφους — και ο Θεός να τους προστατεύει από κάθε κακό!
Κείμενο – Φωτογραφίες: Σπύρος Θεοδ. Κουτσοχρήστος
