Παγκόσμια Ημέρα Ζώων: Πώς η κλιματική αλλαγή αλλάζει τη ζωή των ζώων στην Ελλάδα

«Δείτε τον κόσμο μέσα από τα μάτια τους». Το μήνυμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας των Ζώων, που τιμάται στις 4 Οκτωβρίου, στρέφει την προσοχή στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και της ανθρώπινης δραστηριότητας για τα ζώα.

Για την άγρια ζωή, η άνοδος της θερμοκρασίας και οι αλλαγές στις βροχοπτώσεις επηρεάζουν την τροφή, τις μετακινήσεις, την αναπαραγωγή και τελικά τη δυνατότητα επιβίωσης ειδών στις περιοχές όπου ζούσαν επί χιλιάδες χρόνια.

«Η σημερινή κλιματική αλλαγή πραγματοποιείται υπερβολικά γρήγορα και δεν είναι εύκολο για όλα τα είδη να προλάβουν να αλλάξουν στον ίδιο ρυθμό», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Τριαντάφυλλος Ακριώτης, καθηγητής στο Εργαστήριο Διαχείρισης Βιοποικιλότητας του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Πιο ευάλωτα τα είδη της βόρειας Ελλάδας

Στην Ελλάδα, μεγαλύτερη ευαισθησία στις υψηλές θερμοκρασίες και στην καλοκαιρινή ξηρασία εμφανίζουν είδη που εξαπλώνονται κυρίως στις βόρειες περιοχές της χώρας.

Ορισμένα φυτά και ζώα επιβιώνουν μόνο σε μεγάλα υψόμετρα, όπου οι διαθέσιμες εκτάσεις είναι περιορισμένες και οι πληθυσμοί τους συχνά μικροί και απομονωμένοι.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Νέα Ιωνία: «Σήμερα είναι η τελευταία σου μέρα» – Η μαρτυρία της οδηγού ταξί που της έκοψε το αυτί (βίντεο)

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ροδόπης. Εκεί η ερυθρελάτη και άλλα ψυχρόφιλα είδη σχηματίζουν δάση που φιλοξενούν ζώα συνδεδεμένα με ψυχρότερα περιβάλλοντα, μεταξύ των οποίων ο αγριόκουρκος και η σπουργιτόγλαυκα.

«Είναι ένα ολόκληρο οικοσύστημα, σαν ένα κομμάτι από τη βόρεια Ευρώπη πάνω στη Ροδόπη», αναφέρει ο καθηγητής.

Η γενικότερη τάση που αναμένεται για την Ελλάδα είναι η σταδιακή υποχώρηση ειδών βόρειας κατανομής και η ευνοϊκότερη προσαρμογή ειδών που αντέχουν σε θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες.

«Μπορεί να χάσουμε περισσότερα είδη απ’ αυτά που θα κερδίσουμε», προειδοποιεί ο Τριαντάφυλλος Ακριώτης.

Αλλάζουν και οι ελληνικές θάλασσες

Οι αλλαγές είναι ήδη ορατές και στη θάλασσα. Ψάρια που προέρχονται από τα θερμότερα νερά της Ερυθράς Θάλασσας εξαπλώνονται βορειότερα στη Μεσόγειο και η παρουσία τους στα ελληνικά νερά δεν αποτελεί πλέον σπάνιο φαινόμενο.

Σε άλλες περιοχές του πλανήτη οι συνέπειες εμφανίζονται με διαφορετικό τρόπο. Η υποχώρηση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική περιορίζει τις περιοχές όπου οι πολικές αρκούδες αναζητούν τροφή, ενώ οι αρκτικές αλεπούδες αντιμετωπίζουν πλέον ανταγωνισμό από την κοινή αλεπού, η οποία επεκτείνεται βορειότερα.

Αποσυντονίζεται ο βιολογικός κύκλος

Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο τον τόπο όπου μπορούν να επιβιώσουν τα ζώα. Μπορεί να διαταράξει και τον χρονισμό της αναπαραγωγής, της μετανάστευσης και της χειμέριας νάρκης.

Οι βιολογικοί αυτοί μηχανισμοί έχουν διαμορφωθεί μέσα από μακροχρόνιες εξελικτικές διαδικασίες και συνδέονται με εποχικά ερεθίσματα. Όταν όμως οι καιρικές συνθήκες μεταβάλλονται γρήγορα, ο βιολογικός κύκλος ενός ζώου μπορεί να μη συμπίπτει πλέον με τις συνθήκες που συναντά στο περιβάλλον.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα χιλιάδων χελιδονιών που, πριν από μερικά χρόνια, καθηλώθηκαν στο έδαφος σε περιοχές της Πελοποννήσου εξαιτίας παρατεταμένου κρύου και βροχής στις αρχές Μαρτίου. Τα πουλιά είχαν επιστρέψει από την Αφρική, αλλά δεν μπορούσαν να βρουν τα ιπτάμενα έντομα με τα οποία τρέφονται.

«Είμαστε ακόμα στην αρχή και δεν μπορούμε να δούμε ακόμη τις πολύπλευρες επιπτώσεις σε όλη τους την ένταση», σημειώνει ο Τριαντάφυλλος Ακριώτης.

«Το οφείλουμε στα παιδιά μας»

Στην ανθρώπινη ευθύνη απέναντι στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής αναφέρεται ο καθηγητής Εφαρμοσμένης Ηθικής και Βιοηθικής του ΕΚΠΑ Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης.

Όπως επισημαίνει, οι επιπτώσεις στα οικοσυστήματα λειτουργούν αλυσιδωτά. Η μεταβολή της ανθοφορίας, για παράδειγμα, επηρεάζει τις μέλισσες και την επικονίαση και στη συνέχεια τη διαθεσιμότητα φυτών από τα οποία εξαρτώνται άλλα είδη.

Ο ίδιος θέτει το ζήτημα και με όρους «διαγενεακής δικαιοσύνης».

«Όπως εμείς παραλάβαμε ένα βιώσιμο περιβάλλον από τους προγόνους μας, οφείλουμε κι εμείς να αφήσουμε στους επιγόνους μας ένα εξίσου βιώσιμο περιβάλλον. Αν όχι καλύτερο, τουλάχιστον όχι χειρότερο», σημειώνει.