28η Οκτωβρίου 1940: Το τελεσίγραφο, το «ΟΧΙ» και οι πρώτες μάχες στην Ήπειρο

Η 28η Οκτωβρίου 1940 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Τα ξημερώματα εκείνης της Δευτέρας, η Ελλάδα απέρριψε το ιταλικό τελεσίγραφο και βρέθηκε αντιμέτωπη με την εισβολή των δυνάμεων του Μπενίτο Μουσολίνι από τα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Η απόφαση για την επίθεση είχε ληφθεί στις 15 Οκτωβρίου, κατά τη συνεδρίαση του Ιταλικού Πολεμικού Συμβουλίου, παρουσία του Μουσολίνι. Παρά τις επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν για την προετοιμασία της επιχείρησης, ο Ιταλός δικτάτορας εκτιμούσε ότι η Ελλάδα θα αποτελούσε εύκολο στρατιωτικό στόχο.

Αρχικά, η εισβολή είχε προγραμματιστεί για τις 26 Οκτωβρίου, ωστόσο μετατέθηκε δύο ημέρες αργότερα, ώστε να συμπέσει με την επέτειο της Πορείας προς τη Ρώμη, που είχε οδηγήσει τους φασίστες στην εξουσία.

Το τελεσίγραφο στον Ιωάννη Μεταξά

Στην Αθήνα, η ελληνική κυβέρνηση είχε ήδη πληροφορίες για τις ιταλικές προθέσεις. Στις 25 Οκτωβρίου, ο Ιωάννης Μεταξάς ενημέρωσε το Υπουργικό Συμβούλιο για την κατάσταση και την προετοιμασία των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων.

Λίγο μετά τις 3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, ο Ιταλός πρεσβευτής Εμμανουέλε Γκράτσι επισκέφθηκε τον Μεταξά στην κατοικία του στην Κηφισιά και του επέδωσε τελεσίγραφο. Η Ιταλία απαιτούσε να επιτραπεί στις στρατιωτικές της δυνάμεις να καταλάβουν στρατηγικές θέσεις στην ελληνική επικράτεια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Pizza Fan: Στη φυλακή ο ιδιοκτήτης – Κατ’ οίκον περιορισμός με «βραχιολάκι» για τον συνεργάτη του

Η προθεσμία για την ελληνική απάντηση ήταν τρεις ώρες. Ο Μεταξάς απέρριψε ουσιαστικά τις απαιτήσεις, απαντώντας στα γαλλικά: «Alors, c’est la guerre» («Λοιπόν, έχουμε πόλεμο»).

Η ιστορική αυτή άρνηση καθιερώθηκε στη συλλογική μνήμη ως το «ΟΧΙ» της 28ης Οκτωβρίου.

Η εισβολή από την Ήπειρο και την Πίνδο

Οι ιταλικές δυνάμεις άρχισαν την επίθεση πριν εκπνεύσει η προθεσμία του τελεσιγράφου. Από τις πρώτες πρωινές ώρες, στρατιωτικά τμήματα κινήθηκαν εναντίον των ελληνικών θέσεων στην Ήπειρο και την Πίνδο, ενώ σημειώθηκαν συγκρούσεις και στη βορειοδυτική Μακεδονία.

Η περιοχή της Ηπείρου βρέθηκε στο επίκεντρο των πρώτων πολεμικών επιχειρήσεων. Οι ελληνικές δυνάμεις κλήθηκαν να υπερασπιστούν τα σύνορα απέναντι σε έναν αριθμητικά ισχυρότερο αντίπαλο, με ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες στο ορεινό μέτωπο.

Στις πρώτες συγκρούσεις σκοτώθηκε ο 27χρονος στρατιώτης Βασίλειος Τσιαβαλιάρης, από τα Τρίκαλα, ο οποίος υπηρετούσε σε φυλάκιο της ελληνοαλβανικής μεθορίου και αναφέρεται ως ο πρώτος Έλληνας πεσών του πολέμου.

Η ιταλική επίθεση συνοδεύτηκε από αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Στόχοι έγιναν, μεταξύ άλλων, η Πάτρα, ο Πειραιάς, το Τατόι, η Διώρυγα της Κορίνθου και η ναυτική βάση της Πρέβεζας.

Οι σειρήνες και η επιστράτευση

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, οι σειρήνες σήμαναν την έναρξη του πολέμου και οι πολίτες ενημερώθηκαν για την ιταλική εισβολή.

Το πρώτο ανακοινωθέν του Γενικού Στρατηγείου γνωστοποιούσε την επίθεση κατά των ελληνικών τμημάτων στα ελληνοαλβανικά σύνορα και κατέληγε με τη φράση:

«Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους».

Η επιστράτευση συνοδεύτηκε από μαζική κινητοποίηση, ενώ χιλιάδες στρατιώτες αναχώρησαν για το μέτωπο. Η αντίσταση στην ιταλική εισβολή συνάντησε ευρεία λαϊκή υποστήριξη, παρά το γεγονός ότι η χώρα βρισκόταν υπό το δικτατορικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου.

Η διεθνής αντίδραση

Η ελληνική απόφαση προκάλεσε θετικές αντιδράσεις στη Μεγάλη Βρετανία και στις χώρες της Κοινοπολιτείας.

Ο βασιλιάς Γεώργιος ΣΤ΄ της Βρετανίας εξέφρασε τη συμπαράστασή του, ενώ ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ διαβεβαίωσε ότι η χώρα του θα προσέφερε βοήθεια στην Ελλάδα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που δεν είχαν ακόμη εισέλθει στον πόλεμο, περιορίστηκαν σε διπλωματική αντίδραση. Η Σοβιετική Ένωση, η οποία εκείνη την περίοδο δεσμευόταν από το σύμφωνο μη επίθεσης με τη ναζιστική Γερμανία, δεν προχώρησε σε αντίστοιχη δημόσια έκφραση υποστήριξης.

Ιδιαίτερα θετικά ήταν τα δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου, που εξήραν την ελληνική στάση.

Η 28η Οκτωβρίου σηματοδότησε την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου και μιας περιόδου κατά την οποία η Ήπειρος και η Πίνδος βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της αντίστασης. Η απόκρουση της εισβολής και η ελληνική αντεπίθεση που ακολούθησε έδωσαν στο «ΟΧΙ» τη θέση που διατηρεί μέχρι σήμερα στην ιστορική μνήμη.