Ευρωπαϊκά κονδύλια: Ανησυχία στην Ήπειρο για ενδεχόμενη αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τις Περιφέρειες

Μια ενδεχόμενη σαρωτική αλλαγή στον τρόπο διαχείρισης των ευρωπαϊκών κονδυλίων της περιόδου 2028-2034 προκαλεί ήδη ανησυχία στην αυτοδιοίκηση. Οι πληροφορίες που διακινούνται για μεταφορά της διαχείρισης των περιφερειακών προγραμμάτων σε κεντρικό επίπεδο, εφόσον επιβεβαιωθούν, θα σημάνουν ουσιαστική αποδυνάμωση του ρόλου των αιρετών Περιφερειών στον αναπτυξιακό σχεδιασμό.

Το ζήτημα αφορά το Εθνικό και Περιφερειακό Εταιρικό Σχέδιο (ΕΠΕΣ) της νέας προγραμματικής περιόδου 2028-2034 και τον τρόπο με τον οποίο θα κατανέμονται, θα προγραμματίζονται και θα αξιοποιούνται οι ευρωπαϊκοί πόροι.

Σήμερα, η διαχείριση των Περιφερειακών Προγραμμάτων πραγματοποιείται μέσω αποκεντρωμένων διαχειριστικών δομών, με θεσμικό ρόλο των αιρετών Περιφερειαρχών που προεδρεύουν σε αυτές τις διαχειριστικές αρχές. Το ενδεχόμενο να περιοριστεί αυτή η δυνατότητα και οι αποφάσεις να μεταφερθούν σε κεντρικό επίπεδο εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της περιφερειακής ανάπτυξης.

Ανησυχία για τις σχετικές πληροφορίες εξέφρασε και ο πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Ηπείρου και δήμαρχος Ηγουμενίτσας, Παναγιώτης Νταής, μιλώντας στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων της ΒΗΜΑ Τηλεόραση. Ο ίδιος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο οι πληροφορίες να οφείλονται σε «παρανόηση ή παρεξήγηση», χωρίς ωστόσο να υποβαθμίσει τη σημασία του ζητήματος εφόσον τελικά επιβεβαιωθούν.

Ποιος θα αποφασίζει για τα έργα και τους πόρους της Ηπείρου;

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι απλώς ποια υπηρεσία θα διαχειρίζεται τις χρηματοδοτήσεις, αλλά ποιος θα καθορίζει τις αναπτυξιακές προτεραιότητες κάθε περιοχής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

ScoutMe: Τρεις 20χρονοι από τα Ιωάννινα δημιουργούν μια εφαρμογή που ανοίγει δρόμους στο ελληνικό ποδόσφαιρο

Εάν οι αιρετές Περιφέρειες χάσουν τη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής στον προγραμματισμό και στη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων, τότε ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία περιφερειακής πολιτικής θα μεταφερθεί από την αυτοδιοίκηση στην κεντρική διοίκηση.

Μια τέτοια εξέλιξη θα συνιστούσε σημαντική θεσμική υποχώρηση για τις Περιφέρειες, οι οποίες από το 2010 και μετά έχουν αναλάβει αυξημένες αρμοδιότητες στον περιφερειακό αναπτυξιακό σχεδιασμό.

Στην περίπτωση της Ηπείρου, βεβαίως, η μέχρι σήμερα λειτουργία του συστήματος δεν μπορεί να θεωρηθεί απαλλαγμένη από προβλήματα. Η περιορισμένη διαβούλευση, η ανεπαρκής συνεργασία με φορείς της αυτοδιοίκησης και του παραγωγικού κόσμου και τα ζητήματα διαφάνειας στη διαμόρφωση προτεραιοτήτων αποτελούν πλευρές που χρειάζονται ουσιαστική βελτίωση. Ωστόσο, οι αδυναμίες της περιφερειακής διαχείρισης δεν μπορούν από μόνες τους να αποτελέσουν επιχείρημα για την αφαίρεση των σχετικών αρμοδιοτήτων. Αντίθετα, το ζητούμενο θα έπρεπε να είναι η ενίσχυση της λογοδοσίας, της συμμετοχής των δήμων και των τοπικών φορέων και της διαφάνειας στην επιλογή των έργων.

Οι σχετικές ανησυχίες αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς, σύμφωνα με τις πληροφορίες που διακινούνται, το θέμα συζητείται ήδη στο πλαίσιο των συναντήσεων που πραγματοποιούνται αυτές τις μέρες, μεταξύ στελεχών της Διαχειριστικής Αρχής του Περιφερειακού Προγράμματος Ηπείρου με εκπροσώπους της ΠΕΔ, δήμων, επιμελητηρίων και άλλων φορέων.

Το προηγούμενο του Ταμείου Ανάκαμψης και ο κίνδυνος για τα έργα

Η συζήτηση για ενδεχόμενη συγκέντρωση της διαχείρισης των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων στην Αθήνα επαναφέρει και τον προβληματισμό για το μοντέλο αξιοποίησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Η διαχείριση του πακέτου των περίπου 36 δισ. ευρώ αποτέλεσε αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης, με επικρίσεις για τον συγκεντρωτικό χαρακτήρα των αποφάσεων και την κατανομή των χρηματοδοτήσεων.

Η προοπτική εφαρμογής αντίστοιχης λογικής στα περιφερειακά προγράμματα της επόμενης περιόδου δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη δυνατότητα των τοπικών κοινωνιών να επηρεάζουν τις αναπτυξιακές επιλογές που τις αφορούν. Παράλληλα, χρειάζεται να αποσαφηνιστεί εάν μια ενδεχόμενη συγκέντρωση αρμοδιοτήτων θα αποτελεί υποχρέωση του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου ή επιλογή της ελληνικής κυβέρνησης. Η διάκριση είναι καθοριστική και δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη πριν παρουσιαστούν οι τελικές ρυθμίσεις.

Ένα δεύτερο ζήτημα που προκαλεί προβληματισμό αφορά τις πληροφορίες για αλλαγή στον χρονικό κανόνα ολοκλήρωσης και επιλεξιμότητας των δαπανών των έργων. Σύμφωνα με όσα συζητούνται, ο σημερινός κανόνας «ν+3», που παρέχει τρία επιπλέον χρόνια για την αξιοποίηση των σχετικών δεσμεύσεων, ενδέχεται να αντικατασταθεί από τον αυστηρότερο κανόνα «ν+1». Εάν εφαρμοστεί μια τέτοια αλλαγή, τα περιθώρια υλοποίησης των έργων θα περιοριστούν σημαντικά, αυξάνοντας την πίεση στους φορείς υλοποίησης και τον κίνδυνο απώλειας χρηματοδοτήσεων λόγω καθυστερήσεων.

Για μια Περιφέρεια όπως η Ήπειρος, όπου η ωρίμανση μελετών, οι διαδικασίες δημοπράτησης και η ολοκλήρωση σύνθετων έργων απαιτούν συχνά μεγάλο χρονικό διάστημα, η ενδεχόμενη αυστηροποίηση των προθεσμιών θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες. Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο τη διοικητική αρχιτεκτονική του νέου ΕΠΕΣ. Αφορά και την πραγματική δυνατότητα να ολοκληρώνονται έργα που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους.

Οι αιρετές Περιφέρειες έχουν κάθε λόγο να ζητήσουν άμεσα σαφείς απαντήσεις από την κυβέρνηση για το μοντέλο διαχείρισης της περιόδου 2028-2034, προτού οι σχεδιαζόμενες αλλαγές αποκτήσουν οριστική μορφή. Γιατί, εάν επιβεβαιωθεί ότι η νέα προγραμματική περίοδος συνοδεύεται από ουσιαστική μεταφορά αρμοδιοτήτων προς το κεντρικό κράτος, η αυτοδιοίκηση θα βρεθεί μπροστά σε μια θεσμική ανατροπή που δύσκολα θα μπορεί να αντιμετωπίσει ως απλή διοικητική προσαρμογή.