Νέο υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας σχεδιάζει η κυβέρνηση

Στη δημιουργία ξεχωριστού υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας προσανατολίζεται η κυβέρνηση, με στόχο την ενοποίηση των αρμοδιοτήτων που σήμερα είναι κατανεμημένες μεταξύ διαφορετικών υπουργείων και δημόσιων φορέων.

Σύμφωνα με πληροφορίες του powergame.gr, το νέο υπουργείο θα αναλάβει την εποπτεία των δημόσιων και μη κρατικών πανεπιστημίων, των ερευνητικών κέντρων και της συνολικής πολιτικής για την Έρευνα και την Καινοτομία.

Η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αναμένεται να αποσπαστεί από το σημερινό υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. Στο υπουργείο Παιδείας θα παραμείνουν η Πρωτοβάθμια και η Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση, τα Θρησκεύματα και ο Αθλητισμός.

Το προσχέδιο για τη σύσταση του νέου κυβερνητικού φορέα αναμένεται να παραδοθεί στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη από την αρμόδια επιτροπή που έχει συγκροτηθεί για τον σχεδιασμό του.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η λειτουργία του υπουργείου θα στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Νέο κύμα αφρικανικής σκόνης: Στο επίκεντρο Δυτική Ελλάδα, Ιόνιο και Κρήτη

τη Γενική Γραμματεία Ανώτατης Εκπαίδευσης, τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, έναν Οργανισμό Έρευνας στα πρότυπα του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας και έναν αυτοτελή Οργανισμό Καινοτομίας.

Το νέο υπουργείο εκτιμάται ότι θα μπορούσε να αρχίσει να λειτουργεί μέσα στο 2027, εφόσον ολοκληρωθεί το θεσμικό και οργανωτικό πλαίσιο και ψηφιστούν οι απαιτούμενες νομοθετικές ρυθμίσεις.

Ενοποίηση του κατακερματισμένου χώρου της έρευνας

Βασικός στόχος του σχεδίου είναι η δημιουργία ενός ενιαίου χώρου έρευνας και καινοτομίας. Σήμερα, οι σχετικές αρμοδιότητες είναι κατανεμημένες μεταξύ των πανεπιστημίων, του υπουργείου Παιδείας, του υπουργείου Ανάπτυξης, των ερευνητικών κέντρων και διαφορετικών χρηματοδοτικών μηχανισμών.

Η κυβέρνηση επιδιώκει ενιαίο προγραμματισμό της χρηματοδότησης, κοινές προτεραιότητες, περιορισμό της γραφειοκρατίας και αξιολόγηση των ερευνητικών προγραμμάτων με συγκεκριμένα και αξιοκρατικά κριτήρια.

Παράλληλα, επιδιώκεται η στενότερη σύνδεση των αποτελεσμάτων της έρευνας με τις ανάγκες της οικονομίας και των επιχειρήσεων, χωρίς να εγκαταλείπεται η χρηματοδότηση της βασικής επιστημονικής έρευνας.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ήδη προαναγγείλει τη δημιουργία υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης και Καινοτομίας, επισημαίνοντας ότι ο χώρος της έρευνας παραμένει κατακερματισμένος μεταξύ ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και ερευνητικών κέντρων.

Την πορεία προς τη δημιουργία αυτόνομου υπουργείου επιβεβαίωσε και το υπουργείο Ανάπτυξης, αναφέροντας ότι ο σχεδιασμός αποσκοπεί στη σύνδεση του ερευνητικού έργου των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων με τις ανάγκες της αγοράς και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Στόχος η επιστροφή νέων επιστημόνων

Στις επιδιώξεις του κυβερνητικού σχεδίου περιλαμβάνεται και η δημιουργία ενός πιο σταθερού περιβάλλοντος για τους νέους επιστήμονες, ώστε να περιοριστεί η φυγή εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού στο εξωτερικό.

Η κυβέρνηση επιδιώκει να δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης και ερευνητικής δραστηριότητας στην Ελλάδα, αλλά και κίνητρα για την επιστροφή επιστημόνων που εργάζονται σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις του εξωτερικού.

Ο υφυπουργός Παιδείας Νίκος Παπαϊωάννου έχει υπογραμμίσει την ανάγκη ενιαίας εθνικής στόχευσης για τη βασική και την εφαρμοσμένη έρευνα, καθώς και ενός προβλέψιμου οικονομικού σχεδιασμού, ώστε οι ερευνητές να γνωρίζουν εγκαίρως τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία και τα χρονοδιαγράμματα υποβολής προτάσεων.

Στο 1,54% του ΑΕΠ οι δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη

Το 2024 οι συνολικές δαπάνες Έρευνας και Ανάπτυξης στην Ελλάδα ανήλθαν σε 3,655 δισ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση κατά 290,21 εκατ. ευρώ ή 8,6% σε σύγκριση με το 2023.

Ο δείκτης έντασης Έρευνας και Ανάπτυξης, δηλαδή το ποσοστό των σχετικών δαπανών επί του ΑΕΠ, διαμορφώθηκε στο 1,54%, από 1,50% το προηγούμενο έτος. Με αυτή την επίδοση η Ελλάδα κατατάχθηκε στη 14η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι επιχειρήσεις είχαν τη μεγαλύτερη συμμετοχή στις συνολικές δαπάνες, καθώς επένδυσαν 2,001 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 54,8% του συνόλου και εμφανίζεται αυξημένο κατά 20,7% σε ετήσια βάση.

Στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση οι δαπάνες περιορίστηκαν στα 928,95 εκατ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 25,4% του συνόλου και καταγράφοντας μείωση κατά 5,5% σε σύγκριση με το 2023.

Ο κρατικός τομέας διέθεσε 706,74 εκατ. ευρώ, ποσοστό 19,3% των συνολικών δαπανών, ενώ τα ιδιωτικά μη κερδοσκοπικά ιδρύματα επένδυσαν 18,16 εκατ. ευρώ, καλύπτοντας το υπόλοιπο 0,5%.

Η δημιουργία του νέου υπουργείου παρουσιάζεται ως μία προσπάθεια να αποκτήσει η χώρα ενιαία στρατηγική για τη χρηματοδότηση, την αξιολόγηση και την αξιοποίηση της έρευνας. Η τελική μορφή του, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από το προσχέδιο της επιτροπής και τις αποφάσεις που θα λάβει η κυβέρνηση για τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων.