Ενάμιση περίπου χρόνο μετά την «Ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης», κατά τον… ευφημισμό του τίτλου του σχετικού Νόμου 5129/2024 (δημοσιεύθηκε στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως την 1η Αυγούστου 2024, ΦΕΚ Α’ 124), τι ακριβώς συμβαίνει σήμερα, στον χώρο της απεξάρτησης και σε αυτό το σκοτεινό κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που αντιμετωπίζει μοναχικά και βασανιστικά το πρόβλημα των εξαρτήσεων από ουσίες;
Για τη σκοπιμότητα του συγκεκριμένου νόμου και την πολιτική που ήρθε να υπηρετήσει αυτό το νέο γραφειοκρατικό σχήμα (ΕΟΠΑΕ=Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων) που απορρόφησε τους πρώην οργανισμούς ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ, ειπώθηκαν και καταγγέλθηκαν πολλά κατά το διάστημα της προετοιμασίας και ψήφισης του σχετικού νομοσχεδίου, που δυστυχώς επιβεβαιώνονται σήμερα. Το ιατρικό μοντέλο της υποκατάστασης δεν έχει ακόμα κυριαρχήσει αλλά τουλάχιστον για τον πλέον επιτυχημένο στο χώρο της απεξάρτησης στην Ελλάδα, για δεκαετίες και με διακρίσεις διεθνώς, το πρώην ΚΕΘΕΑ, η κατάσταση που καταγράφει σήμερα το ευρύ κοινωνικό δίκτυο το οποίο πλαισίωνε αυτό τον φορέα – εξαρτημένοι, γονείς, εργαζόμενοι στο ΚΕΘΕΑ και διοίκηση – είναι επιεικώς απελπιστική.
Η καρδιά της αντιπαράθεσης γύρω από τον ΕΟΠΑΕ βρισκόταν από την αρχή και σωστά, στη σύγκρουση δύο διαφορετικών φιλοσοφιών απεξάρτησης. Από τη μία πλευρά, το μοντέλο των «στεγνών» προγραμμάτων, το οποίο εκπροσωπούσε παραδοσιακά το ΚΕΘΕΑ και η Μονάδα «18 ΑΝΩ», βασιζόταν στην πλήρη αποχή από ουσίες, τη θεραπευτική κοινότητα και την ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Από την άλλη πλευρά, το μοντέλο της «μείωσης της βλάβης», το οποίο εφάρμοζε ο ΟΚΑΝΑ και λογικά ο διάδοχός του, ΕΟΠΑΕ, εστιάζει στη χορήγηση υποκατάστατων (όπως η βουπρεμορφίνη) για τη σταθεροποίηση του χρήστη και τη μείωση των κοινωνικών και υγειονομικών συνεπειών της εξάρτησης.
Ενάμιση χρόνο μετά, οι ιδιώτες στο χώρο της απεξάρτησης περιμένουν την πελατεία τους, τις οικογένειες που αντέχουν οικονομικά τα υψηλά νοσήλια. Για τους υπόλοιπους, διέξοδος δεν υπάρχει.
Η επόμενη μέρα
Τι ποσοστά επιτυχίας στην απεξάρτηση καταγράφονται σήμερα; Το πρώην ΚΕΘΕΑ συνήθιζε να κάνει απολογισμούς ετήσιους και να δίνει στοιχεία για τα προγράμματά του. Η διαφάνεια των αποτελεσμάτων δεν είναι ακόμα τουλάχιστον, στο χαρακτήρα του νέου υπεροργανισμού.
Νέες εισαγωγές ας πούμε, γίνονται σήμερα; Αναρωτιέμαι γιατί ξέρω πως στο νέο καθεστώς, δεν γνωρίζει κανείς ακόμα που αναφέρεται και πως λειτουργεί το σύστημα για τον άνθρωπο που αποφασίζει να απεξαρτηθεί από τις ουσίες. Η φιλοσοφία που διέκρινε τον τρόπο λειτουργίας του ΚΕΘΕΑ έχει εξαφανιστεί και μόνο κάποιοι σύλλογοι οικογένειας έχουν διατηρήσει στον τίτλο τους το όνομα του πρώην πετυχημένου οργανισμού.
Ότι ισχύει στις πετυχημένες δομές του ΚΕΘΕΑ στην Ήπειρο, είναι η γενική εικόνα για τον κατηργημένο οργανισμό πανελλαδικά.
Μα πέρα από τη φιλοσοφία και το κλίμα θεραπείας που έλειψε, οι εξαρτημένοι είναι πλέον ασθενείς. Δεν έχουν την κοινωνική δραστηριοποίηση και την ώσμωση με την τοπική κοινωνία που τους επιτρεπόταν στο παρελθόν ως κομμάτι της θεραπείας τους και στο πλαίσιο λειτουργίας της Κοινότητας, γιατί πολύ απλά δεν υπάρχει Κοινότητα πλέον. Οι εργαζόμενοι δεν αφήνουν πολλά περιθώρια στον εξαρτημένο, γιατί τον βλέπουν ως ασθενή, ως άρρωστο και έτσι, δεν μπορούν να τον εμπιστευτούν.
Προσλήψεις εν τω μεταξύ, με πόρους του “Ταμείου Ανάκαμψης” – ο “δημόσιος” κορβανάς δια πάσα νόσο και όχι για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της ανθεκτικότητας, όπως τον εμπνεύστηκαν στην Ευρώπη… – γίνονται αφειδώς, χωρίς να υποστηρίζεται πρακτικά το νέο οικοδόμημα του ΕΟΠΑΕ, γιατί πρόκειται για μη εξειδικευμένα και κατά βάση άπειρα στελέχη.
Στο νέο σύστημα είναι ενταγμένο και το λεγόμενο Πολυδύναμο Κέντρο Αντιμετώπισης Κρίσεως Χρηστών Ναρκωτικών και Αλκοόλ – το detox του νοσοκομείου “Χατζηκώστα”. Καλό θα ήταν να υπάρξει κάποια στιγμή ενημέρωση για τη λειτουργία του συγκεκριμένου κέντρου, γιατί καταγγέλλεται σύμφωνα με πληροφορίες του epirusgate, πως δεν υπάρχει ψυχίατρος, την ώρα που προσλαμβάνονται ουρολόγος και παιδίατρος (;).
Κατά τον πρώτο χρόνο της λειτουργίας του, ο ΕΟΠΑΕ προσπάθησε να προβάλει μια εικόνα «νέας εποχής» στην πρόληψη και την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων. Η διοίκηση έδωσε έμφαση στην ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων και στη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την ενημέρωση του κοινού, προκαλώντας όμως και πάλι αντιδράσεις. Τον Φεβρουάριο του 2026, ο Σύλλογος Εργαζομένων ζήτησε την απόσυρση ενός διαφημιστικού σποτ του οργανισμού, στο οποίο μια φιγούρα κατασκευασμένη με AI ισχυριζόταν ότι πριν την ίδρυση του ΕΟΠΑΕ οι εξαρτημένοι «χάνονταν» ανάμεσα στα προγράμματα. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε από τους εργαζόμενους ως μια προσπάθεια απαξίωσης της ιστορίας των φορέων που προϋπήρχαν.
Και η ιστορία αυτή δυστυχώς για τους νυν κυβερνώντες είναι καταγεγραμμένη στην κοινωνία και κυρίως, στις χιλιάδες οικογένειες των ωφελούμενων, ανθρώπων που απεξαρτήθηκαν μέσα στην οικογένεια του ΚΕΘΕΑ και δε διαγράφεται η ιστορία αυτή, ούτε με deepfakes ούτε με τεχνητή νοημοσύνη.
Παναγιώτης Μπούρχας