Παγκόσμια Ημέρα Αποδημητικών Πτηνών: Παμβώτιδα και Αμβρακικός, πολύτιμοι σταθμοί για χιλιάδες πουλιά

Κάθε άνοιξη και φθινόπωρο, εκατομμύρια αποδημητικά πουλιά διασχίζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο, ακολουθώντας τις μεταναστευτικές διαδρομές που συνδέουν την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Για πολλά είδη, η Ελλάδα αποτελεί τόπο αναπαραγωγής, χειμερινό καταφύγιο ή απαραίτητο σταθμό ξεκούρασης στη διάρκεια ενός ταξιδιού χιλιάδων χιλιομέτρων.

Η Παγκόσμια Ημέρα Αποδημητικών Πτηνών, που τιμάται φέτος στις 9 Μαΐου και στις 10 Οκτωβρίου, αναδεικνύει τη σημασία της προστασίας των μεταναστευτικών ειδών και των φυσικών περιοχών από τις οποίες εξαρτάται η επιβίωσή τους.

Η ημέρα έχει καθιερωθεί να γιορτάζεται δύο φορές τον χρόνο, το δεύτερο Σάββατο του Μαΐου και το δεύτερο Σάββατο του Οκτωβρίου, ώστε να συμπίπτει με τις δύο βασικές περιόδους της μετανάστευσης των πουλιών.

Η Ελλάδα στο πέρασμα εκατομμυρίων πουλιών

Η γεωγραφική θέση της χώρας την καθιστά σημαντικό τμήμα του αφρικανοευρασιατικού μεταναστευτικού διαδρόμου.

Την άνοιξη, πολλά είδη εγκαταλείπουν τις περιοχές όπου πέρασαν τον χειμώνα στην Αφρική και κατευθύνονται προς την Ευρώπη για να αναπαραχθούν. Το φθινόπωρο ακολουθούν την αντίστροφη πορεία, αναζητώντας θερμότερες περιοχές και διαθέσιμη τροφή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Δήμος Ζίτσας: Στο Δημοτικό Συμβούλιο η τύχη των δημοτικών εκτάσεων στο Ροδοτόπι – Κάλεσμα κατοίκων κατά της πώλησης

Ανάμεσα στους πιο γνωστούς επισκέπτες της ελληνικής φύσης βρίσκονται τα χελιδόνια, οι πελαργοί, οι μελισσοφάγοι και οι τσαλαπετεινοί.

Τα χελιδόνια φτάνουν την άνοιξη από την Αφρική, φωλιάζουν σε οικισμούς και αγροτικές περιοχές και αναχωρούν ξανά όταν πλησιάζει ο χειμώνας.

Ανάλογη μεταναστευτική πορεία ακολουθούν οι λευκοί πελαργοί, οι οποίοι διαχειμάζουν κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική. Στην Ελλάδα συναντάται επίσης ο μαυροπελαργός, ένα πιο διακριτικό είδος που προτιμά απομονωμένες δασικές περιοχές.

Στα αποδημητικά πουλιά περιλαμβάνονται ακόμη οι χαλκοκουρούνες, τα ορτύκια και διάφορα είδη ερωδιών, όπως ο μικροτσικνιάς, ο νυχτοκόρακας, ο κρυπτοτσικνιάς και ο πορφυροτσικνιάς.

Κατά τις μεταναστευτικές περιόδους διέρχονται από τη χώρα και πολλά αρπακτικά πουλιά, τα οποία αξιοποιούν συγκεκριμένα περάσματα και διαδρομές για να περιορίσουν τις μεγάλες πτήσεις πάνω από τη θάλασσα.

Οι ελληνικοί υγρότοποι ως σταθμοί διαχείμασης

Η Ελλάδα δεν φιλοξενεί μόνο πουλιά που έρχονται την άνοιξη.

Κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες, πολλά υδρόβια και παρυδάτια είδη μετακινούνται από τη βόρεια και κεντρική Ευρώπη προς τις ελληνικές λίμνες, τις λιμνοθάλασσες και τα δέλτα των ποταμών.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία διαδραματίζουν και οι υγρότοποι της Ηπείρου, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τον Αμβρακικό Κόλπο και τη λίμνη Παμβώτιδα, που αποτελούν περιοχές φιλοξενίας και τροφοληψίας πολλών ειδών ορνιθοπανίδας.

Οι υγρότοποι προσφέρουν τροφή, καταφύγιο και χώρους ανάπαυσης, στοιχεία απαραίτητα για την επιβίωση των πουλιών κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης.

Αντίστοιχα, τα ελληνικά νησιά αποτελούν ενδιάμεσους σταθμούς για είδη που διασχίζουν μεγάλες θαλάσσιες αποστάσεις.

Η Κρήτη, τα Κύθηρα, τα Αντικύθηρα και πολλά νησιά του Αιγαίου βρίσκονται πάνω σε σημαντικές μεταναστευτικές διαδρομές. Στα Αντικύθηρα λειτουργεί Ορνιθολογικός Σταθμός, όπου πραγματοποιείται συστηματική παρακολούθηση της μετανάστευσης.

Πώς βρίσκουν τον δρόμο τους χωρίς GPS

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των αποδημητικών πουλιών είναι η ικανότητά τους να προσανατολίζονται σε τεράστιες αποστάσεις.

Για να ακολουθήσουν τη μεταναστευτική τους πορεία χρησιμοποιούν διαφορετικά φυσικά ερεθίσματα, όπως τη θέση του Ήλιου, τα άστρα, τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά του εδάφους και το μαγνητικό πεδίο της Γης.

Ο συνδυασμός αυτών των μηχανισμών επιτρέπει σε ορισμένα είδη να επιστρέφουν κάθε χρόνο στην ίδια περιοχή, ακόμη και στην ίδια φωλιά όπου είχαν αναπαραχθεί την προηγούμενη περίοδο.

Ανάμεσα στους πιο εντυπωσιακούς μεταναστευτικούς ταξιδιώτες του πλανήτη βρίσκεται το αρκτικό γλαρόνι, το οποίο πραγματοποιεί μετακινήσεις ανάμεσα στις αρκτικές και τις ανταρκτικές περιοχές.

Οι κίνδυνοι κατά τη μετανάστευση

Παρά τις εξαιρετικές ικανότητες προσανατολισμού, τα αποδημητικά πουλιά αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους στη διάρκεια των μετακινήσεών τους.

Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, η εξάντληση, η έλλειψη τροφής, η καταστροφή των υγροτόπων, οι πυρκαγιές, η παράνομη θανάτωση και οι συγκρούσεις με ανθρώπινες κατασκευές μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τους πληθυσμούς τους.

Η προστασία των αποδημητικών ειδών προϋποθέτει τη διατήρηση όχι μόνο των περιοχών όπου αναπαράγονται ή διαχειμάζουν, αλλά και των ενδιάμεσων σταθμών που χρησιμοποιούν για να ξεκουραστούν και να τραφούν.

Αυτός είναι και ο βασικός στόχος της Παγκόσμιας Ημέρας Αποδημητικών Πτηνών, η οποία υπενθυμίζει ότι η επιβίωση των μεταναστευτικών πουλιών εξαρτάται από τη συνεργασία πολλών χωρών και την προστασία των οικοσυστημάτων κατά μήκος των διαδρομών τους.