Άποψη: Περί αμβλώσεων

Η συζήτηση γύρω από την άμβλωση έχει συχνά μετατραπεί σε πεδίο ιδεολογικής αντιπαράθεσης, όπου συγχέονται τα επιστημονικά δεδομένα με προσωπικές, πολιτικές ή συναισθηματικές τοποθετήσεις. Όμως ένα τόσο σοβαρό ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ούτε με συνθήματα ούτε με απλουστεύσεις. Απαιτεί γνώση, κοινωνική ωριμότητα και, πάνω απ’ όλα, ανάληψη ευθύνης.

Από επιστημονική άποψη, η σύγχρονη βιολογία και εμβρυολογία είναι σαφείς ως προς τα βασικά δεδομένα, αν και αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός, καθολικά αποδεκτός ορισμός της ζωής. Αντίθετα, η ζωή περιγράφεται μέσω ενός συνόλου ιδιοτήτων που, όταν συνυπάρχουν, χαρακτηρίζουν έναν ζωντανό οργανισμό. Κλασικά εγχειρίδια βιολογίας και μοριακής βιολογίας αναφέρουν ότι οι ζωντανοί οργανισμοί διαθέτουν οργανωμένη δομή, επεξεργάζονται ενέργεια μέσω μεταβολικών διεργασιών, διατηρούν ομοιόσταση, αναπτύσσονται και ακολουθούν μια αυτοκατευθυνόμενη πορεία μέσα στον βιολογικό κύκλο της ζωής (Campbell et al., Biology· Alberts etal., Molecular Biology of the Cell).

Με βάση αυτά τα κριτήρια, η ιατρική εμβρυολογία είναι ξεκάθαρη ότι η ανθρώπινη ανάπτυξη αρχίζει με τη γονιμοποίηση. Τη στιγμή της σύλληψης, η ένωση του σπερματοζωαρίου και του ωαρίου οδηγεί στον σχηματισμό του ζυγωτού, του πρώτου κυττάρου ενός νέου ανθρώπινου οργανισμού. Το ζυγωτό διαθέτει πλήρες και γενετικά μοναδικό γονιδίωμα και ενσωματωμένη αναπτυξιακή δυναμική, η οποία καθοδηγεί μια συνεχή διαδικασία ανάπτυξης από τα πρώιμα στάδια έως την ενήλικη ζωή (Moore, Persaud & Torchia, The Developing Human· Sadler, Langman’s Medical Embryology).

Η εμβρυολογία δεν αναγνωρίζει κανένα μεταγενέστερο βιολογικό σημείο στο οποίο κάτι μη ζωντανό «μετατρέπεται» σε ζωντανό. Αντιθέτως, περιγράφει μια αδιάκοπη και συνεχή πορεία ανάπτυξης του ίδιου οργανισμού, με διαδοχικά στάδια, χωρίς οντολογικά άλματα ή αλλαγή βιολογικής ταυτότητας (Sadler, Langman’s MedicalEmbryology).

Το έμβρυο, συνεπώς, δεν αποτελεί απλώς «δυνητική ζωή», αλλά ζωντανό ανθρώπινο οργανισμό σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης. Δεν είναι μέρος του σώματος της μητέρας, αλλά βιολογικά διακριτή οντότητα, η οποία εξαρτάται από αυτήν για τη θρέψη και την επιβίωσή της. Η εξάρτηση αυτή δεν αναιρεί την ιδιότητα της ζωής· αποτελεί χαρακτηριστικό των πρώτων σταδίων της ανθρώπινης ανάπτυξης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Μάρκος Μπότσαρης: Η δημοτική αρχή Νίκαιας απορρίπτει την αλλαγή ονομασίας του δρόμου

Η αναγνώριση αυτής της επιστημονικής πραγματικότητας δεν σημαίνει ότι το ζήτημα της άμβλωσης μπορεί να αντιμετωπιστεί με απόλυτο ή τιμωρητικό τρόπο. Υπάρχουν εξαιρετικά βαριές και τραυματικές περιπτώσεις, όπως εγκυμοσύνες ανήλικων κοριτσιών ή γυναικών που υπήρξαν θύματα βιασμού, όπου συγκρούονται θεμελιώδη αγαθά: η ζωή, η ψυχική υγεία, η αξιοπρέπεια και η δυνατότητα ουσιαστικής μητρότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το δικαίωμα στην άμβλωση δεν μπορεί να απορρίπτεται μηχανικά.

Όταν όμως η εγκυμοσύνη προκύπτει από συναινετικές σχέσεις μεταξύ ενηλίκων, το πλαίσιο αλλάζει ουσιωδώς. Η σεξουαλική πράξη δεν είναι μόνο πράξη απόλαυσης· είναι πράξη με πραγματικές βιολογικές και κοινωνικές συνέπειες. Η ελευθερία δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ευθύνη.

Σε αυτό το σημείο είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι η ευθύνη δεν βαραίνει αποκλειστικά τη γυναίκα. Ο άνδρας δεν είναι αμέτοχος ούτε άμοιρος ευθυνών. Συμμετέχει ισότιμα στη δημιουργία της ζωής και οφείλει να συμμετέχει ισότιμα και στην ανάληψη της ευθύνης. Η άμβλωση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αποκλειστικά «γυναικείο ζήτημα», από το οποίο ο άνδρας απουσιάζει πλήρως.

Παράλληλα, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η κοινωνία μας έχει ωριμάσει. Σε παλαιότερες εποχές, η γυναίκα στερούνταν βασικών δικαιωμάτων, αντιμετωπιζόταν ως αντικείμενο και υπήρξε συστηματικά θύμα βίας — σωματικής, ψυχολογικής και σεξουαλικής. Σήμερα, αυτά τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Δεν αποδεχόμαστε τη γυναίκα ως έρμαιο των ορέξεων κανενός και δεν ανεχόμαστε τη βία σε καμία μορφή της. Η μητρότητα δεν μπορεί και δεν πρέπει να επιβάλλεται δια της βίας.

Ακριβώς όμως επειδή έχουμε προχωρήσει ως κοινωνία, οφείλουμε να προχωρήσουμε και στο επόμενο βήμα: την παιδεία. Η ευθύνη δεν γεννιέται αυτόματα στην ηλικία των 18 ή 19 ετών. Καλλιεργείται. Και η καλλιέργεια αυτή πρέπει να αρχίζει από το σχολείο.

Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο μήνυμα «κάνε έρωτα με ασφάλεια» ή να παρουσιάζει το σεξ αποκλειστικά ως πράξη απόλαυσης. Οφείλει να περιλαμβάνει τη γνώση των συνεπειών: τη βιολογική διαδικασία της σύλληψης, την ανάπτυξη του εμβρύου, τη δημιουργία ζωής και την ευθύνη που αυτή συνεπάγεται. Τα παιδιά και οι έφηβοι πρέπει να γνωρίζουν ότι το σεξ δεν είναι ταμπού, αλλά ούτε και κάτι ουδέτερο χωρίς αποτέλεσμα.

Μια κοινωνία που θέλει υπεύθυνους ενήλικες πρέπει να τους εκπαιδεύει από νωρίς να συνδέουν την ελευθερία με την ευθύνη. Να κατανοούν ότι οι επιλογές έχουν συνέπειες και ότι η ανάληψη ευθύνης είναι στοιχείο ωριμότητας, όχι καταπίεσης.

Τα παραδείγματα που συνήθως αναφέρονται στον δημόσιο λόγο είναι ενδεικτικά και περιορισμένα. Η ζωή περιλαμβάνει άπειρες καταστάσεις που δεν χωρούν σε εύκολες κατηγορίες που αναφέρθηκαν σε αυτό το κείμενο. Γι’ αυτό η λύση δεν βρίσκεται σε απόλυτες θέσεις, αλλά στη μετάβαση σε μια κοινωνία πιο ώριμη και πιο εκπαιδευμένη: μια κοινωνία που προστατεύει το δικαίωμα της ζωής, αλλά και το δικαίωμα της μητρότητας κατ’ επιλογή και όχι δια της βίας.

Σε κάθε περίπτωση, η αφαίρεση ζωής λόγω αμέλειας δεν θα πρέπει να αποτελεί αποδεκτή λύση για ανθρώπους που έχουν τη δυνατότητα να μεγαλώσουν ένα παιδί. Και η κοινωνία μας, αντί να κατακρίνει μόνο, οφείλει να παρέχει σοβαρή και ουσιαστική στήριξη — όχι ενοχοποίηση, αλλά παιδεία, κοινωνικές δομές και πραγματική αλληλεγγύη, αν θέλει να έχει και υπεύθυνους πολίτες.

Γιατί μια ώριμη κοινωνία δεν επιλέγει τις εύκολες λύσεις. Επιλέγει τις υπεύθυνες.

Όμως, ξεχνάμε και το γεγονός ότι η οικονομική κατάσταση των νέων μας σήμερα τούς έχει οδηγήσει σε απαγόρευση απόκτησης γονικής ιδιότητας. Αυτό, και αν είναι σκοταδισμός.

Βιβλιογραφία

​1.​Campbell, N. A. et al. Biology. Pearson.

​2.​Alberts, B. et al. Molecular Biology of the Cell. Garland Science.

​3.​Moore, K. L., Persaud, T. V. N., & Torchia, M. G. The

Γιώργος Παπαμώκος

(φωτογραφία ΕΡΤ)