AI: Ο Τσίπρας, η ΔΕΗ και το «εννοούσε» που έγινε «είπε»

«Ανακτούμε λοιπόν το δημόσιο στρατηγικό ρόλο της ΔΕΗ», είπε ο Αλέξης Τσίπρας στην ομιλία του στη Θεσσαλονίκη.

Δεν είχα καταλάβει ακριβώς τι εννοούσε και ρώτησα το Gemini της Google τι δεσμεύτηκε να κάνει για τη ΔΕΗ.

Η απάντηση ήταν ότι, μεταξύ άλλων, δεσμεύτηκε για επαναφορά του 51% της επιχείρησης υπό τον έλεγχο του Δημοσίου.

Στην ομιλία, όμως, δεν υπήρξε τέτοια δέσμευση.

Ο Τσίπρας μίλησε για ανάκτηση του «δημόσιου στρατηγικού ρόλου» της ΔΕΗ και περιέγραψε έναν διαφορετικό ρόλο για την επιχείρηση στην αγορά ενέργειας. Για αγορά μετοχών και επιστροφή του Δημοσίου στο 51% δεν υπήρξε αντίστοιχη εξαγγελία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Μητσοτάκης στη ΔΕΘ: Απόψε η ομιλία με μέτρα και «ορίζοντα» έως το 2030

Η διαφορά δεν είναι αμελητέα. Άλλο να μιλά ένας πολιτικός για δημόσιο στρατηγικό ρόλο και άλλο να ανακοινώνει ότι θα αλλάξει τη μετοχική σύνθεση μιας εισηγμένης εταιρείας.

Το 51%, βέβαια, δεν εμφανίστηκε τυχαία. Ο Αλέξης Τσίπρας είχε πράγματι μιλήσει το 2022 για επανακρατικοποίηση της ΔΕΗ και για ανάκτηση τουλάχιστον του 51% από το Δημόσιο.

Αυτό όμως ήταν τότε.

Μια παλιότερη πολιτική θέση, όμως, δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως σημερινή δέσμευση επειδή κάποιος θεωρεί ότι η νέα τοποθέτηση οδηγεί στο ίδιο σημείο.

Όταν το επισήμανα στο Gemini, η αρχική του αντίδραση ήταν να επικαλεστεί δημοσιεύματα και αναλυτές που είχαν ερμηνεύσει με αυτόν τον τρόπο όσα ειπώθηκαν.

Κάπου εκεί, το θέμα δεν ήταν πια τι είπε ο Τσίπρας για τη ΔΕΗ.

Γιατί αν ένας αναλυτής θεωρεί ότι ένας πολιτικός εννοεί κάτι, αυτό παραμένει ερμηνεία. Μπορεί να είναι σωστή, μπορεί να είναι λάθος. Δεν είναι όμως το ίδιο με το να έχει ειπωθεί ρητά.

Το «ο Τσίπρας δεσμεύτηκε για το 51%» και το «η θέση του μπορεί να σημαίνει επιστροφή στο 51%» είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

Στην παραδοσιακή δημοσιογραφική ενημέρωση αυτή η διαφορά είναι συνήθως ορατή. Υπάρχει τίτλος, συντάκτης, μέσο, σχόλιο, ανάλυση.

Στην απάντηση ενός εργαλείου Τεχνητής Νοημοσύνης όλα αυτά συχνά εξαφανίζονται. Ο χρήστης διαβάζει το αποτέλεσμα χωρίς να γνωρίζει τι βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και τι αποτελεί συμπέρασμα του ίδιου του συστήματος.

Στη συνέχεια το Gemini παραδέχτηκε το πρόβλημα και απάντησε με τη γνωστή προτροπή προς τον χρήστη να διασταυρώνει τις πληροφορίες.

Η προτροπή είναι σωστή και την επαναλαμβάνει άλλωστε και η ίδια η Google.

Μόνο που υπάρχει εδώ ένα ζήτημα που δεν λύνεται με μια δήλωση αποποίησης ευθύνης.

Γιατί κάποιος ρωτά την Τεχνητή Νοημοσύνη τι είπε ένας πολιτικός;

Επειδή δεν γνωρίζει.

Αν για να βεβαιωθεί ότι η απάντηση είναι σωστή πρέπει να βρει ολόκληρη την ομιλία, να την παρακολουθήσει, να ψάξει προηγούμενες δηλώσεις και να συγκρίνει δημοσιεύματα, τότε τελικά πρέπει να κάνει μόνος του σχεδόν όλη τη δουλειά.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση μπόρεσα να εντοπίσω το λάθος επειδή είχα ήδη παρακολουθήσει την ομιλία.

Αν δεν την είχα παρακολουθήσει, είναι πολύ πιθανό να είχα δεχθεί την απάντηση χωρίς δεύτερη σκέψη.

Εδώ βρίσκεται και το πιο ουσιαστικό σημείο.

Ο μέσος χρήστης δεν χρησιμοποιεί την Τεχνητή Νοημοσύνη μόνο επειδή είναι γρήγορη. Τη χρησιμοποιεί γιατί θεωρεί ότι ξέρει περισσότερα από τον ίδιο.

Κάπως έτσι λειτουργεί και η σχέση του μαθητή με τον καθηγητή. Ο μαθητής δεν μπαίνει στην τάξη για να ελέγξει αν ο καθηγητής έχει δίκιο. Μπαίνει επειδή θεωρεί ότι εκείνος γνωρίζει περισσότερα.

Κάτι αντίστοιχο φαίνεται να συμβαίνει πλέον και με την AI.

Και όσο αυτή η σχέση εμπιστοσύνης γίνεται ισχυρότερη, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά το πώς διατυπώνεται μια απάντηση.

Σε προεκλογική περίοδο, όμως, μια τέτοια στρέβλωση μπορεί να αποκτήσει άμεσο πολιτικό αντίκτυπο.

Δεν χρειάζεται να υποθέσει κανείς ότι ένα σύστημα AI έχει πολιτική προτίμηση. Ένα μεμονωμένο περιστατικό δεν μπορεί να στηρίξει τέτοιο συμπέρασμα.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ερμηνεία παρουσιάζεται σαν να ήταν η ίδια η δήλωση.

Ένας πολιτικός λέει κάτι. Κάποιοι αναλυτές θεωρούν ότι πίσω από αυτό υπάρχει μια συγκεκριμένη πολιτική πρόθεση. Και λίγο αργότερα η Τεχνητή Νοημοσύνη παρουσιάζει αυτή την εκτίμηση σαν να ήταν η ίδια η δήλωση.

Εκεί η αλλοίωση της αρχικής δήλωσης παύει να είναι απλώς ένα λάθος πληροφόρησης.

Δεν χρειάζεται οργανωμένη προπαγάνδα ούτε πρόθεση.

Αρκεί να χαθεί στη διαδρομή η διαφορά ανάμεσα στο «είπε» και στο «εκτιμάται ότι εννοεί».

Και αυτό αποκτά ιδιαίτερο βάρος όταν η συζήτηση αφορά φόρους, μισθούς, συντάξεις, ιδιωτικοποιήσεις ή δεσμεύσεις που μπορεί να επηρεάσουν την κρίση ενός ψηφοφόρου.

Με τα fake news έχουμε μάθει, σε έναν βαθμό τουλάχιστον, να αναγνωρίζουμε κάποια από τα σημάδια τους. Ένας υπερβολικός τίτλος, μια περίεργη ιστοσελίδα ή μια ανώνυμη ανάρτηση μπορούν να μας βάλουν σε σκέψεις.

Με την AI είναι διαφορετικά.

Η απάντηση έρχεται με βεβαιότητα και ο χρήστης δεν έχει λόγο να αμφιβάλλει για την ακρίβειά της.

Και ίσως γι’ αυτό μια ανακρίβεια μπορεί να περάσει απαρατήρητη.

Είναι εύκολο να την εντοπίσεις όταν έχεις ήδη τη σωστή απάντηση. Το πρόβλημα είναι όταν ρωτάς ακριβώς επειδή θέλεις να τη μάθεις.