Νομοσχέδιο για τα ύδατα: Οι 13 μεγάλες αλλαγές σε ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, ΔΕΥΑ και τιμές

Ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά με το νέο νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων έδωσε στη δημοσιότητα το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, παρουσιάζοντας τις βασικές αλλαγές που προωθούνται για την ύδρευση, την αποχέτευση και την άρδευση.

Η μεταρρύθμιση προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, την απορρόφηση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης και Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων, τη ρύθμιση χρεών, τη μεταφορά εργαζομένων και τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα του νερού.

Οι βασικές αλλαγές στη διαχείριση του νερού

1. Ποιο πρόβλημα έρχεται να επιλύσει η μεταρρύθμιση για τα ύδατα;

Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, στην Ελλάδα λειτουργούν σήμερα περισσότεροι από 735 διαφορετικοί φορείς που διαχειρίζονται την ύδρευση, την αποχέτευση και την άρδευση, με διαφορετικές οικονομικές δυνατότητες, επίπεδο στελέχωσης και ποιότητα παρεχόμενων υπηρεσιών.

Ο κατακερματισμός αυτός, όπως υποστηρίζει το υπουργείο, οδηγεί σε αυξημένο λειτουργικό κόστος, οικονομικά μη βιώσιμους οργανισμούς, σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, μεγάλες διαρροές και υψηλά ποσοστά μη τιμολογούμενου νερού.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Δημοσκόπηση Alco: Στις 9,3 μονάδες η διαφορά ΝΔ–ΕΛΑΣ – Η ακρίβεια «καίει» τους πολίτες

Παράλληλα, δυσχεραίνει την άντληση κεφαλαίων και την πραγματοποίηση επενδύσεων σε δίκτυα και υποδομές, ενώ δεν επιτρέπει τη διαμόρφωση ενός ενιαίου εθνικού σχεδιασμού για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας και των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.

Το ΥΠΕΝ επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιοχές οι οποίες δεν είναι συνδεδεμένες με δίκτυο πόσιμου νερού, ενώ άλλες εξυπηρετούνται από παλαιωμένα δίκτυα. Καταγράφονται επίσης προβλήματα υπερχείλισης λυμάτων και μεγάλες αποκλίσεις στα τιμολόγια από περιοχή σε περιοχή.

2. Είναι τόσο έντονο το πρόβλημα του κατακερματισμού;

Το υπουργείο χρησιμοποιεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την Αττική. Από τους 62 δήμους, οι 36 υδρεύονται κανονικά από την ΕΥΔΑΠ, ενώ σε άλλους δήμους το νερό παρέχεται από την ΕΥΔΑΠ, αλλά τα δίκτυα ανήκουν στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Υπάρχουν επίσης δήμοι με μεικτά συστήματα, καθώς και δημοτικές ενότητες που ακολουθούν διαφορετικό μοντέλο ύδρευσης ακόμη και μέσα στον ίδιο δήμο.

Η εικόνα περιπλέκεται περισσότερο στην άρδευση, η οποία αντιπροσωπεύει, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, περίπου το 85% της συνολικής κατανάλωσης νερού στην Ελλάδα.

Στον συγκεκριμένο τομέα δραστηριοποιούνται Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων, δήμοι και Περιφέρειες, χωρίς ενιαίο μοντέλο λειτουργίας. Πολλοί οργανισμοί είναι ζημιογόνοι, στερούνται διαχειριστικής επάρκειας και δεν διαθέτουν τα χρηματοδοτικά εργαλεία για την υλοποίηση των απαιτούμενων έργων.

3. Ποιες είναι οι βασικές ρυθμίσεις του νομοσχεδίου;

Με το νομοσχέδιο επεκτείνεται η χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική, τη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια.

Παράλληλα, ανατίθεται για πρώτη φορά στην ΕΥΔΑΠ και η ευθύνη της άρδευσης, με στόχο την ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων, την επίτευξη οικονομιών κλίμακας και τον ενιαίο σχεδιασμό για ύδρευση και άρδευση.

Στη Βόρεια Ελλάδα διευρύνεται η χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΑΘ, ώστε να καλύπτει ολόκληρες τις Περιφερειακές Ενότητες Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής.

Η διεύρυνση των δύο εταιρειών συνοδεύεται από την απορρόφηση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, δημοτικών τμημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης, καθώς και Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων.

Η ΕΥΔΑΠ προβλέπεται να απορροφήσει:

• 26 τμήματα δήμων που παρέχουν υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης
• 7 ΔΕΥΑ
• 8 ΤΟΕΒ
• Την αρμοδιότητα άρδευσης που ασκεί η Περιφέρεια μέσω του πρώην Οργανισμού Κωπαΐδας

Συνολικά, στην ΕΥΔΑΠ ενσωματώνονται 43 πάροχοι.

Η ΕΥΑΘ προβλέπεται να απορροφήσει:

• 5 τμήματα δήμων
• 8 ΔΕΥΑ
• 11 ΤΟΕΒ
• 1 ΓΟΕΒ

Συνολικά, στην ΕΥΑΘ ενσωματώνονται 25 πάροχοι.

Οι δύο εταιρείες αναλαμβάνουν το ενεργητικό και το παθητικό των φορέων που απορροφούν, με εξαίρεση ορισμένες νομικές και φορολογικές υποχρεώσεις που αφορούν την περίοδο πριν από την απορρόφηση.

Το κράτος θα καλύψει τουλάχιστον το 75% των χρεών των ΔΕΥΑ προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.

Για τις περιοχές της Βοιωτίας, της Φωκίδας, της Εύβοιας και της Αττικής προβλέπεται κάλυψη τουλάχιστον 34,59 εκατ. ευρώ από συνολικά χρέη 40,69 εκατ. ευρώ.

Για τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική προβλέπεται κάλυψη τουλάχιστον 20,16 εκατ. ευρώ από συνολικά χρέη 23,71 εκατ. ευρώ, με βάση τα υπόλοιπα της 31ης Μαρτίου 2026.

Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, για την κάλυψη των αναγκών θα διατεθούν συνολικά 200 εκατ. ευρώ, ανεβάζοντας το συνολικό πακέτο χρηματοδότησης προς δήμους και ΔΕΥΑ στα 400 εκατ. ευρώ.

4. Υπάρχει κίνδυνος ιδιωτικοποίησης του νερού;

Το υπουργείο απαντά ότι η μεταρρύθμιση κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Όπως αναφέρει, η ενίσχυση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ και η ανάδειξή τους σε δύο βασικούς δημόσιους πυλώνες παροχής υπηρεσιών ύδατος διαφυλάσσουν τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού.

Το ΥΠΕΝ υποστηρίζει ότι περιοχές οι οποίες σήμερα εξυπηρετούνται από ιδιωτικά δίκτυα ή ιδιώτες παρόχους θα αποκτήσουν δημόσιες υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης, με συστηματικούς ελέγχους ποιότητας.

Υπογραμμίζει, μάλιστα, ότι ο δημόσιος χαρακτήρας του νερού παραμένει αδιαπραγμάτευτος.

5. Εξαντλείται με το νομοσχέδιο η προσπάθεια της κυβέρνησης για τη διαχείριση του νερού;

Το ΥΠΕΝ αναφέρει ότι η μεταρρύθμιση για τους παρόχους αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής.

Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται η πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα και 103 έργα υποδομής σε 62 δήμους, συνολικής αξίας 141,927 εκατ. ευρώ.

Τα έργα αφορούν, μεταξύ άλλων:

• Μονάδες αφαλάτωσης
• Επισκευή και αναβάθμιση παλαιών δικτύων
• Κατασκευή νέων δικτύων
• Γεωτρήσεις
• Μονάδες επεξεργασίας νερού
• Δεξαμενές ύδρευσης

Προβλέπεται επίσης τρίτος κύκλος χρηματοδότησης έργων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, με τη συνολική χρηματοδότηση να προσεγγίζει τα 200 εκατ. ευρώ.

Η γεωγραφική επέκταση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ εκτιμάται ότι θα καλύψει περισσότερο από το 50% της ύδρευσης της χώρας και θα αποτελέσει οδηγό για τα επόμενα στάδια της μεταρρύθμισης.

6. Γιατί δεν μπορούν να επιλυθούν τα προβλήματα μέσω των ΔΕΥΑ και του υφιστάμενου συστήματος;

Σύμφωνα με το υπουργείο, ο σημερινός κατακερματισμός δεν μπορεί να εξασφαλίσει συνολική και αποτελεσματική διαχείριση των υδάτων.

Η μεταρρύθμιση, όπως αναφέρεται, προσφέρει:

Τεχνογνωσία: Η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ διαθέτουν μεγαλύτερη διοικητική, διαχειριστική και τεχνική επάρκεια, η οποία θα συνδυαστεί με την τοπική γνώση.

Οικονομίες κλίμακας: Η ενιαία διαχείριση επιτρέπει την καλύτερη ιεράρχηση των έργων και την κοινή κάλυψη των υδρευτικών και αρδευτικών αναγκών.

Χρηματοδοτικά εργαλεία: Οι δύο εταιρείες έχουν πρόσβαση σε διεθνή και ευρωπαϊκά κεφάλαια και μπορούν να αντλούν δανειακή χρηματοδότηση με ευνοϊκότερους όρους.

Ανθρώπινο δυναμικό: Διαθέτουν μεγαλύτερη ευελιξία στην πρόσληψη εξειδικευμένων στελεχών και εργαζομένων.

Αντιμετώπιση νέων απαιτήσεων: Η νέα δομή αναμένεται να διευκολύνει την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το πόσιμο νερό και τα αστικά λύματα.

Τιμολόγηση: Προβλέπεται ενιαία και διαφανής τιμολόγηση, με βάση την ανταποδοτικότητα των έργων και υπό την εποπτεία της ΡΑΑΕΥ.

Τι αλλάζει για πολίτες, εργαζόμενους και αγρότες

7. Ποιο θα είναι το όφελος για τις τοπικές κοινωνίες και τους πολίτες;

Το υπουργείο εκτιμά ότι ο ενιαίος σχεδιασμός και η καλύτερη αξιοποίηση των επενδύσεων μπορούν να οδηγήσουν σε χαμηλότερα τιμολόγια και βελτιωμένες υπηρεσίες.

Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι, αντί να κατασκευάζονται δύο διαφορετικά έργα σε γειτονικές περιοχές, μπορεί να υλοποιείται μία μεγαλύτερη υποδομή που θα καλύπτει και τις δύο.

Στη νέα διοικητική δομή προβλέπεται συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Κάθε δήμος εκτός Αττικής, καθώς και οι δήμοι της Χαλκιδικής, του Λαγκαδά και της Βόλβης, θα ορίζουν ειδικό συντονιστή ως σύνδεσμο με την ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ.

Η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Στερεάς Ελλάδας θα ορίζει επίσης ένα μέλος στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΥΔΑΠ.

Το προσωπικό που θα μεταφερθεί θα συνεχίσει, σε πρώτη φάση, να εργάζεται εντός της Περιφερειακής Ενότητας στην οποία υπηρετεί, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχεια των υπηρεσιών και η αξιοποίηση της γνώσης των τοπικών δικτύων.

Παράλληλα, θα δημιουργηθούν τοπικές διευθύνσεις και τμήματα ύδρευσης και άρδευσης στις περιοχές επέκτασης.

8. Τι θα γίνει με τους εργαζόμενους των παρόχων;

Όλοι οι εργαζόμενοι των ΔΕΥΑ, ανεξαρτήτως εργασιακού καθεστώτος, προβλέπεται να μεταφερθούν στην ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ, με το μισθολογικό καθεστώς που ισχύει στις δύο εταιρείες.

Για τους δημοτικούς υπαλλήλους, ο εκάστοτε δήμος θα αποφασίσει ποιοι θα μετακινηθούν, καθώς ορισμένοι ενδέχεται να καλύπτουν και άλλες υπηρεσιακές ανάγκες.

Ο τόπος εργασίας των υπαλλήλων θα παραμένει εντός των ορίων της Περιφερειακής Ενότητας στην οποία εργάζονταν πριν από την απορρόφηση. Μετακίνηση εκτός αυτής θα μπορεί να γίνει μόνο με τη συναίνεση του εργαζομένου.

9. Τι θα γίνει με την τιμή του νερού;

Το ΥΠΕΝ αναφέρει ότι η τιμή του νερού της ΕΥΔΑΠ στην Αττική συγκαταλέγεται στις χαμηλότερες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ και η ΕΥΑΘ διατηρεί ιδιαίτερα χαμηλές τιμές.

Σύμφωνα με το υπουργείο, οι οικονομίες κλίμακας, η μείωση των διαρροών, ο περιορισμός του μη τιμολογούμενου νερού και ο κεντρικός προγραμματισμός των έργων μπορούν να συμβάλουν στη συγκράτηση του κόστους.

Στόχος, όπως σημειώνεται, είναι το νερό να παραμείνει προσιτό, ποιοτικό και αξιόπιστο δημόσιο αγαθό.

10. Τι θα γίνει με την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών;

Η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, διαθέτουν σύγχρονες μονάδες επεξεργασίας νερού, εξειδικευμένο επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό και συστήματα συνεχούς ελέγχου της ποιότητας.

Παράλληλα, έχουν εμπειρία στη διαχείριση εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων και βιολογικών καθαρισμών.

Το υπουργείο υποστηρίζει ότι η ανάληψη των υπηρεσιών από τους δύο δημόσιους παρόχους θα βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα του πόσιμου νερού, αλλά και τη λειτουργία των εγκαταστάσεων αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων.

11. Τι θα γίνει με την άρδευση και πώς προστατεύονται οι ανάγκες των αγροτών;

Το ΥΠΕΝ σημειώνει ότι η ΕΥΔΑΠ συνεργάζεται ήδη με Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων, δήμους και Περιφέρειες και διαθέτει την τεχνογνωσία και τους οικονομικούς πόρους για τη διαχείριση των αρδευτικών αναγκών.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται η παρέμβαση με πλωτά αντλιοστάσια για τη διασφάλιση της άρδευσης του Κωπαϊδικού πεδίου.

Παράλληλα, οι ειδικοί συντονιστές που θα ορίζονται από τους δήμους θα συμμετέχουν σε επιτροπές με στελέχη της ΕΥΔΑΠ, ώστε να καταγράφονται και να αντιμετωπίζονται τα τοπικά ζητήματα ύδρευσης και άρδευσης.

12. Θα αυξηθεί η τιμή του αρδευτικού νερού;

Σήμερα, σύμφωνα με το υπουργείο, η τιμή του αρδευτικού νερού αντανακλά κυρίως το λειτουργικό κόστος των δικτύων άρδευσης.

Το ΥΠΕΝ αναφέρει ότι δεν αναμένεται αλλαγή στη συγκεκριμένη πρακτική. Αντίθετα, εκτιμάται ότι η καλύτερη διαχείριση και η εξοικονόμηση νερού μπορούν να οδηγήσουν σε έμμεση μείωση του κόστους.

Το νομοσχέδιο προβλέπει ρητά ότι για τρία χρόνια δεν θα αυξηθεί η τιμή του αρδευτικού νερού.

13. Τι θα γίνει με την αξία των δικτύων που έχουν χρηματοδοτήσει δήμοι και δημότες;

Τα δίκτυα, όπως και τα υπόλοιπα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού των δήμων και των ΔΕΥΑ, θα αποτιμηθούν και θα απορροφηθούν από την ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ.

Η μεθοδολογία αποτίμησης και το τίμημα που θα προκύψει θα εγκρίνονται από τη ΡΑΑΕΥ και το αντίστοιχο ποσό θα καταβάλλεται στον δήμο.

Σε περίπτωση που ένας δήμος δεν επιθυμεί να παραχωρήσει την κυριότητα των παγίων του, θα έχει τη δυνατότητα να επιλέξει το λεγόμενο «opt out».

Στην περίπτωση αυτή, ο δήμος θα διατηρεί την κυριότητα των υποδομών και θα λαμβάνει τέλος χρήσης από την ΕΥΔΑΠ ή την ΕΥΑΘ.

Ωστόσο, η δραστηριότητα της ύδρευσης, της αποχέτευσης και της άρδευσης, καθώς και τα υπόλοιπα στοιχεία που σχετίζονται με τη διαχείριση των υδάτων, θα περάσουν στους δύο δημόσιους παρόχους.