Καρκίνος του μαστού: Πανευρωπαϊκή μελέτη με τεχνητή νοημοσύνη για την πρόβλεψη κινδύνου – Τι αλλάζει στον προληπτικό έλεγχο

Περίπου 8.000 έως 9.000 γυναίκες διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο με καρκίνο του μαστού στην Ελλάδα, ενώ διεθνώς εκτιμάται ότι μία στις επτά έως οκτώ γυναίκες θα εμφανίσει τη νόσο κάποια στιγμή στη ζωή της. Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει καθοριστική, με τις νεότερες απεικονιστικές μεθόδους και την τεχνητή νοημοσύνη να δημιουργούν νέες δυνατότητες για πιο στοχευμένο προληπτικό έλεγχο.

Τα στοιχεία παρουσιάζει η ακτινοδιαγνώστρια Χαρίκλεια Μαυρίδου, επιμελήτρια Α΄ στο Τμήμα Μαστού του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου, σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM και τη δημοσιογράφο Τάνια Μαντουβάλου, με αφορμή τον Οκτώβριο, μήνα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού.

Η συχνότητα της νόσου αποτυπώνεται και στα ευρωπαϊκά δεδομένα, καθώς κάθε λεπτό καταγράφεται μία νέα διάγνωση, ενώ 17 γυναίκες χάνουν τη ζωή τους κάθε ώρα.

Πυκνοί μαστοί: Πότε δεν αρκεί η μαστογραφία

Η ψηφιακή μαστογραφία εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική εξέταση για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού. Ωστόσο, σε γυναίκες με αυξημένη πυκνότητα μαστών, η αξιολόγηση μπορεί να είναι δυσκολότερη, καθώς ο πυκνός ιστός ενδέχεται να αποκρύπτει ύποπτες αλλοιώσεις.

Σύμφωνα με τη Χαρίκλεια Μαυρίδου, στις περιπτώσεις αυτές χρειάζεται αξιολόγηση από εξειδικευμένο ακτινολόγο μαστού και συμπληρωματικό υπερηχογράφημα, κατά προτίμηση από τον ίδιο γιατρό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ιωάννινα: «Διαδρομές Φωνής» – Διαδραστικός χάρτης με ιστορίες ανθρώπων για την ψυχική υγεία (βίντεο)

Όταν η πυκνότητα είναι ιδιαίτερα αυξημένη, μπορεί να κριθεί αναγκαία και η μαγνητική μαστογραφία.

Η συχνότητα του ελέγχου εξαρτάται από τα ατομικά χαρακτηριστικά και τους παράγοντες κινδύνου κάθε γυναίκας.

Όπως εξηγεί η ειδικός, οι κατευθυντήριες οδηγίες που εφαρμόζονται από το 2024 προβλέπουν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις γυναικών με πυκνούς μαστούς χωρίς οικογενειακό ιστορικό, επανάληψη της μαγνητικής μαστογραφίας ανά τέσσερα χρόνια. Όταν συνυπάρχει οικογενειακό ιστορικό, μπορεί να συστήνεται ετήσιος έλεγχος.

Ετήσια μαγνητική μαστογραφία ενδείκνυται επίσης σε γυναίκες με συγκεκριμένες γονιδιακές μεταλλάξεις, όπως BRCA1 και BRCA2, καθώς και σε όσες έχουν υποβληθεί σε ακτινοθεραπεία στον θώρακα σε νεαρή ηλικία λόγω λεμφώματος.

Η εξέταση χρησιμοποιείται ακόμη σε ειδικές περιπτώσεις, όπως στον μετεγχειρητικό έλεγχο, στην αξιολόγηση του άλλου μαστού όταν έχει διαγνωστεί λοβιακός καρκίνος και σε ορισμένες περιπτώσεις γυναικών με εμφυτεύματα σιλικόνης.

Η ακτινοδιαγνώστρια διευκρινίζει ότι η μαγνητική μαστογραφία δεν αποτελεί εξέταση που χρειάζονται όλες οι γυναίκες. Η επιλογή της πρέπει να βασίζεται στην εκτίμηση του εξατομικευμένου κινδύνου και στα ευρήματα των προηγούμενων εξετάσεων.

Τεχνητή νοημοσύνη: Νέα μελέτη για την πρόβλεψη του κινδύνου

Σημαντικές εξελίξεις αναμένονται και από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην απεικόνιση του μαστού.

Το Τμήμα Μαστού του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου πρόκειται να συμμετάσχει σε πανευρωπαϊκή μελέτη, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη», με αντικείμενο την αξιοποίηση συστήματος τεχνητής νοημοσύνης για την εκτίμηση του μελλοντικού κινδύνου εμφάνισης καρκίνου.

Το σύστημα θα συνδυάζει την ανάλυση των μαστογραφιών με την αξιολόγηση του γιατρού, επιχειρώντας να κατατάξει τις γυναίκες σε κατηγορίες χαμηλού, μέτριου ή υψηλού κινδύνου.

Η μελέτη αναμένεται να διαρκέσει περίπου έναν χρόνο, ανάλογα με τον αριθμό των μαστογραφιών που θα συγκεντρωθούν.

Στόχος είναι να διερευνηθεί κατά πόσο η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στην εξατομίκευση του προληπτικού ελέγχου, ώστε η συχνότητα και το είδος των εξετάσεων να προσαρμόζονται καλύτερα στις ανάγκες κάθε γυναίκας.

Προς το παρόν, πάντως, η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει υποστηρικτικό εργαλείο για τον ακτινολόγο και δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ιατρική αξιολόγηση.

Η ψηφιακή μαστογραφία εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση του προσυμπτωματικού ελέγχου, καθώς επιτρέπει την ανίχνευση καρκίνων που δεν είναι ακόμη ψηλαφητοί. Παράλληλα, η τρισδιάστατη μαστογραφία προσφέρει πρόσθετες διαγνωστικές δυνατότητες.

Η Χαρίκλεια Μαυρίδου εξηγεί ακόμη ότι η μαγνητική μαστογραφία, παρά την υψηλή διαγνωστική της αξία, δεν μπορεί σήμερα να χρησιμοποιηθεί ως καθολική εξέταση πληθυσμιακού ελέγχου.

Το κόστος, ο μεγαλύτερος χρόνος εξέτασης, η περιορισμένη διαθεσιμότητα εξοπλισμού, ιδιαίτερα στα νησιά και στις απομακρυσμένες περιοχές, αλλά και πρακτικές δυσκολίες, όπως η κλειστοφοβία, αποτελούν σημαντικούς περιορισμούς.

Επιπλέον, για την πλήρη διαγνωστική αξιολόγηση απαιτείται συνήθως η χορήγηση σκιαγραφικού, ώστε να αναδεικνύονται τα χαρακτηριστικά ύποπτων αλλοιώσεων.

Η ειδικός υπογραμμίζει ότι η σωστή σειρά των εξετάσεων έχει ιδιαίτερη σημασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις η μαγνητική μπορεί να περιορίσει περιττές παρεμβάσεις, ενώ σε άλλες ένα ύποπτο εύρημα χρειάζεται άμεση βιοψία, χωρίς να προηγηθεί επιπλέον απεικονιστικός έλεγχος.

Η τελική απόφαση για τη διενέργεια υπερηχογραφήματος, μαγνητικής μαστογραφίας ή βιοψίας πρέπει να λαμβάνεται από εξειδικευμένο γιατρό, με βάση τα ευρήματα και το ιστορικό της γυναίκας.