Τραπεζικές καταθέσεις: Τέσσερις τράπεζες ελέγχουν πάνω από το 90% της αγοράς – Τι προτείνει η Επιτροπή Ανταγωνισμού

Την ισχυρή συγκέντρωση της ελληνικής αγοράς τραπεζικών καταθέσεων στις τέσσερις συστημικές τράπεζες, σε συνδυασμό με τις χαμηλές αποδόσεις των αποταμιεύσεων και τις περιορισμένες επιλογές των καταθετών, αναδεικνύει η τελική έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού.

Η έρευνα, η οποία καλύπτει την περίοδο από το 2019 έως τις αρχές του 2025, διαπιστώνει ότι οι αυξήσεις των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δεν μεταφέρθηκαν σε ανάλογο βαθμό στα επιτόκια που προσφέρουν οι ελληνικές τράπεζες στους καταθέτες.

Παράλληλα, η Επιτροπή εισηγείται παρεμβάσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού, μεταξύ των οποίων η δημιουργία καταθετικών λογαριασμών με επιτόκιο που θα καθορίζεται από το κράτος, κατά τα πρότυπα της Γαλλίας.

Πάνω από το 90% των καταθέσεων σε τέσσερις τράπεζες

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης, περισσότερο από το 90% των τραπεζικών καταθέσεων συγκεντρώνεται στην Εθνική Τράπεζα, την Τράπεζα Πειραιώς, την Alpha Bank και τη Eurobank.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού χαρακτηρίζει τη διάρθρωση της αγοράς ως στενό ολιγοπώλιο, επισημαίνοντας ότι ο περιορισμένος ανταγωνισμός, σε συνδυασμό με την υψηλή ρευστότητα των τραπεζών, έχει συμβάλει στη διατήρηση χαμηλών επιτοκίων καταθέσεων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Χρηματιστήριο Αθηνών: Κέρδη 1,24% και τζίρος 406,71 εκατ. ευρώ – Οι μετοχές που ξεχώρισαν

Η εικόνα αυτή ενισχύεται και από τα αποτελέσματα της έρευνας καταναλωτών που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της κλαδικής μελέτης.

Το 89% των ιδιωτών και επιχειρήσεων που συμμετείχαν δήλωσε ότι συνεργάζεται κυρίως ή αποκλειστικά με μία από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες.

Παράλληλα, λιγότεροι από ένας στους τρεις ερωτηθέντες είχαν ανοίξει λογαριασμό όψεως ή ταμιευτηρίου σε διαφορετική τράπεζα από εκείνη με την οποία ήδη συνεργάζονταν.

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται στις προθεσμιακές καταθέσεις, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των καταθετών επέλεξε να τοποθετήσει τα χρήματά της σε τράπεζα με την οποία διατηρούσε ήδη συνεργασία.

Η περιορισμένη μετακίνηση των πελατών μεταξύ τραπεζών εκτιμάται ότι μειώνει τα κίνητρα των πιστωτικών ιδρυμάτων να προσφέρουν ανταγωνιστικότερα επιτόκια.

Οι τέσσερις προτάσεις για καλύτερες αποδόσεις

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού παρουσιάζει τέσσερις βασικές κατευθύνσεις για τη βελτίωση των συνθηκών στην αγορά καταθέσεων.

1. Περισσότερος ανταγωνισμός μεταξύ τραπεζών

Η είσοδος νέων τραπεζικών παρόχων ή η ενίσχυση μικρότερων πιστωτικών ιδρυμάτων θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση προς τις συστημικές τράπεζες για καλύτερες αποδόσεις.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η προσέλκυση καταθέσεων από νέους ανταγωνιστές μέσω υψηλότερων επιτοκίων θα μπορούσε να οδηγήσει και τις μεγαλύτερες τράπεζες σε αναπροσαρμογή των προσφορών τους.

2. Καταθετικοί λογαριασμοί με κρατικά καθοριζόμενο επιτόκιο

Μία από τις σημαντικότερες προτάσεις αφορά τη δημιουργία ειδικών αποταμιευτικών λογαριασμών, κατά τα πρότυπα των γαλλικών Livret A και LEP.

Στα συγκεκριμένα προϊόντα το επιτόκιο καθορίζεται από το κράτος, ενώ προβλέπεται δυνατότητα ανάληψης χρημάτων.

Η έκθεση αναφέρει ότι στις αρχές του 2025 τα επιτόκια των αντίστοιχων γαλλικών λογαριασμών βρίσκονταν περίπου στο 3% και 4%, ενώ από τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους είχαν υποχωρήσει στο 2,4% και 3,5% αντίστοιχα.

Για σύγκριση, τα επιτόκια καταθέσεων πρώτης ζήτησης που παρατίθενται στην έκθεση κυμαίνονταν μεταξύ 0,05% και 0,07%.

Η Επιτροπή εξετάζει τη δυνατότητα εφαρμογής ανάλογων προϊόντων στην Ελλάδα, με όρια καταθέσεων και συγκεκριμένους όρους λειτουργίας. Πρόκειται πάντως για πρόταση και όχι για ήδη θεσπισμένο μέτρο.

3. Νέα αποταμιευτικά προϊόντα με επιβράβευση

Προτείνεται επίσης η ανάπτυξη λογαριασμών που θα επιβραβεύουν τους καταθέτες όταν διατηρούν ένα ελάχιστο χρηματικό υπόλοιπο για προκαθορισμένο χρονικό διάστημα.

Ως παράδειγμα αναφέρεται το βελγικό μοντέλο, στο οποίο συνδυάζεται ένα βασικό επιτόκιο με πρόσθετη απόδοση για χρήματα που παραμένουν στον λογαριασμό επί ένα έτος.

Στόχος είναι να προσφέρονται καλύτερες αποδόσεις χωρίς να απαιτείται πάντοτε η δέσμευση των χρημάτων με τους όρους μιας προθεσμιακής κατάθεσης.

4. Ευκολότερη σύγκριση επιτοκίων και αλλαγή τράπεζας

Η Επιτροπή εισηγείται μέτρα που θα επιτρέπουν στους καταθέτες να συγκρίνουν ευκολότερα τα τραπεζικά προϊόντα.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η δυνατότητα πρόσβασης, μέσα από τις ιστοσελίδες των τραπεζών, σε συγκριτικά στοιχεία επιτοκίων της Τράπεζας της Ελλάδος και σε εργαλεία σύγκρισης της αγοράς.

Εξετάζεται ακόμη, ως μακροπρόθεσμη δυνατότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ένα σύστημα φορητότητας τραπεζικών λογαριασμών που θα διευκόλυνε τη μετακίνηση των καταθετών μεταξύ παρόχων.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού εκτιμά ότι η μεγαλύτερη διαφάνεια, η διεύρυνση των επιλογών και η ενίσχυση της κινητικότητας των καταθετών μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες αποτελεσματικότερου ανταγωνισμού.

Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η σημερινή δομή της αγοράς δεν δημιουργεί επαρκή πίεση για υψηλότερες αποδόσεις των καταθέσεων, γεγονός που καθιστά αναγκαία την εξέταση παρεμβάσεων προς όφελος νοικοκυριών και επιχειρήσεων.