Ιωάννινα: Η ποιότητα αέρα το 2025 και τα σοκαριστικά στοιχεία της IQAir για την πρωτεύουσα της Ηπείρου

Η ποιότητα του αέρα στην πόλη των Ιωαννίνων παραμένει ένα από τα πλέον κρίσιμα περιβαλλοντικά και κοινωνικά ζητήματα, καθώς τα τελευταία διεθνή δεδομένα για το έτος 2025 αναδεικνύουν μια ανησυχητική επιδείνωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε εθνικό επίπεδο. Σύμφωνα με την 8η ετήσια έκθεση «World Air Quality Report» της ελβετικής IQAir, η οποία δημοσιεύθηκε στις 24 Μαρτίου 2026, η Ελλάδα κατέγραψε μία από τις οξύτερες αυξήσεις ρύπανσης στην Ευρώπη, με τα Ιωάννινα να συνεχίζουν να αποτελούν έναν από τους βασικούς «πόλους» επιβάρυνσης της χώρας. Η έκθεση αυτή βασίζεται σε δεδομένα από περισσότερους από 40.000 σταθμούς μέτρησης σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι λειτουργούν από κυβερνητικούς φορείς, ερευνητικά ιδρύματα και πολίτες-επιστήμονες.

Η νέα έκθεση, η οποία ανέλυσε δεδομένα από 9.446 πόλεις σε 143 χώρες, τοποθετεί την Ελλάδα στην 67η θέση της παγκόσμιας κατάταξης (όπου η 1η θέση αντιστοιχεί στην πιο μολυσμένη χώρα). Η μέση ετήσια συγκέντρωση των λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων $PM_{2.5}$ στη χώρα ανήλθε στα $14,9 \mu g/m^{3}$ , τιμή που είναι τριπλάσια από την αυστηρή κατευθυντήρια οδηγία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), η οποία ορίζει ως ασφαλές όριο τα $5 \mu g/m^{3}$ .

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι η ραγδαία επιδείνωση των δεικτών: η ρύπανση στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά περισσότερο από 30% μέσα σε ένα έτος (από $11,5 \mu g/m^{3}$ το 2024), με την IQAir να επισημαίνει ότι η Ελλάδα και η Ελβετία κατέγραψαν τις μεγαλύτερες σχετικές αυξήσεις στην Ευρώπη για το 2025.

Ευρωπαϊκή Κατάταξη (EEA): Σύμφωνα με τον ανανεωμένο City Air Quality Viewer του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA) τον Ιούλιο του 2025, τα Ιωάννινα κατατάσσονται στην 754η θέση ανάμεσα σε 761 ευρωπαϊκές πόλεις. Αυτό σημαίνει ότι η πόλη βρίσκεται στο χειρότερο 10% της Ευρώπης όσον αφορά την ποιότητα του αέρα, με μέση ετήσια συγκέντρωση $PM_{2.5}$ στα $23,5 \mu g/m^{3}$ .
Εθνική Κατάταξη (IQAir 2025): Στην τελευταία παγκόσμια έκθεση της IQAir (δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026), τα Ιωάννινα έχασαν την “αρνητική πρωτιά” στην Ελλάδα από τη Λαμία, η οποία κατέγραψε $20,9 \mu g/m^{3}$ . Παρόλα αυτά, η πόλη παραμένει σταθερά στην κορυφή της λίστας με τις πιο επιβαρυμένες περιοχές της χώρας λόγω της χρήσης βιομάζας και της γεωμορφολογίας της.

Πίνακας 1: Η Θέση της Ελλάδας στην Παγκόσμια και Ευρωπαϊκή Κατάταξη (2025)

Δείκτης	Τιμή / Κατάταξη	Σύγκριση με Όριο ΠΟΥ ( $5 \mu g/m^{3}$ )
Παγκόσμια Κατάταξη	67η θέση σε 143 χώρες	–
Ευρωπαϊκή Κατάταξη	9η πιο επιβαρυμένη χώρα	–
Μέση Συγκέντρωση $PM_{2.5}$	$14,9 \mu g/m^{3}$	300% Υπέρβαση
Ετήσια Μεταβολή	+30% αύξηση	–

Η Κατάσταση στα Ιωάννινα και η «Πρωτιά» της Λαμίας

Παρόλο που στην προηγούμενη έκθεση (δεδομένα 2024) τα Ιωάννινα κατείχαν την πρώτη θέση στην Ελλάδα με συγκέντρωση $20 \mu g/m^{3}$ , τα νέα στοιχεία του 2025 δείχνουν μια αλλαγή στην κορυφή της λίστας, με τη Λαμία να αναδεικνύεται ως η πιο μολυσμένη πόλη της χώρας ( $20,9 \mu g/m^{3}$ ). Ωστόσο, τα Ιωάννινα παραμένουν σταθερά στις πρώτες θέσεις της λίστας, καθώς ο συνδυασμός της γεωμορφολογίας του λεκανοπεδίου και της εκτεταμένης καύσης βιομάζας δημιουργεί εκρηκτικά επεισόδια ρύπανσης κατά τους χειμερινούς μήνες.

Πίνακας 2: Οι Πιο Επιβαρυμένες και οι Καθαρότερες Περιοχές στην Ελλάδα (2025)

Κατηγορία	Πόλη / Περιοχή	Συγκέντρωση $PM_{2.5} (\mu g/m^{3})$
1η Πιο Επιβαρυμένη	Λαμία	20.9
Hotspots Ρύπανσης	Ιωάννινα, Θεσσαλονίκη, Κοζάνη, Αττική	(Υψηλές υπερβάσεις ορίων ΠΟΥ)
Καθαρότερη Πόλη	Άγιος Νικόλαος (Κρήτη)	5.8

Γιατί Αυξήθηκε η Ρύπανση: Τζάκια, Πυρκαγιές και Αφρικανική Σκόνη

Σύμφωνα με την ανάλυση της IQAir, η μεγάλη αύξηση της ρύπανσης στην Ελλάδα το 2025 αποδίδεται σε τρεις κύριους παράγοντες:

Καύση Ξύλου για Θέρμανση: Παραμένει ο κύριος παράγοντας στα Ιωάννινα, ευθυνόμενος για το 85-100% της μάζας του Μαύρου Άνθρακα κατά τις παγωμένες νύχτες του χειμώνα.
Μεταφερόμενος Καπνός: Η Ελλάδα επηρεάστηκε σημαντικά από τον καπνό των μεγάλων πυρκαγιών στη Βόρεια Αμερική που διέσχισε τον Ατλαντικό, αλλά και από τοπικές εστίες.
Σαχαριανή Σκόνη: Οι συχνές μεταφορές σκόνης από την Αφρική επιδείνωσαν την ποιότητα του αέρα, προσθέτοντας φυσικά σωματίδια στους ήδη υπάρχοντες ανθρωπογενείς ρύπους.

Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι τα Ιωάννινα είναι ιδιαίτερα ευάλωτα λόγω των θερμοκρασιακών αναστροφών. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο θερμός αέρας εγκλωβίζει τον ψυχρό αέρα κοντά στο έδαφος, δημιουργώντας ένα αόρατο «κάλυμμα» σε ύψος μόλις 50-60 μέτρων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ρύποι από τα τζάκια και τις σόμπες να μην μπορούν να διασκορπιστούν, οδηγώντας σε συγκεντρώσεις σωματιδίων που σε ορισμένα επεισόδια έχουν καταγραφεί έως και στα $175,7 \mu g/m^{3}$ .

Η ατμοσφαιρική επιβάρυνση στα Ιωάννινα μεταφράζεται σε άμεσο κόστος για τη δημόσια υγεία. Σύμφωνα με το διεθνές παρατηρητήριο ISGlobal, τουλάχιστον 47 πρόωροι θάνατοι θα μπορούσαν να αποφευχθούν ετησίως στην πόλη εάν οι συγκεντρώσεις $PM_{2.5}$ συμμορφώνονταν με τις οδηγίες του ΠΟΥ. Η μακροχρόνια έκθεση συνδέεται άμεσα με καρδιαγγειακά νοσήματα, εγκεφαλικά επεισόδια και αναπνευστικές παθήσεις, ενώ τα σωματίδια από την καύση ξύλου περιέχουν καρκινογόνους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAHs).

Η νέα διεθνής κατάταξη επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα στα Ιωάννινα δεν υποχωρεί. Παρά την ένταξη του Δήμου σε προγράμματα όπως το CLIMABOROUGH και τη χρήση ψηφιακών εργαλείων όπως το EcoPulse για την ενημέρωση των πολιτών, η ανάγκη για ριζική αλλαγή του μοντέλου θέρμανσης και επέκταση καθαρών μορφών ενέργειας είναι πλέον επιτακτική. Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία (EU) 2024/2881 θέτει ακόμη πιο αυστηρά όρια για το 2030, γεγονός που σημαίνει ότι η πόλη θα βρεθεί σύντομα αντιμέτωπη με αυστηρότερες νομικές δεσμεύσεις.