Ήπειρος: Στις τελευταίες θέσεις της χώρας στη γονιμότητα – Η εικόνα σε Άρτα, Ιωάννινα, Πρέβεζα και Θεσπρωτία (πίνακες)

Η Ήπειρος βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα δύσκολη δημογραφική πραγματικότητα, καθώς η χαμηλή γονιμότητα, η αύξηση της ηλικίας τεκνοποίησης και η μεγάλη υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων περιορίζουν τις δυνατότητες ανανέωσης του πληθυσμού της.

Η δημογραφική ανάλυση για την Ήπειρο, η οποία αξιοποιεί στοιχεία της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ, καταγράφει συνολικό δείκτη γονιμότητας 1,17 παιδιών ανά γυναίκα, τοποθετώντας την περιφέρεια στις χαμηλότερες θέσεις της χώρας.

Η εικόνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα των στοιχείων που δημοσιοποίησε η Eurostat για τη γονιμότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2024 ο ευρωπαϊκός δείκτης υποχώρησε στο 1,34 παιδί ανά γυναίκα, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2001, όταν ξεκίνησε η σχετική χρονοσειρά. Στην Ελλάδα ο αντίστοιχος δείκτης διαμορφώθηκε στο 1,24, επιβεβαιώνοντας ότι η χώρα αντιμετωπίζει εντονότερο πρόβλημα υπογεννητικότητας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Στο 1,17 η Ήπειρος σύμφωνα με την περιφερειακή ανάλυση

Σύμφωνα με τα περιφερειακά στοιχεία που συγκεντρώνει η έρευνα, η Ήπειρος κατατάσσεται στην 11η θέση μεταξύ των 13 ελληνικών περιφερειών ως προς τον συνολικό δείκτη γονιμότητας. Με τιμή 1,17, βρίσκεται χαμηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο και πολύ μακριά από το επίπεδο των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, το οποίο θεωρείται αναγκαίο για τη μακροχρόνια αναπλήρωση των γενεών, εφόσον δεν συνυπολογίζονται μεταναστευτικές μεταβολές.

Η έρευνα καταγράφει υψηλότερες επιδόσεις σε περιοχές όπως το Νότιο Αιγαίο, η Κρήτη και τα Ιόνια Νησιά, ενώ στις τελευταίες θέσεις τοποθετούνται η Αττική, η Δυτική Μακεδονία και η Ήπειρος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ιωάννινα: Κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο Μπιζανομάχων για την 28η Οκτωβρίου – Η Αν. Καραμανλή εκπρόσωπος της κυβέρνησης

Ο δείκτης γονιμότητας αποτελεί διαφορετικό μέγεθος από τον ετήσιο αριθμό γεννήσεων. Εκφράζει τον μέσο αριθμό παιδιών που θα αποκτούσε μια γυναίκα στη διάρκεια της αναπαραγωγικής της ζωής, εάν ίσχυαν οι ηλικιακοί δείκτες γονιμότητας του συγκεκριμένου έτους.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που αναδεικνύει η έρευνα είναι η χρονική μετάθεση της τεκνοποίησης. Στην περιφερειακή ανάλυση η μέση ηλικία της μητέρας κατά τη γέννηση καταγράφεται στα 32,7 έτη, ενώ η διάμεση ηλικία διαμορφώνεται στα 33,2 έτη. Τα στοιχεία αυτά περιγράφουν μια πραγματικότητα κατά την οποία η απόκτηση παιδιών μετατίθεται σε μεγαλύτερες ηλικίες, περιορίζοντας σε αρκετές περιπτώσεις τα χρονικά περιθώρια για την απόκτηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού. Η τάση παρατηρείται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με τη Eurostat, η μέση ηλικία απόκτησης του πρώτου παιδιού στην ΕΕ αυξήθηκε από 28,8 έτη το 2013 σε 29,9 έτη το 2024. Στην Ελλάδα, η ηλικία απόκτησης του πρώτου παιδιού βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η καθυστέρηση της τεκνοποίησης συνδέεται με ευρύτερες κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές, μεταξύ των οποίων η μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών, η επαγγελματική αβεβαιότητα, το στεγαστικό κόστος και οι δυσκολίες συνδυασμού εργασίας και οικογενειακής ζωής.

Σχεδόν 2,5 θάνατοι για κάθε γέννηση στην Ήπειρο

Η χαμηλή γονιμότητα συνοδεύεται από ιδιαίτερα αρνητικό φυσικό ισοζύγιο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025, στην Ήπειρο καταγράφηκαν 1.596 γεννήσεις και 3.976 θάνατοι. Η διαφορά διαμορφώθηκε σε 2.380 περισσότερους θανάτους από γεννήσεις. Για κάθε παιδί που γεννήθηκε στην περιφέρεια αντιστοιχούσαν περίπου 2,49 θάνατοι.

Σε σύγκριση με το 2024, όταν είχαν καταγραφεί 1.790 γεννήσεις, η μείωση έφτασε το 10,8%, ποσοστό που αποτέλεσε τη μεγαλύτερη πτώση μεταξύ των ελληνικών περιφερειών. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το δημογραφικό πρόβλημα της Ηπείρου αφορά τόσο τη χαμηλή γονιμότητα όσο και τον περιορισμένο πλέον αριθμό γεννήσεων.

Η ανάλυση των στοιχείων ανά περιφερειακή ενότητα αναδεικνύει σημαντικές διαφοροποιήσεις.

Στην Άρτα καταγράφηκαν το 2025 μόλις 266 γεννήσεις έναντι 989 θανάτων. Η αναλογία έφτασε τους 3,72 θανάτους για κάθε γέννηση, αποτυπώνοντας μια ιδιαίτερα δυσμενή δημογραφική κατάσταση.

Στα Ιωάννινα, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Ηπείρου, καταγράφηκαν 845 γεννήσεις και 1.739 θάνατοι. Το φυσικό ισοζύγιο ήταν αρνητικό κατά 894 άτομα.

Στη Θεσπρωτία οι γεννήσεις περιορίστηκαν στις 207 και οι θάνατοι ανήλθαν σε 488.

Στην Πρέβεζα σημειώθηκαν 278 γεννήσεις και 760 θάνατοι.

Σε όλες τις περιφερειακές ενότητες, οι θάνατοι υπερέβησαν σημαντικά τις γεννήσεις, επιβεβαιώνοντας ότι η δημογραφική κάμψη αφορά ολόκληρη την Ήπειρο.

Η γήρανση και η αποδυνάμωση της υπαίθρου

Η δημογραφική έρευνα καταγράφει επίσης δείκτη γήρανσης 195 για την Ήπειρο, δηλαδή περίπου 195 κατοίκους ηλικίας 65 ετών και άνω ανά 100 παιδιά ηλικίας έως 14 ετών.

Η σχέση αυτή αναδεικνύει την ανισορροπία ανάμεσα στις νεότερες και τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για τις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές, όπου η μείωση των νέων κατοίκων και η αύξηση των ηλικιωμένων επηρεάζουν τη δυνατότητα διατήρησης σχολείων, υπηρεσιών υγείας, μεταφορών και τοπικής οικονομικής δραστηριότητας.

Για το σχολικό έτος 2026–2027, στην Ήπειρο αποφασίστηκε η αναστολή λειτουργίας 33 σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, 11 δημοτικών σχολείων και 22 νηπιαγωγείων.

Η έλλειψη μαθητικού δυναμικού αποτελεί χαρακτηριστική συνέπεια της δημογραφικής μεταβολής, ιδίως σε μικρές κοινότητες που αντιμετωπίζουν μακροχρόνια πληθυσμιακή συρρίκνωση.

Η οικονομική διάσταση του δημογραφικού

Η έρευνα συνδέει τη δημογραφική πορεία της Ηπείρου με τις οικονομικές και αναπτυξιακές ανισότητες που χαρακτηρίζουν την περιφέρεια.

Η περιορισμένη διαθεσιμότητα θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, τα χαμηλά εισοδήματα και οι δυσκολίες εγκατάστασης νέων οικογενειών στην ύπαιθρο επηρεάζουν τις προοπτικές συγκράτησης πληθυσμού.

Η αποχώρηση νέων ανθρώπων από την περιφέρεια μπορεί να επιδεινώσει το δημογραφικό πρόβλημα, καθώς περιορίζει τον αριθμό των κατοίκων που βρίσκονται στις ηλικίες δημιουργίας οικογένειας.

Η έρευνα περιγράφει αυτόν τον μηχανισμό ως «παγίδα χαμηλής γονιμότητας»: οι μικρότερες γενιές νέων ανθρώπων οδηγούν σε λιγότερες γεννήσεις, ακόμη και εάν ο αριθμός παιδιών ανά γυναίκα παρουσιάσει μελλοντικά βελτίωση.

Οι επιπτώσεις επεκτείνονται σταδιακά στην αγορά εργασίας, στη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών και στη δυνατότητα διατήρησης ζωντανών τοπικών κοινοτήτων.

Η αντιμετώπιση του δημογραφικού στην Ήπειρο προϋποθέτει, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της ανάλυσης, συνδυασμό οικονομικών και κοινωνικών παρεμβάσεων: δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας, πρόσβαση σε προσιτή στέγη, ενίσχυση των υπηρεσιών παιδικής φροντίδας και διατήρηση βασικών υποδομών στην ύπαιθρο.

Με τη γονιμότητα σε πολύ χαμηλά επίπεδα και τις γεννήσεις να υποχωρούν, η δημογραφική εξέλιξη αναδεικνύεται σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για τη μακροπρόθεσμη προοπτική της Ηπείρου.