Ο καθηγ. πνευμονολογίας Κ. Κωστίκας στο epirusgate: Η αιθαλομίχλη και οι ιατρικοί φόβοι για τη δημόσια υγεία (βίντεο)

Και στα Γιάννενα το κάπνισμα σε εσωτερικούς χώρους βλάπτει τον παθητικό καπνιστή. Με τον ίδιο τρόπο και στα Γιάννενα η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι βλαπτική για την υγεία όλων μας, και ιδιαίτερα των παιδιών, όπως στον υπόλοιπο κόσμο. Δεν θα τα πάρουμε όλα από την αρχή… για λόγους αποφυγής του πολιτικού κόστους και ανικανότητα ή απροθυμίας λήψης μέτρων για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

Πιο σαφές μήνυμα για το πρόβλημα της αιθαλομίχλης στα Ιωάννινα δε θα μπορούσε να στείλει ένας ειδικός, ζητώντας από την πολιτεία και τους τοπικούς φορείς μέτρα τώρα, γιατί αναπνέουμε μολυσμένο αέρα τουλάχιστον για 12-13 χρόνια τώρα, από την εποχή της μεγάλης οικονομικής κρίσης και δώθε.

Η επίκληση των ημερήσιων μετρήσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την απουσία ουσιαστικών παρεμβάσεων. Όταν τα Ιωάννινα κατατάσσονται στις τελευταίες θέσεις μεταξύ περίπου 750 ευρωπαϊκών πόλεων ως προς την ποιότητα του αέρα, το πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια περιστασιακή δυσκολία των χειμερινών μηνών. Απαιτείται οργανωμένη προσπάθεια για τον περιορισμό της καύσης στερεών καυσίμων, όπως τα ξύλα και τα πέλετ, αλλά και αποφασιστική αντιμετώπιση της χρήσης τζακιών για λόγους αναψυχής, όταν δηλαδή η φωτιά ανάβει για την ατμόσφαιρα και όχι για την αναγκαία θέρμανση ενός σπιτιού.

Στην αποκλειστική του συνέντευξη στο epirusgate.gr ο καθηγητής Πνευμονολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Κωνσταντίνος Κωστίκας, μιλά χωρίς περιστροφές για τις επιπτώσεις της αιθαλομίχλης στην ανθρώπινη υγεία και την ανάγκη άμεσης κινητοποίησης της πολιτείας και των τοπικών φορέων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Σούπερ μάρκετ: Έως 11,4% ακριβότερο το ίδιο καλάθι προϊόντων – Τι δείχνει η σύγκριση τιμών

«Η αιθαλομίχλη δεν είναι πολιτικό θέμα»

Ο καθηγητής πνευμονολογίας κ. Κωνσταντίνος Κωστίκας ξεκαθαρίζει από την αρχή της συζήτησής μας ότι η αιθαλομίχλη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Παρά την ένταση που έχει αποκτήσει το ζήτημα στον δημόσιο διάλογο των τελευταίων ημερών, μετά και τις τουλάχιστον ατυχείς απαντήσεις που έδωσε στη βουλή ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος κ. Ν. Τσάφος, ο κ. Κωστίκας επιμένει ότι η ουσία βρίσκεται στις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην ανθρώπινη υγεία.

«Δεν θέλω να κάνω πολιτικό σχόλιο για την αιθαλομίχλη, γιατί δεν είναι πολιτικό το θέμα», τονίζει και εξηγεί ότι πρόκειται για έναν κίνδυνο που αφορά το σύνολο των κατοίκων, με μεγαλύτερη επιβάρυνση για τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν χρόνια αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά νοσήματα. Μάλιστα, προειδοποιεί ότι η προσπάθεια πολιτικοποίησης του προβλήματος απομακρύνει τη συζήτηση από την πραγματική του διάσταση, καθώς η έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση δεν κάνει διακρίσεις και οι συνέπειές της δεν εξαρτώνται από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις.

Για να καταστήσει σαφές το επιχείρημά του, χρησιμοποιεί το παράδειγμα του καπνίσματος σε κλειστούς χώρους. Όπως εξηγεί, δεν υπάρχει λόγος να επανερχόμαστε σε επιστημονικά ζητήματα για τα οποία οι επιπτώσεις στην υγεία είναι ήδη γνωστές. «Είναι σαν να θέλουμε να κάνουμε πολιτικό θέμα τη χρήση του τσιγάρου στους εσωτερικούς χώρους», επισημαίνει, για να προσθέσει με κατηγορηματικό τρόπο: «Δηλαδή, δεν θα τα πάρουμε όλα από την αρχή…».

Ο καθηγητής απορρίπτει παράλληλα την αντίληψη ότι το πρόβλημα περιορίζεται σε ορισμένες ημέρες του χειμώνα και, επομένως, δεν απαιτεί διαρκή αντιμετώπιση. Το γεγονός ότι η αιθαλομίχλη δεν εμφανίζεται τους θερινούς μήνες ή ότι οι συγκεντρώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων υποχωρούν όταν βρέχει δεν αναιρεί, όπως εξηγεί, την έκταση της επιβάρυνσης κατά τη διάρκεια του έτους. Κατά την εκτίμησή του, υπάρχουν πολλές ημέρες, περισσότερες από τις μισές του χρόνου, κατά τις οποίες η ποιότητα του αέρα βρίσκεται σε επίπεδα πολύ επικίνδυνα για την υγεία. Γι’ αυτό και θεωρεί λανθασμένο να δημιουργείται αίσθημα εφησυχασμού από τις προσωρινές βελτιώσεις των μετρήσεων.

Η συζήτηση οδηγείται αναπόφευκτα στα όρια των ατμοσφαιρικών ρύπων και στις διαφορετικές ερμηνείες που δίνονται για τις ημέρες υπέρβασής τους. Ο κ. Κωστίκας διευκρινίζει ότι δεν επιδιώκει να προκαλέσει φόβο στους πολίτες και πως, εάν δεν υπήρχε πραγματικός κίνδυνος, θα ήταν ο πρώτος που θα το αναγνώριζε. Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι οι υπερβάσεις δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Σύμφωνα με όσα αναφέρει, καταγράφονται πολλές ημέρες με συγκεντρώσεις πάνω από τα επιτρεπτά ημερήσια όρια, ενώ και οι μέσες τιμές υπερβαίνουν τα επιτρεπτά επίπεδα. Διευκρινίζει πάντως ότι ο ίδιος δεν πραγματοποιεί τις μετρήσεις και, επομένως, δεν αναλαμβάνει να προσδιορίσει αριθμητικά τη συχνότητα των υπερβάσεων.

Εκείνο που θεωρεί αποκαλυπτικό είναι η θέση των Ιωαννίνων στην ευρωπαϊκή κατάταξη για την ποιότητα του αέρα. Όπως αναφέρει, πριν από δύο χρόνια η πόλη βρισκόταν στην έβδομη θέση από το τέλος, ενώ φέτος βρίσκεται περίπου στη δέκατη πέμπτη, μεταξύ 750 ευρωπαϊκών πόλεων. «Το να είσαι πολύ κοντά στις τελευταίες από 750 πόλεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση να είσαι στις τελευταίες 5, 10, 15, 20 θέσεις, νομίζω δεν μας τιμά».

Για τον καθηγητή, η θέση αυτή είναι από μόνη της αρκετή για να αναδείξει τη σοβαρότητα του προβλήματος, ανεξάρτητα από τη συζήτηση γύρω από τον ακριβή αριθμό των ημερών υπέρβασης. Το ζητούμενο, όπως επιμένει, δεν είναι να συνεχιστεί η αντιπαράθεση για τους αριθμούς, αλλά να υπάρξει ουσιαστική κινητοποίηση. «Πρέπει κάτι να κάνουμε γι’ αυτό».

Χωρίς να διεκδικεί, όπως διευκρινίζει, τον ρόλο του ειδικού στη φυσική ή στη μέτρηση των ατμοσφαιρικών ρύπων, επισημαίνει ότι η επιβάρυνση γίνεται αντιληπτή ακόμη και στην καθημερινότητα των κατοίκων. Τις ημέρες με έντονη ρύπανση, η μυρωδιά που απορροφούν τα ρούχα και τα μαλλιά μετά από έναν περίπατο αποτελεί μια άμεση, βιωματική ένδειξη της κατάστασης. Γι’ αυτό και θεωρεί ότι η ύπαρξη του προβλήματος δεν χρειάζεται πλέον να αποδειχθεί από την αρχή. «Επομένως δεν χρειάζεται να αποδείξουμε σε κανέναν αν έχει πρόβλημα αιθαλομίχλης η πόλη ή το λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων, αυτό είναι δεδομένο, το θέμα είναι τι θέλουμε να κάνουμε γι’ αυτό».

Ο κ. Κωστίκας φέρνει ως παράδειγμα την Αθήνα, όπου το πρόβλημα του νέφους αντιμετωπίστηκε με συγκεκριμένες παρεμβάσεις, όπως η εφαρμογή του δακτυλίου. Θυμάται ακόμη τις κλιματιζόμενες αίθουσες που άνοιγε ο Δήμος Αθηναίων τις δύσκολες καλοκαιρινές ημέρες, επισημαίνοντας ότι η ποιότητα του αέρα στην πρωτεύουσα είναι πλέον πολύ καλύτερη από εκείνη των Ιωαννίνων. Μάλιστα, μεταφέρει και την αντίδραση του πατέρα του, ο οποίος ζει στο κέντρο της Αθήνας και του λέει συχνά: «πω πω κρίμα παιδί μου που ζεις στα Γιάννενα…».

Η καύση ξύλων, η ανάγκη θέρμανσης και το «τζάκι από σπορ»

Από τη διαπίστωση του προβλήματος, η συζήτηση περνά αναπόφευκτα στις αιτίες που το προκαλούν και στις δυνατότητες περιορισμού του. Ο κ. Κωστίκας αναγνωρίζει ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση στο λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων έχει περισσότερες από μία πηγές, επισημαίνει όμως ότι η ένταση του φαινομένου κατά τους χειμερινούς μήνες συνδέεται πρωτίστως με την καύση στερεών καυσίμων για θέρμανση.

Στην επιβάρυνση της ατμόσφαιρας συμβάλλουν, όπως εξηγεί, και οι βιομηχανικές δραστηριότητες της περιοχής, ωστόσο θεωρεί βασικό παράγοντα τη χρήση καυσόξυλων, πέλετ και άλλων στερεών καυσίμων από τα νοικοκυριά.

Η αναφορά αυτή δεν συνοδεύεται από επίκριση των ανθρώπων που καταφεύγουν στο ξύλο επειδή δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να θερμάνουν διαφορετικά το σπίτι τους. Αντίθετα, ο καθηγητής διαχωρίζει με σαφήνεια την αναγκαία θέρμανση από τη χρήση του τζακιού για λόγους αναψυχής. Για όσους δεν διαθέτουν άλλη επιλογή, η καύση ξύλων αποτελεί ανάγκη την οποία, όπως υπογραμμίζει, κανείς δεν μπορεί να παραγνωρίσει. Η αντιμετώπιση του προβλήματος σε αυτές τις περιπτώσεις προϋποθέτει κρατική παρέμβαση, ώστε τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά να αποκτήσουν πρόσβαση σε φθηνότερες και λιγότερο ρυπογόνες μορφές ενέργειας.

Εκεί όπου η τοποθέτησή του γίνεται πολύ πιο αυστηρή είναι στην περίπτωση όσων ανάβουν το τζάκι χωρίς να το χρειάζονται για θέρμανση. Απευθυνόμενος στους συμπολίτες που χρησιμοποιούν το τζάκι για συντροφιά ή, όπως χαρακτηριστικά το αποκαλεί, «το τζάκι από σπορ», τους καλεί να αναλογιστούν τις συνέπειες αυτής της συνήθειας. Και αυτό επειδή η καύση ξύλου δεν επιβαρύνει μόνο τον αέρα που αναπνέουν οι κάτοικοι της πόλης, αλλά επηρεάζει και την ποιότητα του αέρα μέσα στο ίδιο το σπίτι.

Ο καθηγητής μεταφέρει την εμπειρία από την καθημερινή επαφή του με ασθενείς που πάσχουν από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και άλλα χρόνια αναπνευστικά νοσήματα. Όταν οι ασθενείς αναφέρουν επιδείνωση της κατάστασής τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ένα από τα ζητήματα που εξετάζονται είναι οι συνθήκες θέρμανσης και η ποιότητα του αέρα στην κατοικία τους. Γι’ αυτό και η σύστασή του προς όσους διαθέτουν εναλλακτικό τρόπο θέρμανσης είναι να αποφεύγουν τη χρήση τζακιών και ξυλόσομπων, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία της υγείας αρχίζει από το περιβάλλον στο οποίο ζει καθημερινά ο καθένας.

Η προτροπή του προς εκείνους που εξακολουθούν να ανάβουν το τζάκι μόνο για την ατμόσφαιρα είναι χαρακτηριστική: «Αν μπορώ να πω κάτι στους συμπολίτες μας είναι σας παρακαλώ πάρα πολύ βρείτε άλλη συντροφιά μέσα στο σπίτι αφού σας αρέσει τόσο πολύ το τζάκι πάρτε μια οθόνη στην οποία θα βάζετε ένα τζάκι να παίζει όσες ώρες δεν βλέπετε τηλεόραση». Πίσω από τη σκωπτική αυτή αναφορά βρίσκεται, ωστόσο, μια σαφής επιστημονική σύσταση: όταν υπάρχει δυνατότητα θέρμανσης χωρίς καύση στερεών καυσίμων, η επιλογή αυτή προστατεύει τόσο τους ανθρώπους που ζουν μέσα στο σπίτι όσο και το σύνολο της τοπικής κοινωνίας.

Ο κ. Κωστίκας επανέρχεται στη διάκριση ανάμεσα στην ανάγκη και την επιλογή, ώστε να μην υπάρξει καμία παρερμηνεία της θέσης του. «Πρώτα απ’ όλα, δεν υπάρχει καμία περίπτωση κανένας από εμάς να πει σε οποιοδήποτε συμπολίτη μας, σε οποιοδήποτε συνάνθρωπό μας, μην κάψεις ξύλο για να ζεσταθείς». Η πολιτεία, όμως, οφείλει να αναζητήσει τρόπους στήριξης των οικονομικά ευάλωτων πολιτών, ώστε να περιοριστεί σταδιακά ο αριθμός των ανθρώπων που εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη μορφή θέρμανσης.

Με τον τρόπο αυτό, η αντιμετώπιση της αιθαλομίχλης συνδέεται όχι μόνο με την ατομική ευθύνη, αλλά και με την κοινωνική πολιτική. Η αλλαγή των καθημερινών συνηθειών μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της ρύπανσης, δεν αρκεί όμως όταν ένα μέρος του πληθυσμού αδυνατεί να καλύψει διαφορετικά τις βασικές ενεργειακές του ανάγκες.

Το ερώτημα που ακολουθεί είναι κατά πόσο η επιστημονική κοινότητα έχει καταφέρει να πείσει την πολιτεία για τη σοβαρότητα του κινδύνου και εάν απαιτούνται πρόσθετες τοπικές μελέτες για να τεκμηριωθούν οι επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία των κατοίκων των Ιωαννίνων.

Καρκίνος του πνεύμονα, αναπνευστικά και καρδιαγγειακά νοσήματα…

Η συζήτηση για την ευθύνη της πολιτείας οδηγεί τον καθηγητή Κωνσταντίνο Κωστίκα σε μια από τις πιο ανησυχητικές διαστάσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης: τις επιπτώσεις που μπορεί να εμφανιστούν στην υγεία των κατοίκων όχι μόνο άμεσα, αλλά και ύστερα από πολλά χρόνια συνεχούς έκθεσης.

Ο ίδιος αποκαλύπτει ότι, σε παλαιότερη επιστημονική συζήτηση με φορέα της πόλης, του τέθηκε το ερώτημα εάν υπάρχουν συγκεκριμένα δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση βλάπτει τους κατοίκους των Ιωαννίνων. Η απάντησή του ήταν ότι μια τέτοια έρευνα θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με σχετικά περιορισμένη χρηματοδότηση, εξετάζοντας τις εισαγωγές στα νοσοκομεία κατά τις ημέρες αυξημένης ρύπανσης. Θα απαιτούσε, ωστόσο, ένα επαρκές δίκτυο μετρήσεων σε διαφορετικά σημεία της πόλης και αναδρομική ανάλυση των νοσηλειών.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση, εξηγεί, επιβαρύνει άμεσα τους ανθρώπους που πάσχουν από χρόνια νοσήματα, αυξάνοντας τις παροξύνσεις και τις νοσηλείες για αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα. Ταυτόχρονα, η μακροχρόνια έκθεση συνδέεται με την εμφάνιση νέων χρόνιων παθήσεων, ακόμη και σε ανθρώπους που δεν αντιμετωπίζουν σήμερα κάποιο πρόβλημα υγείας. Στις σοβαρότερες συνέπειες περιλαμβάνει και τον καρκίνο του πνεύμονα, επισημαίνοντας ότι η κακή ποιότητα του αέρα αποτελεί παράγοντα κινδύνου ανεξάρτητα από το κάπνισμα. Όπως τονίζει, η σχέση αυτή έχει καταγραφεί σε πολλές επιστημονικές μελέτες διεθνώς και δεν μπορεί να αμφισβητείται με το επιχείρημα ότι δεν υπάρχουν αντίστοιχα αποτελέσματα ειδικά για τα Ιωάννινα.

Ο καθηγητής διαχωρίζει δύο κατηγορίες επιπτώσεων. Η πρώτη αφορά τα οξέα περιστατικά, όπως οι παροξύνσεις αναπνευστικών νοσημάτων και οι νοσηλείες για καρδιαγγειακά προβλήματα. Η δεύτερη αφορά τις συνέπειες που μπορεί να εμφανιστούν ύστερα από δέκα, δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια έκθεσης σε επιβαρυμένο αέρα. Και σε αυτό το σημείο διατυπώνει μια φράση που αποτυπώνει την αγωνία του: «Προτιμάω να μην τα μετρήσουμε στα Γιάννενα». Εξηγεί ότι δεν θα ήθελε να φτάσει η πόλη στο σημείο να διαπιστώσει, έπειτα από είκοσι χρόνια, ότι παρουσιάζει περισσότερα περιστατικά καρκίνου του πνεύμονα σε σύγκριση με μια άλλη περιοχή όπου η ποιότητα του αέρα ήταν καλύτερη.

Η προειδοποίησή του γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένη όταν αναφέρεται στον κίνδυνο να καταγραφούν στο μέλλον περισσότερα περιστατικά καρκίνου του πνεύμονα σε μη καπνιστές. «Και το 2035 θα πούμε, “α, έχουμε περισσότερους καρκίνους του πνεύμονα σε μη καπνιστές», αναφέρει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας ένα ενδεχόμενο που, όπως ξεκαθαρίζει, θα προτιμούσε να μη χρειαστεί ποτέ να διερευνηθεί ως πραγματικότητα για τα Ιωάννινα.

Ο προβληματισμός του συνδέεται και με τη διάρκεια του φαινομένου στα Ιωάννινα. Η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας δεν εμφανίστηκε πρόσφατα, αλλά συνοδεύει την πόλη από τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι να έχουν ήδη διανύσει περισσότερο από μία δεκαετία έκθεσης. «Ήδη έχουμε μια δεκαετία πίσω μας από την αρχή της κρίσης και λίγο παραπάνω ίσως και σιγά σιγά είμαστε ήδη στη δεύτερη δεκαετία και προχωράμε ακάθεκτοι».

Η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο λοιμώξεων του αναπνευστικού, δημιουργώντας έναν συνδυασμό επιβαρυντικών παραγόντων. Η κακή ποιότητα του αέρα, οι χειμερινές συνθήκες, οι ιογενείς λοιμώξεις και ο συγχρωτισμός σε κλειστούς χώρους συμβάλλουν από κοινού στην αύξηση των περιστατικών που χρειάζονται νοσοκομειακή αντιμετώπιση, ειδικά κατά τους χειμερινούς μήνες. Αυτές οι κλινικές παρατηρήσεις, όπως εξηγεί, αναδεικνύουν τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στην ατμοσφαιρική ρύπανση και στις χειμερινές νοσηλείες. Για να προσδιοριστεί με ακρίβεια η συμβολή κάθε παράγοντα απαιτείται πρόσθετη ερευνητική εργασία, η οποία δεν έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα σε τοπικό επίπεδο. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την επιστημονική γνώση για τη βλαπτική επίδραση της ρύπανσης. «Είναι σαν να θέλουμε να αποδείξουμε ότι στα Γιάννενα κάνει κακό το τσιγάρο. Κάνει κακό η ατμοσφαιρική ρύπανση, τελεία παύλα».

Επικαλούμενος τέλος προοπτικές επιστημονικές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, εξηγεί ότι παιδιά που μεγαλώνουν σε περιοχές με αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση παρουσιάζουν μεγαλύτερη πιθανότητα μειωμένης ανάπτυξης των πνευμόνων και εμφάνισης βρογχικού άσθματος στην πρώτη παιδική ηλικία. Η σημασία αυτών των ευρημάτων είναι ότι η επιβάρυνση δεν αφορά μόνο ανθρώπους με ήδη διαγνωσμένες παθήσεις, αλλά και παιδιά των οποίων το αναπνευστικό σύστημα βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη.

Πότε βγαίνουμε από το σπίτι και πώς προστατευόμαστε από την αιθαλομίχλη

Με δεδομένες τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία, ο καθηγητής κ. Κωνσταντίνος Κωστίκας περνά στις πρακτικές οδηγίες που μπορούν να περιορίσουν την έκθεση των πολιτών στους ατμοσφαιρικούς ρύπους. Δίνει προτεραιότητα στους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η προστασία από την αιθαλομίχλη αφορά το σύνολο του πληθυσμού.

Στις περισσότερο ευάλωτες ομάδες περιλαμβάνει τους ηλικιωμένους, κυρίως όσους βρίσκονται σε ηλικίες άνω των 70, 75 και 80 ετών, τους ασθενείς με χρόνια νοσήματα του αναπνευστικού και όσους αντιμετωπίζουν καρδιαγγειακές παθήσεις. Στην τελευταία κατηγορία αναφέρεται συγκεκριμένα σε ανθρώπους με ιστορικό εμφράγματος, στεφανιαία νόσο ή καρδιακή ανεπάρκεια, για τους οποίους η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας μπορεί να προκαλέσει σοβαρότερες επιπλοκές.

Η πρώτη σύστασή του είναι η συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα μέσα από τις διαθέσιμες εφαρμογές κινητών τηλεφώνων. Όπως εξηγεί, η τεχνολογία επιτρέπει πλέον στους πολίτες να ενημερώνονται σχετικά εύκολα για τις συγκεντρώσεις των ρύπων, ώστε να προσαρμόζουν ανάλογα τις καθημερινές τους δραστηριότητες.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι πρώτες πρωινές ώρες είναι συχνά επιβαρυμένες, καθώς έχει προηγηθεί η νυχτερινή λειτουργία τζακιών και ξυλόσομπων. Η κατάσταση συνήθως βελτιώνεται προς το μεσημέρι, πριν αρχίσει νέα επιδείνωση από το απόγευμα, όταν αυξάνεται ξανά η χρήση των μέσων θέρμανσης.

Αυτό σημαίνει ότι οι συνήθεις συμβουλές για τις ώρες μετακίνησης αντιστρέφονται κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Ενώ το καλοκαίρι συστήνεται στους πολίτες να αποφεύγουν τις μεσημεριανές ώρες λόγω της ζέστης, στα Ιωάννινα, τις ημέρες αυξημένης ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η ασφαλέστερη επιλογή μπορεί να είναι ακριβώς η αντίθετη.

Η ίδια λογική ισχύει και για τον αερισμό των κατοικιών. Ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι τα σπίτια πρέπει να αερίζονται και τον χειμώνα, ακόμη και όταν πρόκειται για σύγχρονες κατασκευές με καλή μόνωση. Μάλιστα, επισημαίνει ότι οι κατοικίες με μεγαλύτερη στεγανότητα χρειάζονται επαρκή ανανέωση του εσωτερικού αέρα, καθώς συγκρατούν περισσότερο όσα βρίσκονται μέσα σε αυτές. Για τον λόγο αυτό προτείνει το άνοιγμα των παραθύρων κυρίως το μεσημέρι ή νωρίς το απόγευμα, όταν η εξωτερική ατμόσφαιρα είναι συνήθως λιγότερο επιβαρυμένη.

Στις καθημερινές συνήθειες που μπορούν να βοηθήσουν περιλαμβάνει και την επαρκή ενυδάτωση, υπενθυμίζοντας ότι η κατανάλωση νερού είναι σημαντική καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, συμπεριλαμβανομένων των ημερών αυξημένης ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Μια ακόμη δυνατότητα προστασίας, κυρίως για ανθρώπους με σοβαρά αναπνευστικά νοσήματα που είναι αναγκασμένοι να μετακινηθούν σε ώρες υψηλής συγκέντρωσης ρύπων, είναι η χρήση μάσκας υψηλής προστασίας. Ο καθηγητής αναφέρεται στις μάσκες που έγιναν ευρύτερα γνωστές κατά την περίοδο της πανδημίας, επισημαίνοντας ότι μπορούν να συγκρατούν σε υψηλό ποσοστό τα μικροσωματίδια. Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι πρόκειται για ένα πρόσθετο μέσο περιορισμού της έκθεσης όταν η μετακίνηση είναι αναγκαία και όχι για λύση που εξαλείφει τον κίνδυνο.

Ανάλογη προσοχή χρειάζεται και στη σωματική άσκηση σε εξωτερικούς χώρους. Κατά το τρέξιμο και την έντονη φυσική δραστηριότητα αυξάνεται ο ρυθμός της αναπνοής, με αποτέλεσμα να εισπνέεται μεγαλύτερη ποσότητα αέρα. Επομένως, η άσκηση πρέπει να προγραμματίζεται σε ώρες με χαμηλότερες συγκεντρώσεις ρύπων, ενώ τις περισσότερο επιβαρυμένες ώρες καλό είναι να αποφεύγεται η έντονη προσπάθεια.

Πέρα από τις καθημερινές προφυλάξεις, ο καθηγητής δίνει μεγάλη βαρύτητα στη σωστή παρακολούθηση των ανθρώπων με χρόνια νοσήματα. Ειδικά για τους ασθενείς με αναπνευστικές παθήσεις, επιμένει στην τακτική λήψη της συνταγογραφημένης αγωγής, συμπεριλαμβανομένων των εισπνεόμενων φαρμάκων, χωρίς παραλείψεις κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Εξίσου σημαντική θεωρεί την έγκαιρη επικοινωνία με τον θεράποντα γιατρό όταν εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα επιδείνωσης. Όπως εξηγεί, η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει σοβαρότερες επιπλοκές, ενώ η καθυστέρηση μέχρι τα συμπτώματα να γίνουν έντονα αυξάνει τους κινδύνους.

Καταλήγοντας, ο καθηγητής κ. Κωστίκας κλείνει με μια σαφή προτροπή προς την πολιτεία, την αυτοδιοίκηση και τους ίδιους τους πολίτες να αναλάβουν δράση για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στα Ιωάννινα. Επισημαίνει ότι το πρόβλημα παραμένει εδώ και χρόνια και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με νέες επιτροπές και συζητήσεις, αλλά απαιτεί συντονισμένη προσπάθεια και συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Απαντώντας μάλιστα σε όσους επικαλούνται τη γεωμορφολογία του λεκανοπεδίου ως αιτία της αιθαλομίχλης, χρησιμοποιεί μια χαρακτηριστική φράση: «μέχρι να φύγουν τα βουνά θα πρέπει να κάνουμε κάτι άλλο εμείς».

Ζητά από τους αρμόδιους φορείς να αντιμετωπίσουν επιτέλους οργανωμένα ένα πρόβλημα που δεν υποχωρεί. «Δεν είναι κάτι στο οποίο πρέπει να εθελοτυφλούμε», τονίζει, επαναλαμβάνοντας ότι η ανοχή στην ατμοσφαιρική ρύπανση έχει συνέπειες για όλους και κυρίως για τα παιδιά.

Έξι εμβόλια για την προστασία των χρόνιων ασθενών

Ο κ. Κωστίκας ολοκληρώνει τη συνέντευξή του στο epirusgate.gr με μια ισχυρή σύσταση για την πρόληψη των αναπνευστικών λοιμώξεων, δίνοντας έμφαση στον εμβολιασμό των ασθενών με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, των ηλικιωμένων και των υπόλοιπων ευάλωτων ομάδων.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας και τις νέες οδηγίες της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας για τη ΧΑΠ (GOLD), αναφέρεται σε έξι βασικούς εμβολιασμούς που πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο της πρόληψης.

Πρώτος είναι ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός, τον οποίο συστήνει ευρύτερα στον πληθυσμό, πέρα από τους χρόνιους αναπνευστικούς ασθενείς. Όπως επισημαίνει, η περίοδος έως τα τέλη Νοεμβρίου είναι κατάλληλη για την ολοκλήρωσή του.

Ακολουθεί ο εμβολιασμός κατά του πνευμονιόκοκκου, για τον οποίο αναφέρει ότι υπάρχουν πλέον δύο νεότερα εμβόλια που περιλαμβάνονται στις συστάσεις της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών. Στη συνέχεια αναφέρεται στην αναμνηστική δόση κατά της COVID-19 για τους ευάλωτους πολίτες, καθώς και στον εμβολιασμό κατά του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV). Για τον RSV διευκρινίζει ότι η διάρκεια προστασίας και η ανάγκη επανάληψης του εμβολιασμού εξακολουθούν να αξιολογούνται, καθώς αναμένονται νεότερα επιστημονικά δεδομένα που θα καθορίσουν εάν απαιτείται νέα δόση περίπου στην τριετία ή αργότερα.

Στις συστάσεις του περιλαμβάνει επίσης την αναμνηστική δόση για τον κοκκύτη, σε συνδυασμό με το εμβόλιο του τετάνου, ανά δεκαετία για τους ενήλικες, καθώς και τον εμβολιασμό κατά του έρπητα ζωστήρα, τον οποίο αναφέρει για τις μεγαλύτερες ηλικίες.

Ο καθηγητής ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι το πρόγραμμα εμβολιασμών δεν είναι κοινό για όλους. Η ηλικία, τα χρόνια νοσήματα και η κατάσταση του ανοσοποιητικού συστήματος καθορίζουν ποιους εμβολιασμούς χρειάζεται κάθε άνθρωπος. Γι’ αυτό προτρέπει τους πολίτες να συζητήσουν με τον προσωπικό τους γιατρό και να προγραμματίσουν όσα εμβόλια εκκρεμούν, αξιοποιώντας την περίοδο αυξημένης κυκλοφορίας της γρίπης, της COVID-19 και του RSV.

Κλείνοντας, απευθύνει ένα σαφές μήνυμα και προς όσους διατηρούν επιφυλάξεις απέναντι στους εμβολιασμούς, υπογραμμίζοντας τη συμβολή τους στην προστασία της ανθρώπινης ζωής: «η σημαντικότερη επινόηση της επιστήμης συνολικά και αυτή που άλλαξε την πορεία του πλανήτη είναι οι εμβολιασμοί».