Οι θέσεις των κομμάτων για τα άρθρα που έχουν συζητηθεί μέχρι σήμερα στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος

H Eπιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος έχει ήδη διανύσει τη μισή ύλη που έχει να επεξεργαστεί στη βάση της πρότασης που κατέθεσε η Νέα Δημοκρατία για την αναμόρφωση του Καταστατικού Χάρτη.

Όλες τις προηγούμενες ημέρες και σε όλους τους τόνους η αντιπολίτευση έχει καταστήσει σαφές ότι στην παρούσα, την προαναθεωρητική Βουλή, δεν δίνει «λευκή επιταγή» στην κυβερνητική πλειοψηφία, προκειμένου στην επόμενη, την Αναθεωρητική Βουλή, να έχουν ρόλο τα κόμματα της αντιπολίτευσης στη νομοτεχνική κατάστρωση των αναθεωρητέων διατάξεων και γιατί όχι, να μπλοκάρουν και την αναθεώρηση διατάξεων που τα βρίσκει αντίθετα εξ υπαρχής.

Συνεπώς, ακόμα και στην περίπτωση που όλες οι διατάξεις, πάρουν το «διαβατήριο» για την επόμενη Βουλή, το έργο της κυβερνητικής πλειοψηφίας που θα προκύψει μετά τις εκλογές θα είναι εξαιρετικά σύνθετο προκειμένου να διαμορφωθούν οι αναγκαίες συναινέσεις για τη νέα διατύπωση των προς αναθεώρηση διατάξεων. Υπό αυτό το ενδεχόμενο, δηλαδή, αν δεν πάρει καμία διάταξη 180 ψήφους στην παρούσα, την προαναθεωρητική Βουλή, τον κρίσιμο ρόλο, στην επόμενη, την Αναθεωρητική Βουλή θα τον έχει η αντιπολίτευση ή κυρίως αυτή.

Μολονότι η αντιπολίτευση «δεν δίνει λευκή επιταγή», όπως ξεκαθαρίζει, οι μέχρι σήμερα τοποθετήσεις των κομμάτων στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, σκιαγραφούν την κατεύθυνση και το περιεχόμενο που θα επιδιώξουν να προσδώσουν στις αναθεωρητέες διατάξεις στην επόμενη Βουλή.

Οι θέσεις όλων των κομμάτων, με εξαίρεση την Πλεύση Ελευθερίας η οποία έχει αποχωρήσει από τις εργασίες της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, έχουν ως ακολούθως, με βάση όσα αναφέρθηκαν κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Σαμαράς κατά Τσίπρα για τα ελληνοτουρκικά: «Βάζει πλάτη για τις Πρέσπες του Αιγαίου»

Άρθρο 5 (Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, προσωπική ελευθερία) ή 5α (Δικαίωμα στην πληροφόρηση) ή νέο 5β (Θετική-ηθική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης):

Νέα Δημοκρατία: Θεωρεί αναγκαία τη δημιουργία νέου άρθρου, του 5β, που θα αναφέρεται στη θετική-ηθική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και θα είναι έτσι διατυπωμένο ώστε να καθιστά αγώγιμη κάθε παραβίαση ανθρωπίνου δικαιώματος που προστατεύεται στο Ελληνικό Σύνταγμα από κακές χρήσεις του AI. Να προβλεφθεί συνταγματικά ανεξάρτητη αρχή αναφοράς, όπου θα μπορούν οι πολίτες να καταγγέλλουν κάθε παραβίαση των δικαιωμάτων τους από κακές χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης.

ΠΑΣΟΚ: Προτείνει την αναμόρφωση του άρθρου 5 ώστε να αντανακλά το περιεχόμενο του άρθρου 19 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ αναφορικά με τους λόγους που δύναται να στοιχειοθετήσουν απαγορευμένη διάκριση. Προστίθεται η αναπαραγωγική ελευθερία στο δικαίωμα προστασίας της υγείας. Προστίθεται παράγραφος 6 στο άρθρο 5, με την οποία τίθεται η προστασία από την έμφυλη βία, καθώς και οι γυναικοκτονίες ως υποχρέωση του κράτους. Στο άρθρο 5α να κατοχυρωθεί συνταγματικά το δικαίωμα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα, πληροφορίες και δεδομένα προς τον σκοπό της ενίσχυσης της διαφάνειας της δράσης της Διοίκησης. Θεσπίζεται η υποχρεωτική προληπτική δημοσίευση πράξεων και δεδομένων της δημόσιας διοίκησης και η σύνδεση του κύρους τους με τη δημοσίευση. Κατοχυρώνεται συνταγματικά το ψηφιακό πρόγραμμα «Διαύγεια». Να υπάρξει νέο άρθρο 5β (Ψηφιακά δικαιώματα και εγγυήσεις έναντι νέων τεχνολογιών) για την ενίσχυση της προστασίας της προσωπικής αυτονομίας και της δημοκρατικής λειτουργίας υπό τις συνθήκες της ψηφιακής εποχής. Να κατοχυρωθεί δικαίωμα ισότιμης πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες ψηφιακής συνδεσιμότητας και δικαίωμα προστασίας από πρακτικές ψηφιακής χειραγώγησης και από τη χρήση τεχνολογιών που επηρεάζουν αθέμιτα την αυτονομία της βούλησης ή τη δημοκρατική διαδικασία. Θέσπιση υποχρέωσης του κράτους να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων αυτών και την πρόληψη, αποτροπή αντιμετώπιση των σχετικών πρακτικών.

ΣΥΡΙΖΑ: Να υπάρξει ρητή αναφορά για την προστασία από τις γυναικοκτονίες, ως υποχρέωση του κράτους. Να διευρυνθεί το πλαίσιο προστασίας από διακρίσεις λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, ηλικίας. Στο άρθρο 5α να κατοχυρωθεί το δικαίωμα της ελεύθερης πρόσβασης στην πληροφορία ή στο περιεχόμενο που παράγεται ή διακινείται από δημόσιους φορείς και προκύπτει από δημόσια χρηματοδότηση.

ΚΚΕ: Οποιαδήποτε συνταγματική κατοχύρωση της ελευθερίας της έκφρασης που αγνοεί την πραγματικότητα, που αγνοεί δηλαδή ποιος ελέγχει τις υποδομές, ποιος προγραμματίζει τους αλγορίθμους, ποιος αποφασίζει τι υπάρχει και τι όχι, παραμένει κενό γράμμα όταν δεν λειτουργεί και ως νομιμοποίηση, ακριβώς, αυτού του ελέγχου. Θα μπορούσε στο Σύνταγμα να υπάρξει διατύπωση για την υποχρέωση του κράτους να προστατεύει τις γυναίκες από την πολύμορφη βία που φτάνει και στην αποκρουστική της μορφή, τις γυναικοκτονίες.

Ελληνική Λύση: Κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει με τη διατύπωση ότι η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει. Όμως δεν προτείνουμε ένα Σύνταγμα που θα ακολουθεί την τεχνολογία. Προτείνουμε ένα Σύνταγμα που θα θέτει αδιαπραγμάτευτα όρια μέσα στα οποία οφείλει να κινείται κάθε τεχνολογία. Γιατί οι τεχνολογίες αλλάζουν. Οι συνταγματικές αξίες, οφείλουν να παραμένουν αμετάβλητες. Κι αυτός είναι ο πραγματικός ρόλος ενός σύγχρονου και ανθεκτικού Συντάγματος.

«Νίκη»: Προστασία της μοναδικότητας του ανθρώπου ώστε η εκάστοτε τεχνολογία να παραμείνει εργαλείο στα χέρια του και να μην καταστεί ο άνθρωπος «δούλος» της τεχνητής νοημοσύνης. Προστασία από τη «μαζική επιτήρηση», η οποία επιδιώκεται από τον ενιαίο αριθμό ή από άλλα συστήματα που παρακολουθούν έως και την κοινωνική συμπεριφορά. Ρητή αναφορά στο Σύνταγμα για την προστασία του εμβρύου και το δικαίωμά του στη ζωή που είναι ιερό και απαραβίαστο και ισχύει εξ άκρας συλλήψεως του ανθρώπινου οργανισμού.

Άρθρο 14 (Ελευθερία του Τύπου) – Άρθρο 15 (Κινηματογράφος, φωνογραφία, ραδιοφωνία, τηλεόραση):

Νέα Δημοκρατία: Να αναμορφωθούν τα άρθρα 14 και 15 ώστε να προστατεύεται όχι μόνο το περιεχόμενο, αλλά και τα μέσα και οι τρόποι έκφρασης και να συμπεριληφθεί ρητή διατύπωση και για τα διαδικτυακά μέσα, τα οποία δεν θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως Τύπος- να γίνεται αναφορά σε αναγκαία μέτρα διασφάλισης της συντακτικής ακεραιότητας και ανεξαρτησίας-να αφαιρεθούν λεπτομερειακές διατυπώσεις που δεν ταιριάζουν στο Σύνταγμα.

ΠΑΣΟΚ: Να γίνει αναδιατύπωση στο άρθρο 14 της ελευθερίας της έκφρασης, ως θεμελίου της δημοκρατικής κοινωνίας. Να καταργηθεί η αναχρονιστική διάταξη για τον κρατικό έλεγχο των όρων πρόσβασης στη δημοσιογραφία. Στο άρθρο 15 να καταργηθούν οι αναχρονιστικές διατάξεις που επιτρέπουν τη λογοκρισία στα μέσα μετάδοσης λόγου και εικόνας (κινηματογράφος, φωνογραφία κλπ). Να τεθεί βασικό πλαίσιο για τα μέσα ενημέρωσης που στηρίζεται στην πολυφωνία, την ανεξαρτησία, αλλά και την υποχρέωση τους να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να απέχουν από την υποκίνηση μίσους και αθέμιτων διακρίσεων.

ΣΥΡΙΖΑ: Στο άρθρο 14 να είναι πιο περιεκτική και πιο λιτή η διατύπωση σχετικά με την αστική και ποινική ευθύνη του Τύπου, να προσδιορίζεται το δικαίωμα του καθενός που θίγεται από εξυβριστικό, ανακριβές ή δεσμευτικό δημοσίευμα ή από εκπομπή, ότι έχει δικαίωμα απάντησης και να περιγράφεται στο Σύνταγμα ότι το μέσον έχει υποχρέωση πλήρους και άμεσης επανόρθωσης. Να υπάρξει νέα διάταξη που θα αναφέρει ότι το κράτος λαμβάνει κάθε αναγκαίο μέτρο για την πλήρη διασφάλιση της διαφάνειας και την προαγωγή της πολυφωνίας στην ενημέρωση και νόμος να ορίζει το πώς εφαρμόζεται αυτή η διάταξη. Να απαγορεύεται η υπερσυγκέντρωση μέσων μαζικής ενημέρωσης στα ίδια πρόσωπα, ειδικά αν τα πρόσωπα αυτά συνδέονται με επιχειρήσεις που συνάπτουν δημόσιες συμβάσεις έργων, μελετών προμήθειας αγαθών και υπηρεσιών με το δημόσιο ή φορείς του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Στο άρθρο 15 να διασφαλιστεί η πολυφωνία, να ενισχυθεί ο ρόλος του ΕΣΡ. Να υπάρξει νέο 15α για τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και να προβλεφθεί ότι η λειτουργία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης διέπεται από τον θεσμικό έλεγχο του περιεχομένου τους από τις αρμόδιες δημόσιες αρχές.

ΚΚΕ: Ο μιντιακός αυταρχισμός, η μιντιακή αυθαιρεσία επιδεινώθηκε τα προηγούμενα χρόνια με μια σειρά από παρεμβάσεις σε επίπεδο νομοθεσίας, δικαστικών αποφάσεων, πολιτικών επιλογών και πρακτικών. Καθιερώθηκε νομολογία που νομιμοποιεί την ασυδοσία των καναλαρχών στο όνομα της δημοσιογραφικής, δήθεν, ελευθερίας. Σε σχέση με το ευχολόγιο να προστατεύεται ο δημοσιογράφος έναντι του εργοδότη του, μιλούν από μόνες τους οι ίδιες οι εργασιακές συνθήκες που επικρατούν στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπου δεν υπάρχουν ωράρια και σαρώνουν οι ατομικές συμβάσεις και οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου.

Ελληνική Λύση: Ρητή αναφορά στην προστασία της ανεξαρτησίας της δημοσιογραφικής κρίσης και της γνώμης του δημοσιογράφου απέναντι σε κάθε μορφή εξάρτησης ή παρέμβασης.

«Νίκη»: Ελευθερία δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς ευθύνη. Η συνταγματική επιταγή δεν είναι απλώς να υπάρχουν τηλεοπτικοί σταθμοί ελεύθεροι από λογοκρισία, αλλά να λειτουργούν προς όφελος της κοινωνίας, της δημοκρατίας και του πολιτισμού. Είναι αναγκαίο τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα να υπηρετούν την αντικειμενική ενημέρωση, να συμβάλλουν στην προαγωγή της εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας, της πολιτικής συνέχειας του Ελληνισμού και της ιστορικής του κληρονομιάς, σύμφωνα με το Σύνταγμα.

Άρθρο 16 (Παιδεία, τέχνη, επιστήμη)

Νέα Δημοκρατία: Κρατική μέριμνα για την προστασία και την προαγωγή της ελληνικής γλώσσας. Προστασία της ελληνικής σημαίας, ως συμβόλου του ελληνικού έθνους. Δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που μπορεί να έχουν δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία του κράτους και υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχόμενων σπουδών. (σ.σ. μετά τις τοποθετήσεις όλων των κομμάτων, ο εισηγητής της ΝΔ Ευρ. Στυλιανίδης δήλωσε ότι αν το ΠΑΣΟΚ επιμένει στο “μη κερδοσκοπικό” αντί του “ιδιωτικό”, τότε η ΝΔ θα δεχθεί το “μη κερδοσκοπικό” αρκεί να αλλάξει η συγκεκριμένη διάταξη).

ΣΥΡΙΖΑ: Το Σύνταγμα πρέπει να είναι λιτό, περιεκτικό και ακριβές. Η σημαία είναι σύμβολο του Έθνους. Τι νόημα έχει αυτά τα οποία είναι συστατικά στοιχεία του έθνους να περιλαμβάνονται στη συνταγματική διατύπωση χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος; Ποιος ο λόγος συνταγματοποίησης της κρατικής μέριμνας για την ελληνική γλώσσα δεδομένου ότι η Ακαδημία Αθηνών είναι ένα ίδρυμα το οποίο εξ ορισμού και αφ’ εαυτής έχει την ευθύνη για την προαγωγή της; Ο ΣΥΡΙΖΑ στηρίζει τα δημόσια πανεπιστήμια, απορρίπτει την ιδιωτικοποίηση.

ΚΚΕ: Μόνο δημόσια πανεπιστήμια, δημόσια και δωρεάν πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Όχι στην επιχειρηματική λειτουργία των δημόσιων πανεπιστημίων. Όχι στο σχεδιασμό να «πέσει» και το τελευταίο εμπόδιο, το άρθρο 16, για την απελευθέρωση της αγοράς πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

ΠΑΣΟΚ: Αναδιατυπώνεται το πλαίσιο των δημοσίων πανεπιστημίων, ώστε να διαθέτουν ελεύθερη πρωτοβουλία και επαρκείς πόρους για την εκπλήρωση της αποστολής τους. Ρυθμίζεται το σημερινό άναρχο καθεστώς της μη δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης, ώστε να υπηρετείται η ακαδημαϊκή ελευθερία, η αξιοκρατία και η κοινωνική αποστολή της ανώτατης εκπαίδευσης. Ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται και από νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Νόμος διασφαλίζει τους όρους αδειοδότησης, το υψηλό επίπεδο σπουδών, την πιστοποίηση και αδιάλειπτη εποπτεία από ανεξάρτητη αρχή, την ακαδημαϊκή ελευθερία και αυτοδιοίκηση επί ακαδημαϊκών ζητημάτων, την προσβασιμότητα και την κοινωνική αποστολή της ανώτατης εκπαίδευσης.

Ελληνική Λύση: Παράλληλη λειτουργία και ιδιωτικών ΑΕΙ, καθώς και ΑΕΙ τοπικής αυτοδιοίκησης, μαζί με τα δημόσια ΑΕΙ. Κατάργηση των Πανελλαδικών Εισαγωγικών Εξετάσεων. Η εισαγωγή να γίνεται με βάση τους βαθμούς των τριών τάξεων του Λυκείου, να υπάρχει ισχυρός «κόφτης» εντός των ΑΕΙ. Τα ιδιωτικά ΑΕΙ να ακολουθούν το ίδιο ακριβώς πρόγραμμα σπουδών με τα δημόσια. Μέρος των εσόδων των ιδιωτικών ΑΕΙ να κατευθύνονται στα δημόσια ΑΕΙ. Η εμπεριστατωμένη διδαχή της ελληνικής ιστορίας, της ελληνικής γλώσσας, του Συντάγματος και των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων, θα είναι υποχρεωτική στην πρωτοβάθμια και μέση εκπαίδευση. Η ακαδημαϊκή ελευθερία, την οποία προστατεύει το άρθρο 16 του Συντάγματος, δεν εξαντλείται στην ελευθέρια της διδασκαλίας και της έρευνας. Προϋποθέτει ασφαλές ακαδημαϊκό περιβάλλον, απαλλαγμένο από κάθε μορφή βίας, παραβατικότητας και κομματικής χειραγώγησης, ώστε να καθίσταται πραγματικά εφικτή η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών. Οι κομματικές φοιτητικές παρατάξεις δεν έχουν καμία θέση στη θεσμική λειτουργία των πανεπιστημίων, δημόσιων ή ιδιωτικών. Δεν μπορεί να συμμετέχουν ως κομματικοί μηχανισμοί στη διοίκηση των ΑΕΙ.

«Νίκη»: Να κατοχυρωθεί ο Εθνικός Ύμνος. Όχι στην αναθεώρηση του άρθρου 16 που θεμελιώνει συνταγματική εγγύηση του δημόσιου χαρακτήρα της παιδείας. Το άρθρο 16 δεν αντιμετωπίζει την εκπαίδευση ως απλό αγαθό της αγοράς, αλλά ως δημόσια αποστολή του κράτους και ως προϋπόθεση της δημοκρατικής συγκρότησης της κοινωνίας. Πρόκειται για εμβληματική ρύθμιση του Συντάγματος του ’75.

Άρθρο 17 (Προστασία της ιδιοκτησίας, απαλλοτρίωση)

Νέα Δημοκρατία: Προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά της περιουσίας ώστε να περιλαμβάνει όλα τα περιουσιακά δικαιώματα. Καταβολή αποζημίωσης σε περιπτώσεις επιβολής περιορισμού χρήσης για λόγους δημόσιας ωφέλειας, ακόμα και χωρίς απαλλοτρίωση. Δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης (δυναμική πολεοδομία). Αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.

ΠΑΣΟΚ: Θεσπίζεται υποχρέωση του κράτους να μεριμνά για την προστασία των ευαίσθητων και παραμεθόριων περιοχών της χώρας. Εισάγεται νομοθετική εξουσιοδότηση για την θέσπιση ειδικών περιορισμών και όρων στην άμεση ή έμμεση κτήση και μεταβίβαση δικαιωμάτων στις περιοχές αυτές, καθώς και σχετικών μηχανισμών ελέγχου ή απαγόρευσης συναλλαγών για λόγους εθνικής ασφάλειας.

ΣΥΡΙΖΑ: Η ΝΔ προτείνει διεύρυνση της προστασίας όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά και της περιουσίας. Φαίνεται ότι αυτό απηχεί τις σύγχρονες απόψεις. Διότι δεν είναι μόνο τα εμπράγματα δικαιώματα, πράγματι. Είναι και τα διευρυμένα δικαιώματα που διαμορφώνονται στο σύγχρονο πεδίο και με την έννοια αυτή χρήζουν μιας συνταγματικής κατοχύρωσης, βεβαίως. Θα είναι σημαντικό βήμα η αποζημίωση για περιορισμό της χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση. Η διαδικασία της απαλλοτρίωσης πρέπει πάντως να εκσυγχρονιστεί και ουσιαστικά να επιταχυνθεί, έτσι ώστε να προστατεύονται και τα δικαιώματα του κοινωνικού συνόλου. Άλλωστε η απαλλοτρίωση γίνεται συνήθως για κοινωνική ωφέλεια. Κανείς δεν θα είχε αντίρρηση στην αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων για κοινωνικούς σκοπούς. Όμως γιατί αυτό πρέπει να περιαφθεί τον τύπον, την ισχύ μιας συνταγματικής διάταξης; Πολύ σοβαρές επιφυλάξεις στην αναφορά περί μεταφοράς συντελεστή δόμησης και στον όρο της «δυναμικής πολεοδομίας» και τον κίνδυνο να ανοίξει ανομολόγητες «ορέξεις» σε «παντοειδείς» επενδυτές.

ΚΚΕ: Βεβαίως υπάρχουν σοβαρά ζητήματα σε σχέση με την κτίση κυριότητας στις παραμεθόριες, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές, όπου ολόκληροι οικισμοί αγοράζονται από διάφορους επενδυτές για τουριστικούς και όχι μόνο λόγους, με πολλαπλές προεκτάσεις και αυτό δημιουργεί σοβαρά προβλήματα. Όμως, αυτό που πραγματικά είναι για τον λαό κίνδυνος και για τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, είναι το παζάρεμα και τον γκριζάρισμα ολόκληρου του Αιγαίου. Η κυβέρνηση επιδιώκει να βάλει συνταγματική βούλα στη μεταφορά του συντελεστή δόμησης για να λύσει τα χέρια των μεγάλων κατασκευαστικών εταιρειών, ώστε να χτίζουν όπου θέλουν, όσο θέλουν. Είναι διάταξη επιβεβλημένη για τον αστικό σχεδιασμό, για ευρείες αλλαγές στις χρήσεις γης, για αναδιατάξεις επιβεβλημένες και από τις εξελίξεις στον κλάδο του τουρισμού. Αλλά και η πρόταση για τα εγκαταλελειμμένα κτήρια έρχεται να ανοίξει τον δρόμο για ευκολότερη απαλλοτρίωση και για αξιοποίηση τέτοιων ακινήτων, όχι μόνο από το κράτος αλλά και από το κεφάλαιο.

Ελληνική Λύση: Η προτεινόμενη αναθεώρηση του άρθρου 17 δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας ούτε θεραπεύει κάποιο υπαρκτό συνταγματικό έλλειμμα. Η αντικατάσταση της έννοιας της ιδιοκτησίας από εκείνη της περιουσίας δεν μεταβάλλει ουσιωδώς το επίπεδο της παρεχόμενης συνταγματικής προστασίας. Αντιθέτως, ανακύπτει το εύλογο ερώτημα εάν η αναθεώρηση υπηρετεί πραγματική συνταγματική ανάγκη ή απλώς επαναλαμβάνει όσα ήδη έχουν παγιωθεί νομολογιακά.

«Νίκη»: Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι η πρώτη κατοικία τελεί υπό την απόλυτη προστασία του κράτους. Απαγορεύεται η εκχώρηση απαιτήσεων που αφορούν την κύρια κατοικία σε τρίτους με όρους ευνοϊκότερους από αυτούς που προσφέρθηκαν στον οφειλέτη. Απαγορεύεται ρητά η κατάσχεση ή ο πλειστηριασμός της κύριας κατοικίας στην οποία διαβιούν πρόσωπα με ποσοστό αναπηρίας που ορίζει ο νόμος.

Άρθρο 21 (Προστασία οικογένειας, γάμου, μητρότητας και παιδικής ηλικίας, δικαιώματα ατόμων με αναπηρίες)

Νέα Δημοκρατία: Κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη. Ενίσχυση της στεγαστικής πολιτικής με τη διεύρυνση της συνταγματικής διάταξης του άρθρου 21 παράγραφος 4, ώστε να καλύπτει και τη μέριμνα του κράτους για προσιτή στέγη. Η πρόταση αυτή δεν είναι μια ευχή, αλλά είναι μια κατεύθυνση στον κοινό νομοθέτη να προτεραιοποιεί και να εντατικοποιεί την κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη. Λήψη υπόψη διαγενεακής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης κατά τον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών. Είναι πρόταση που αναφέρεται στην ηθική και πολιτική υποχρέωση να κατανέμονται δίκαια οι ευκαιρίες, οι πόροι και τα βάρη μεταξύ των γενεών.

ΠΑΣΟΚ: Η γονεϊκότητα τίθεται υπό την προστασία του κράτους. Κατοχυρώνεται το Εθνικό Σύστημα Υγείας ως συνταγματικός θεσμός. Θεσπίζεται υποχρέωση του κράτους να διασφαλίζει την αναπαραγωγική υγεία όλων των πολιτών. Θεσπίζεται υποχρέωση του κράτους να μεριμνά για τη διασφάλιση της πρόσβασης των πολιτών σε επαρκή και προσιτή κατοικία, ιδίως μέσω της ανάπτυξης προγραμμάτων κοινωνικής κατοικίας. Εισάγεται νομοθετική εξουσιοδότηση σχετικά με τη δυνατότητα ειδικών παρεμβάσεων στην αγορά ακινήτων και μισθώσεων σε περιόδους στεγαστικής κρίσης. Διασφάλιση της αναπαραγωγικής αυτονομίας της γυναίκας στο πλαίσιο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της προσωπικής ελευθερίας και της ιδιωτικής ζωής.

ΣΥΡΙΖΑ: Αναμφίβολα η κρατική μέριμνα για πρόσβαση σε προσιτή στέγη και η διαγενεακή δικαιοσύνη είναι σημαντικές παράμετροι και επί της αρχής δεν μπορεί να έχει κανείς αντίρρηση. Είναι εξαιρετικά κρίσιμο να υπάρξει προστασία της οικογένειας και της μητρότητας, της παιδικής ηλικίας και η υποχρέωση του κράτους για τη διασφάλιση αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης. Συνταγματική κατοχύρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας, δηλαδή η ύπαρξη ενός δημόσιου και καλά χρηματοδοτημένου και επαρκώς στελεχωμένου δημόσιου συστήματος υγείας γιατί αποτελεί όρο επιβίωσης της κοινωνίας αφενός και αφετέρου της διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Για τον ΣΥΡΙΖΑ είναι εξαιρετικής σημασίας να μπουν αυτά στο Σύνταγμα και προφανώς η εξασφάλιση της στέγης, η ειδική προστασία σε ανάπηρους και ευάλωτους και η δημογραφική πολιτική.

ΚΚΕ: Η διάταξη του άρθρου 21 είναι χαρακτηριστική περίπτωση της γνωστής μεθόδου των γενικόλογων και ανέξοδων διακηρύξεων περί ισότητας της πρόσβασης σε κοινωνικά αγαθά που κρύβουν πίσω τους τις μεγάλες ανισότητες. Διερωτόμαστε: Σήμερα δεν προβλέπεται στο Σύνταγμα ότι η απόκτηση κατοικίας από αυτούς που τη στερούνται ή στεγάζονται ανεπαρκώς αποτελεί αντικείμενο ειδικής φροντίδας του κράτους; Ποια είναι η ειδική φροντίδα που δείχνει το κράτος για τις λαϊκές οικογένειες, ιδίως για τα νέα ζευγάρια, τους νέους ανθρώπους που χρυσοπληρώνουν για ένα σπίτι και τελικά στέλνονται πελάτες στις τράπεζες δημιουργώντας τη νέα φουρνιά υπερχρεωμένων για να αποκτήσουν πρόσβαση σε μια κατοικία;

Ελληνική Λύση: Η κυβερνητική πρόταση κάνει λόγο για κρατική μέριμνα, δεν κάνει λόγο για κρατική υποχρέωση. Η διαφορά αυτή δεν είναι φιλολογική, είναι ουσιώδης. Στο Συνταγματικό Δίκαιο οι λέξεις έχουν κανονιστικό βάρος. Η έννοια της υποχρέωσης συνεπάγεται σαφώς ισχυρότερη δέσμευση για τον κοινό νομοθέτη, τη διοίκηση και ενισχύει την αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας.

«Νίκη»: Συνταγματική προστασία της ζωής του αγέννητου παιδιού. Η οικογένεια, ως θεμέλιο της συντήρησης και της προαγωγής του έθνους και ο γάμος, οριζόμενος ως ένωση ενός άνδρα και μιας γυναίκας, να τελούν υπό την προστασία του κράτους. Η δημογραφική ανάπτυξη του ελληνικού έθνους να αποτελεί πρωταρχική αποστολή της πολιτείας. Η δημογραφική αποκατάσταση δεν μπορεί να επιδιώκεται μέσω της αποδοχής αλλογενών πληθυσμών. Γι΄αυτό να απαγορεύεται η νομιμοποίηση όσων εισέρχονται παράνομα στην επικράτεια, η πολύτεκνη και η υπερπολύτεκνη οικογένεια να τυγχάνει πλήρους φορολογικής απαλλαγής και ειδικής στεγαστικής μέριμνας. Τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν μέτρα που να εξασφαλίζουν την πλήρη αυτονομία, την αξιοπρεπή διαβίωση, την επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας. Να απαγορεύεται ρητά η κατάσχεση ή ο πλειστηριασμός της κύριας κατοικίας στην οποία διαβιούν πρόσωπα με ποσοστό αναπηρίας που ορίζει ο νόμος. Για τον συντονισμό της εθνικής αναπηρικής πολιτικής να προβλεφθεί αυτοτελής κυβερνητικός φορέας με αποκλειστική αρμοδιότητα τη μέριμνα και την προστασία των προσώπων με αναπηρία και των οικογενειών τους.

Άρθρο 24 (Προστασία του περιβάλλοντος)

Νέα Δημοκρατία: Λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων. Η ρητή συνταγματική αναγνώριση της κλιματικής αλλαγής, της αποτελεσματικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, του περιβαλλοντικού ισοζυγίου και της προστασίας των ζώων θα ενισχύσει την κατοχύρωσή τους. Ακόμα και σύγχρονα έργα υποδομής αποδεικνύονται ανεπαρκή, αν οι προδιαγραφές τους δεν προσαρμοστούν σε νέα κλιματικά δεδομένα και δεν μελετήσουν σωστά την ένταση και τη συχνότητά τους. Το Σύνταγμα οφείλει να αναφερθεί στην αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, ώστε αυτή να καλύπτει με επάρκεια τις ανάγκες για ύδρευση, άρδευση, παραγωγή ενέργειας με τη χρήση νέων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, όπως παραδείγματος χάριν αυτό της έξυπνης γεωργίας. Το περιβαλλοντικό ισοζύγιο συνεπάγεται ότι κάθε κρατική παρέμβαση πρέπει να αποτιμά το περιβαλλοντικό της κόστος και να προβλέπει αντισταθμιστικά μέτρα, ώστε το συνολικό αποτέλεσμα να μην οδηγεί σε καθαρή επιδείνωση.

Μολονότι στην πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 24 που έχει καταθέσει η Νέα Δημοκρατία, δεν περιλαμβάνει πρόταση σχετικά με την έννοια του δάσους, κυβερνητικοί βουλευτές, μέλη της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, έθεσαν εμφατικά στο τραπέζι της συζήτησης την αναγκαιότητα, να συζητήσει η Αναθεωρητική Βουλή, το περιεχόμενο της ερμηνευτικής δήλωσης στον Καταστατικό Χάρτη για το τι είναι δάσος.

Στην ισχύουσα μορφή του το άρθρο 24 του Συντάγματος συμπεριλαμβάνει ερμηνευτική δήλωση με την οποία «Ως δάσος ή δασικό οικοσύστημα νοείται το οργανικό σύνολο άγριων φυτών με ξυλώδη κορμό πάνω στην αναγκαία επιφάνεια του εδάφους, τα οποία, μαζί με την εκεί συνυπάρχουσα χλωρίδα και πανίδα, αποτελούν μέσω της αμοιβαίας αλληλεξάρτησης και αλληλοεπίδρασής τους, ιδιαίτερη βιοκοινότητα (δασοβιοκοινότητα) και ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον (δασογενές). Δασική έκταση υπάρχει όταν στο παραπάνω σύνολο η άγρια ξυλώδης βλάστηση, υψηλή ή θαμνώδης, είναι αραιά».

Οι βουλευτές ανέφεραν ότι η νομολογία του ΣτΕ που κατά κύριο μέρος σχετίζεται με την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 24 για το δάσος, έχει προκαλέσει σωρεία προβλημάτων, εδώ και δεκαετίες, προβλήματα που δεν αποβαίνουν μόνο σε βάρος της ανάπτυξης και των αδύναμων κατά κύριο λόγο πολιτών, αλλά τελικά δεν βοηθούν κιόλας στην προστασία του περιβάλλοντος.

ΠΑΣΟΚ: Προστίθεται υποχρέωση του κράτους να λαμβάνει ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος για τη διασφάλιση της αρχής της διαγενεακής δικαιοσύνης και υποχρέωση του κράτους να διασφαλίζει καθολικά και ισότιμα την πρόσβαση στην ενέργεια, την ενεργειακή επάρκεια και τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση. Προβλέπεται πως η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί, εκτός από δικαίωμα, και καθήκον των πολιτών. Προστίθεται υποχρέωση του κράτους να διασφαλίζει την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων και την αδιάλειπτη, καθολική και ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης υψηλής ποιότητας.

ΣΥΡΙΖΑ: Η Νέα Δημοκρατία προτείνει να μπει στο Σύνταγμα η υποχρέωση λήψης μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, την κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση, καθώς και την προστασία των ζώων ως έμβιων όντων. Στις επισημάνσεις αυτές επί της αρχής δεν μπορεί να έχει κανείς ουσιαστική αντίρρηση. Υπάρχει ωστόσο ζήτημα με τη λεπτομερειακή αναφορά μέσα σε διατάξεις συνταγματικού χαρακτήρα.

ΚΚΕ: Μολονότι η κυβερνητική «σκυταλοδρομία» δεν έχει αφήσει και μεγάλες εκκρεμότητες, ό,τι εμπόδιο βρίσκετε στο Σύνταγμα έρχεστε σήμερα να το καταργήσετε για τη συστηματική υποβάθμιση και καταστροφή του περιβάλλοντος στη χώρα μας. Το προκλητικό της υπόθεσης είναι ότι αυτό το κάνετε στο όνομα της κλιματικής αλλαγής. Καταστροφή του περιβάλλοντος στο όνομα της πρόληψης της κλιματικής αλλαγής, η οποία στο κάτω-κάτω συμβαίνει από τη δημιουργία της Γης και του ηλιακού συστήματος και θα συνεχίσει να συμβαίνει όσο θα υφίσταται η Γη και το ηλικιακό σύστημα. Όση υποκρισία και αν επιστρατεύετε για τις δήθεν περιβαλλοντικές σας έγνοιες, η πραγματικότητα είναι μία και δεν κρύβεται. Βασικός παράγοντας της επιδείνωσης των περιβαλλοντικών προβλημάτων είναι η ληστρική εκμετάλλευση του περιβάλλοντος από τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής.

Ελληνική Λύση: Ρητή συνταγματική κατοχύρωση ότι το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό, τελεί υπό την προστασία του κράτους και η διαχείρισή του ασκείται υπό δημόσιο έλεγχο από το κράτος και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Απαγορεύεται η εκχώρηση του πυρήνα της διαχείρισης και του ελέγχου του σε ιδιώτες. Συνταγματική πρόβλεψη ότι δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε δάση, σε περιοχές του δικτύου Natura 2000, σε προστατευόμενους βιότοπους και σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας.

«Νίκη»: Η προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας, των βοσκοτόπων και του δασικού πλούτου της χώρας θα πρέπει να αποτελεί υπέρτατο δημόσιο συμφέρον άρρηκτα συνδεδεμένο με την εθνική ασφάλεια και τη διατροφική επάρκεια του ελληνικού λαού. Να απαγορεύεται ρητά η εγκατάσταση σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδίως φωτοβολταϊκών συστημάτων και ανεμογεννητριών, εντός δασών και προστατευόμενων δασικών οικοσυστημάτων, περιοχών που εντάσσονται και υπάγονται στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστασίας Natura, γεωργικών γαιών υψηλής παραγωγικότητας και ενεργών βοσκοτόπων. Η χωροθέτηση και η εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε επιτρεπόμενες περιοχές θα πρέπει να διενεργείται αποκλειστικά βάσει Ειδικού Εθνικού Χωροταξικού Σχεδίου και να τελεί υπό την απαρέγκλιτη προϋπόθεση της προηγούμενης σύμφωνης γνώμης των πληθυσμών των οικείων δήμων και κοινοτήτων. Επειδή το άρθρο κάνει λόγο για την προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς, ο αρχαιολογικός πλούτος και τα ιστορικά μνημεία της χώρας πρέπει να αποτελούν αναπαλλοτρίωτη εθνική περιουσία, να τελούν υπό την απόλυτη προστασία του κράτους και να εξαιρούνται ρητά από κάθε διαδικασία ιδιωτικοποίησης, εκποίησης και μεταβίβασης σε φορείς διαχείρισης ιδιωτικών συμφερόντων. Το κράτος να έχει την απαρέγκλιτη υποχρέωση να ασκεί συστηματική και διαρκή πίεση για τον επαναπατρισμό ελληνικών αρχαιοτήτων που βρίσκονται εκτός Ελλάδος. Η πολιτεία να μεριμνά για την προστασία των ελληνιστικών και χριστιανικών μνημείων που πιστοποιούν την αδιάλειπτη παρουσία του Ελληνισμού και της Ρωμιοσύνης ανά την υφήλιο και διεθνώς, υποστηρίζοντας αρχαιολογικές αποστολές και διεθνείς έρευνες.

Άρθρο 30 (Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ρυθμιστής του πολιτεύματος) παρ. 1,5-άρθρο 118

Νέα Δημοκρατία: Μια εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας-Μεταβατική διάταξη ως προς την εφαρμογή των αναθεωρημένων παραγράφων 1 και 5 του άρθρου 30 ως προς τον ήδη υπηρετούντα Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Η μία και μόνη θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας ενισχύει την ανεξαρτησία του και τον απελευθερώνει από το ανθρώπινο άγχος της επανεκλογής, ώστε να ασκήσει ανεπηρέαστος τα καθήκοντα του ως Ρυθμιστής του Πολιτεύματος- έστω και με μειωμένες αρμοδιότητες- και ως αρχηγός του Κράτους. (Υπέρ της ισχύουσας διάταξης για τη θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας τάχθηκαν Ντόρα Μπακογιάννη και Χαράλαμπος Αθανασίου).

ΠΑΣΟΚ: Η λύση δεν είναι ένας κομματικός Πρόεδρος με μια θητεία. Η λύση είναι ένας υπερκομματικός Πρόεδρος ο οποίος θα μπορέσει πετυχημένα να ενώσει τον ελληνικό λαό και να λειτουργήσει ως αυτό το οποίο είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο ρυθμιστής του πολιτεύματος. Εμείς πάντα έχουμε κατά νου τη δυνατότητα να παραμένει εν ενεργεία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, μέχρι να βρεθεί μια πλειοψηφία 3/5, για να εκλεγεί νέος Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Και μάλιστα να πιέζουμε στην κατεύθυνση αυτή, έχοντας ανά τακτά χρονικά διαστήματα ψηφοφορίες, ώστε να υπάρχει πολιτική πίεση για να βρεθεί consensus.

ΣΥΡΙΖΑ: Η απομείωση του κύρους του θεσμού του ΠτΔ είναι πολύ σοβαρό ζήτημα για να το αφήσουμε σε συγκυριακή πλειοψηφία. Η υπόθεση της εκλογής του ΠτΔ, μετά την συνταγματική αναθεώρηση του 2019, πήρε ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Το βήμα προς τη φθορά, το επεκτείνετε τώρα με τη μια θητεία, 6ετούς διάρκειας και ελάχιστες δυνατές ψήφους.

ΚΚΕ: Το ΚΚΕ αναδεικνύει σταθερά τον αντιλαϊκό ρόλο του θεσμού του ΠτΔ, και διαφωνεί τόσο με την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του, όσο και με προτάσεις για εκλογή από το λαό, «διαφωνεί δηλαδή με την προσπάθεια ισχυροποίησης του ρόλου ενός μονοπρόσωπου θεσμού, με περγαμηνές στη στήριξη αντιλαϊκών επιλογών».

Ελληνική Λύση: Πρέπει να επιστρέψουν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας οι αρμοδιότητες που είχε με το Σύνταγμα του 1975, ώστε να αποτελεί το θεσμικό αντίβαρο, απέναντι σε όποια κυβερνητική αυθαιρεσία. Η θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας να είναι τετραετής.

«Νίκη»: Ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του Προέδρου της Δημοκρατίας, ώστε να αποτελεί πραγματικό αντίβαρο, στον εκάστοτε «μονάρχη» πρωθυπουργό.

Άρθρο 41 (Διάλυση της Βουλής) παρ.2,5

Νέα Δημοκρατία: Κατάργηση διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Διάλυση με πρόταση της κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής (αυτοδιάλυση Βουλής). Προτείνεται «η κατάργηση της συχνά υποκριτικής επίκλησης «σοβαρού εθνικού θέματος» για την πρόωρη διάλυση της Βουλής και την αντικατάσταση της με μια διάταξη που θα προβλέπει «Διάλυση με πρόταση της Κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής». Δηλαδή την αυτοδιάλυση της Βουλής που είναι και πιο ειλικρινές. Η Βουλή έχει διαλυθεί 11 φορές με επίκληση εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας κατά το άρθρο 41 παρ. 2 Σ, τα έτη 1977, 1985, 1993, 1996, 2000, 2004, 2007, 2009, Απρίλιο 2012, 2019, και Απρίλιο 2023.

ΠΑΣΟΚ: «Έτσι όπως είναι διατυπωμένη η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας δεν προσθέτει κανέναν αποτελεσματικό μηχανισμό που να εγγυάται σταθερές τετραετίες. Αντιθέτως, το μόνο που γίνεται να φύγει κάτι που λέγεται αρμοδιότητα του Προέδρου της Δημοκρατίας-που δεν είναι στην πραγματικότητα αρμοδιότητά του- και πηγαίνει στη Βουλή και γίνεται μια διευθέτηση που μπορεί να φαίνεται πιο σύμφωνη με την έννοια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, στην πραγματικότητα όμως είναι μια πατέντα που οδηγεί στα ίδια αποτελέσματα».

ΣΥΡΙΖΑ: Πιστεύει κανείς ότι η επίκληση εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας, ώστε να πηγαίνει ο πρωθυπουργός σε εκλογές, όποτε κρίνει ότι τον εξυπηρετεί, βοηθάει τη λειτουργία του πολιτεύματος; Δεν θα πρέπει να γίνει ουσιαστική συζήτηση αν αυτό είναι ένα προνόμιο του πρωθυπουργού, πέραν των παραδεδεγμένων, ο οποίος κατά την κρίση του, μπορεί να προκηρύξει εκλογές, επικαλούμενος εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας που μπορεί να είναι η κατάσταση της οικονομίας;

ΚΚΕ: Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας εντάσσεται στο πλαίσιο ενίσχυσης της «πολιτικής σταθερότητας», επιδιώκει να θωρακίσει και να καταστήσει πιο ανθεκτικό και πιο σταθερό το αστικό πολιτικό σύστημα.

Ελληνική Λύση: Την αρμοδιότητα της διάλυσης της Βουλής πρέπει να έχει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, όταν διαπιστώσει ότι αυτή βρίσκεται σε προφανή δυσαρμονία με το λαϊκό αίσθημα ή όταν η Βουλή δεν εξασφαλίζει κυβερνητική σταθερότητα.

«Νίκη»: Πρόκειται για μια «καταχρηστική πρόταση, γιατί θα μπορεί η κυβέρνηση να διαλύει τη Βουλή, όποτε εκείνη θέλει, όποτε κρίνει ότι μπορεί να αιφνιδιάσει τους πολιτικούς της αντιπάλους και να οδηγήσει σε εκλογές με την ψευδεπίγραφη δικαιολογία της δήθεν ανανέωσης της λαϊκής εντολής».

Άρθρο 44 (Πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, δημοψηφίσματα, διαγγέλματα), παρ.2

Νέα Δημοκρατία: Εισαγωγή κανόνων καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων: το ερώτημα πρέπει να διατυπώνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες. Μεταξύ της προκήρυξης και της διενέργειας του δημοψηφίσματος πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος τουλάχιστον 20 ημερών.

ΠΑΣΟΚ: Με καλή διάθεση μπορεί αυτή η πρόταση να συζητηθεί στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή.

ΣΥΡΙΖΑ: Ρητή κατοχύρωση του θεσμού του δημοψηφίσματος μετά από λαϊκή πρωτοβουλία, σύμφωνα με την οποία ο ΠτΔ προκηρύσσει δημοψήφισμα για κρίσιμο κοινωνικό ζήτημα εφόσον έχει υποβληθεί αίτημα από 100.000 εκλογείς.

ΚΚΕ: Και η πρόταση για την αναθεώρηση του άρθρου για τα δημοψηφίσματα εντάσσεται στην προσπάθεια ενίσχυσης της πολιτικής σταθερότητας. Η έννοια του δημοψηφίσματος κακοποιήθηκε από την κυβέρνηση Τσίπρα. Επίσης, ενώ θεσπίστηκαν τα δημοψηφίσματα για κοινωνικά ζητήματα, εξαιρέθηκαν ρητά και κατηγορηματικά, και με τη συμφωνία όλων των αστικών κομμάτων, όσα μπορεί να αφορούν τα δημοσιονομικά ζητήματα, που αποτελούν το 90% των μέτρων των Μνημονίων και σχετίζονται, βέβαια, με το λαϊκό εισόδημα.

Ελληνική Λύση: Να διεξάγονται δεσμευτικά δημοψηφίσματα, επί παντός θέματος, όταν το ζητήσουν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ή η κυβέρνηση ή η Βουλή ή 100.000 πολίτες.

«Νίκη»: Ο κ. Τσίπρας, «αφού ξεπούλησε ένα κομμάτι της ψυχής μας, τη Μακεδονία μας, για να πάρει μια γραβάτα από τον κ. Ζάεφ, και αφού έσκισε με τη φαντασία του τα μνημόνια, ξεπούλησε τη λαϊκή εντολή και μετέτρεψε το ελληνικό “όχι” σε “ναι”». Το 20ήμερο που προτείνει η ΝΔ, από την προκήρυξη μέχρι τη διενέργεια δημοψηφίσματος, δεν είναι χρόνος επαρκής, για ουσιαστικό διάλογο και ενδελεχή μελέτη. Η «Νίκη» στηρίζει τα δημοψηφίσματα, ως βασικά εργαλεία έκφρασης της λαϊκής κυριαρχίας.

Άρθρο 47 παρ. 3,4 (Χάρη και αμνηστία)

Νέα Δημοκρατία: Κατάργηση της δυνατότητας παροχής αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα. Πρέπει να καταστεί ξεκάθαρο: Οι απειλές κατά της δημοκρατίας αντιμετωπίζονται ως τρομοκρατία. Η απάλειψη του όρου «πολιτικό έγκλημα» από το Σύνταγμα θα αποτελέσει υψηλό συμβολισμό και ένα ισχυρό μήνυμα κατά της βίας.

ΠΑΣΟΚ: Τυχόν κατάργηση των διατάξεων αυτών μπορεί να έχει αποτέλεσμα την αναδρομική εξάλειψη του αξιόποινου μιας κατηγορίας προσώπων, πχ κρατικών λειτουργών. Θα δοθεί έτσι στην εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία το ελεύθερο να θεσπίζει εφεξής διατάξεις υπέρ του κατηγορουμένου, θα δύναται να θεσπίζονται ελευθέρως ακόμη και αναδρομικώς για εγκλήματα που έως σήμερα χαρακτηρίζονται πολιτικά.

ΣΥΡΙΖΑ: Σε τι θα συνεισφέρει η κατάργηση αυτής της δυνατότητας της Βουλής, στο επόμενο χρονικό διάστημα; Και γιατί περιστέλλουμε άλλο ένα δικαίωμα της Βουλής, το οποίο, εν πάση περιπτώσει, κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις του Συντάγματος, μπορεί να ασκήσει η Βουλή;

ΚΚΕ: Αυτή η πρόταση έχει ένα κρίσιμο πολιτικό στίγμα γιατί οδηγεί στην αντιμετώπιση των εργατικών-λαϊκών αγώνων και τις ανεβασμένες μορφές πάλης του εργατικού-λαϊκού κινήματος, ως αδικήματα κοινού Ποινικού Δικαίου.

Ελληνική Λύση: Οι θεωρητικοί δεν συμφωνούν απόλυτα τι είναι πολιτικό έγκλημα. Πότε θεωρείται ότι ένα άτομο πράττει υπέρ της ελευθερίας και πότε κατά ισχύοντος καθεστώτος του κράτους όταν με το άρθρο 5 του Συντάγματος, απαγορεύεται η έκδοση αλλοδαπού που διώκεται για τη δράση του υπέρ της ελευθερίας; Γιατί η Νέα Δημοκρατία δεν επιλέγει τουλάχιστον να αυξήσει την απαιτούμενη πλειοψηφία για την παροχή αμνηστίας, με απόφαση της Βουλής;

«Νίκη»: Δεν υπάρχει σαφής νομικός ορισμός του πολιτικού εγκλήματος και αυτό θα έπρεπε να προηγηθεί της συζήτησης για την αναθεώρηση του συγκεκριμένου άρθρου (άρθρο 47Σ).

Άρθρο 51 παρ.4 (Εκλογή βουλευτών, εκλογικό δικαίωμα)

Νέα Δημοκρατία: Να κατοχυρωθεί στο άρθρο 51 παρ. 4 του Συντάγματος η επέκταση της δυνατότητας άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικρατείας.

ΠΑΣΟΚ: Θα πρέπει να διασφαλιστεί η ταυτόχρονη διενέργεια των εκλογών και η ταυτόχρονη καταμέτρηση και ανακοίνωση των αποτελεσμάτων σε ολόκληρη την Επικράτεια. Η δυνατότητα επιστολικής ψήφου πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένα κωλύματα φυσικής παρουσίας στο εκλογικό τμήμα, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των εκτός Επικρατείας εκλογέων. Το ΠΑΣΟΚ θα μπορέσει να διαμορφώσει θετική στάση στην αναθεωρητική Βουλή μόνον εφόσον υπάρξει συναινετική διατύπωση, η οποία θα μπορεί να υπερψηφιστεί με τη μεγαλύτερη δυνατή πλειοψηφία.

ΣΥΡΙΖΑ: Η επιστολική ψήφος μπορεί να είναι λειτουργική, «όχι» όμως στην άκριτη γενίκευση της. Υπάρχουν ζητήματα με το αδιάβλητο και τη μυστικότητα της ψηφοφορίας, που δεν υπάρχουν όταν ο πολίτης μπει πίσω από το παραβάν.

ΚΚΕ: Πρόκειται για αντιδραστική και επικίνδυνη τομή. Το ΚΚΕ διαφωνεί με τον πυρήνα του μέτρου της επιστολικής ψήφου γιατί αποτελεί «στρατηγική επιλογή που επιδιώκεται να γενικευτεί και σε άλλες διαδικασίες, κυρίως στο εργατικό-λαϊκό κίνημα». Πρόκειται για παρέμβαση που δεν προωθεί την ουσιαστική συμμετοχή και οργάνωση του λαού στις πολιτικές εξελίξεις. Παράλληλα υπάρχουν και ζητήματα αλλοίωσης του χαρακτήρα της εκλογικής νομοθεσίας.

Ελληνική Λύση: Υπάρχουν σοβαρές υπόνοιες για την αλλοίωση της εκλογικής διαδικασίας που γίνονται ακόμη μεγαλύτερες μετά την πρόσφατη καταδίκη στελεχών της ΝΔ για διαρροή προσωπικών δεδομένων εκλογέων στις ευρωεκλογές. Δεν θα αυτοκτονήσουν τα κόμματα της αντιπολίτευσης για τις μεθοδεύσεις και τα σοφίσματα της κυβέρνησης.

«Νίκη»: Με την επιστολική ψήφο τίθενται ζητήματα εγκυρότητας, μυστικότητας, χρονικής εγγύτητας ως προς τη μέρα των εκλογών. Δεν υπάρχει πραγματική ανάγκη για κατοχύρωση της επιστολικής ψήφους εντός της Επικράτειας. Θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερα εκλογικά τμήματα, να ψηφίζουν στον τόπο κατοικίας όσοι έχουν σοβαρά κινητικά προβλήματα, να υπάρχουν διευκολύνσεις την ημέρα των εκλογών στα ΜΜΜ, διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκτός της εκλογικής περιφέρειας για ειδικές κατηγορίες πολιτών, όπως οι εποχικοί εργαζόμενοι στον τουρισμό.

Άρθρο 54 παρ. 1,3 (Εκλογικό σύστημα, εκλογικές περιφέρειες, βουλευτές Επικρατείας)

Νέα Δημοκρατία: Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της χώρας. Με νόμο μπορεί να προβλέπεται ότι η επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες. Θα μπορούσε να είναι ένα μεικτό σύστημα που θα περιλαμβάνει τη δυνατότητα εκλογής με σταυρό ή με λίστα. Για παράδειγμα ένα τέτοιο εκλογικό σύστημα είναι το γερμανικό.

ΠΑΣΟΚ: Δεν υπάρχει λόγος να στερηθεί ο μελλοντικός νομοθέτης της ευελιξίας αναμόρφωσης του εκλογικού συστήματος, ώστε να ανταποκρίνεται στις τρέχουσες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες. Με την πρόταση της διαίρεσης σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες ανοίγει ο δρόμος για αλλαγή του εκλογικού συστήματος και του τρόπου κατανομής των εδρών, με άμεση εκλογή βουλευτών σε μικρές περιφέρειες και εν συνεχεία συμπληρωματική κατανομή εδρών, που δεν κατανέμονται εύκολα στις περιφέρειες αυτές, στις μείζονες εκλογικές περιφέρειες. Η προτεινόμενη ρύθμιση θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αποδυνάμωση της τοπικής εκπροσώπησης και σε διαφορετικές σχέσεις λογοδοσίας στους πολίτες.

ΣΥΡΙΖΑ: Με την κυβερνητική πρόταση για την εισαγωγή εκλογικού συστήματος εύλογης αναλογικότητας και κυβερνησιμότητας, επιχειρείται να εισέλθουν στο Σύνταγμα έννοιες εσκεμμένα ασαφείς. Αυτό βοηθά την εκάστοτε πλειοψηφία, να το ερμηνεύει κατά το δοκούν και μάλιστα αυτά την ώρα που δεν είναι συνταγματικά επιτρεπτός ο αποκλεισμός των συνασπισμών κομμάτων από το εκλογικό μπόνους.

ΚΚΕ: Μόνο γνήσια και ανόθευτη απλή αναλογική, ως στοιχειώδης όρος για την τυπική ισότητα της ψήφου, χωρίς μπόνους και πλαφόν. Η πρόταση για ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες θα απογειώσει τα εκβιαστικά διλήμματα και τη θεωρία της χαμένης ψήφου, με τα οποία θα είναι αντιμέτωπα τα μικρότερα σε εκλογική δύναμη κόμματα. Η προσπάθεια να συνδεθεί η πρόταση της κατάτμησης των εκλογικών περιφερειών με την αντιμετώπιση φαινομένων διαφθοράς στο πολιτικό σύστημα, συνιστά κοροϊδία, γιατί τα φαινόμενα αυτά «είναι αποτέλεσμα της διαπλοκής του αστικού πολιτικού συστήματος με επιχειρηματικά συμφέροντα ως συστατικό στοιχείο λειτουργίας της καπιταλιστικής οικονομίας».

Ελληνική Λύση: Τα κόμματα δεν θα δώσουν λευκή επιταγή στη Νέα Δημοκρατία για να εισάγει το γερμανικό μοντέλο, να περιορίσει τους βουλευτές που θα εκλέγουν τα κόμματα της αντιπολίτευσης με λίστες εκλογής και να τους κόψει κάθε βαθμό σύνδεσης με τις εκλογικές περιφέρειες.

«Νίκη»: Να υιοθετηθεί απλή και ανόθευτη αναλογική, χωρίς μπόνους και τεχνητές ενισχύσεις του πρώτου κόμματος. Η πρόταση για διαίρεση των περιφερειών, σε ελάσσονες και μείζονες, «θα δημιουργήσει βουλευτές δύο ταχυτήτων».

Άρθρο 29 (Πολιτικά κόμματα) – (σ.σ. εκκρεμεί η συζήτηση του άρθρου 21, ωστόσο έγινε μια πρώτη αναφορά στην Επιτροπή Αναθεώρησης)

Νέα Δημοκρατία: Τα κόμματα λαμβάνουν υπ’ όψιν αρχές δημοκρατικής λειτουργίας. Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος. «Σήμερα, απουσιάζει ένας Νόμος των Κομμάτων, όπως στο Γερμανικό μοντέλο, που θα εξειδικεύει, θα προσδιορίζει τη δημοκρατική δομή και λειτουργία τους». Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο να ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής του πολιτικού κόμματος στις εκλογές, δηλαδή την τήρηση των δημοκρατικών αρχών και κανόνων των κομμάτων από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, ώστε να αντιμετωπίζονται πληρέστερα «αντιδημοκρατικές αποκλίσεις σαν αυτές που ζήσαμε με το φαινόμενο της Χρυσής Αυγής». Να κρίνεται διαρκώς η συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής ενός κόμματος στις εκλογές.

ΚΚΕ: Είναι επικίνδυνη η πρόταση για τον έλεγχο της δημοκρατικής λειτουργίας των κομμάτων. Στόχος είναι να ενσωματωθεί και στη χώρα μας το αντιδραστικό πλαίσιο της ανιστόρητης εξίσωσης των δύο άκρων, της εξίσωσης του θύτη με το θύμα και τελικά στο όνομα της αντιμετώπισης του ριζοσπαστισμού, να τεθούν περιορισμοί, ακόμα και απαγορεύσεις σε κόμματα, σε πολιτικές δυνάμεις που αμφισβητούν το σύστημα και στο στόχαστρο κυρίως είναι τα εργατικά, κομμουνιστικά κόμματα.

Άρθρο 56 (Κωλύματα εκλογιμότητας βουλευτών) – Άρθρο 57 (Ασυμβίβαστα έργα με το βουλευτικό αξίωμα)

Νέα Δημοκρατία: Μεταφορά στον νόμο του λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων και στον Καταστατικό Χάρτη να αναφέρονται μόνο οι γενικές αρχές για τα κωλύματα εκλογιμότητας και τα ασυμβίβαστα με το βουλευτικό αξίωμα. Οι αλλαγές στα κωλύματα και τα ασυμβίβαστα να επέρχονται με νόμο και να εφαρμόζονται από τις μεθεπόμενες εκλογές. Άμεσα, δηλαδή στις αμέσως επόμενες εκλογές, οι αλλαγές αυτές θα μπορούν να εφαρμοστούν όταν ο σχετικός νόμος εξασφαλίζει την αυξημένη πλειοψηφία των δύο τρίτων (2/3) του όλου αριθμού των βουλευτών. Η απαρίθμηση των κωλυμάτων και των ασυμβίβαστων στο Σύνταγμα αποσκοπούσε στο να μην μπορεί η εκάστοτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία να τα τροποποιεί ανάλογα με τις πολιτικές της σκοπιμότητες. Ωστόσο, ιδιαίτερα λεπτομερείς ρυθμίσεις, δεν προσιδιάζουν σε συνταγματικό κείμενο, ενώ δημιουργούν ερμηνευτικά ζητήματα κατά τη δικαστική επίλυση και επιτείνουν την ανασφάλεια του δικαίου. Επιπλέον, ένα αναλυτικό και άκαμπτο πλαίσιο προσδιορισμού των κωλυμάτων και των ασυμβίβαστων δυσχεραίνει την προσαρμογή τους στις διαρκώς μεταβαλλόμενες ανάγκες και στις νομικές εξελίξεις.

«Η μεταφορά στο νόμο εναρμονίζει την ελληνική με τη διεθνή πρακτική, σύμφωνα με την οποία στο συνταγματικό κείμενο δεν απαριθμούνται αναλυτικά τα κωλύματα και τα ασυμβίβαστα, αλλά παρέχεται εξουσιοδότηση στον κοινό νομοθέτη να προβεί στον καθορισμό τους».

ΠΑΣΟΚ: Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας αποδυναμώνει την ασφάλεια δικαίου στο εκλογικό πεδίο, αφήνει τη ρύθμιση των κωλυμάτων και των ασυμβίβαστων στις διαθέσεις της εκάστοτε της πλειοψηφίας, πράγμα που είναι εξαιρετικά επικίνδυνο. Αποδυναμώνει επίσης τον κοινοβουλευτικό έλεγχο, δημιουργεί θεσμικές παρενέργειες που θα καταδιώκουν το πολίτευμα μας και τις επόμενες γενιές για δεκαετίες». Για τους λόγους αυτούς, το ΠΑΣΟΚ δεν συναινεί στην αναγκαιότητα αναθεώρησης των άρθρων αυτών.

ΣΥΡΙΖΑ: Υπάρχει ο κίνδυνος τα κωλύματα των βουλευτών που θα ορίζονται σε νόμο, να είναι «ακορντεόν» και να αυξομειώνονται, ανάλογα με την συγκυρία.

ΚΚΕ: Η Νέα Δημοκρατία μας λέει ότι στο όνομα της ανάγκης να απαλειφθούν λεπτομερειακές διατάξεις που δεν προσήκουν σε ένα συνταγματικό κείμενο, πρέπει να μεταφερθούν στο νόμο κώλυματα και ασυμβίβαστα. Δεν λέει όμως ποιες θα είναι οι γενικές αρχές. Αυτή την πρόταση την παρουσιάζει ως αναβάθμιση για την ουσιαστική εκπλήρωση του θεσμικού ρόλου του βουλευτή αλλά εκείνο που επιδιώκει είναι να λύσει τα χέρια στις επόμενες κυβερνήσεις, να προσαρμόζουν τα κωλύματα και τα ασυμβίβαστα της βουλευτικής ιδιότητας, κατά το δοκούν.

Ελληνική Λύση: Η Νέα Δημοκρατία θέλει να εξουσιοδοτήσει, για μια ακόμη φορά, τον κοινό νομοθέτη να επιλέγει κάθε φορά κωλύματα και ασυμβίβαστα, που η εκάστοτε κυβέρνηση θα επιθυμεί. Οι προθέσεις της Νέας Δημοκρατίας δεν χαίρουν εμπιστοσύνης και γι΄αυτό η Ελληνική Λύση δεν θα δώσει λευκή επιταγή.

«Νίκη»: Τα κωλύματα εκλογιμότητας και τα ασυμβίβαστα έργα με το βουλευτικό αξίωμα υπάρχουν για να προστατεύουν το πολίτευμα από συγκρούσεις συμφερόντων και εφόσον αφορούν στον πυρήνα της λειτουργίας του αντιπροσωπευτικού πολιτεύματος, πρέπει να κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα και όχι να μεταβάλλονται εύκολα και απλά με έναν κοινό νόμο.

Άρθρο 86 (Δίωξη κατά μελών της κυβέρνησης, Ειδικό Δικαστήριο)

Νέα Δημοκρατία: Διενέργεια ανάκρισης, προανάκρισης ή προκαταρκτικής εξέτασης από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από ανώτατο δικαστικό όργανο. Επίσης κατάργηση της διαβίβασης των οποιωνδήποτε στοιχείων «αμελλητί» στη Βουλή, καθώς και της αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης. Προτείνεται άσκηση δίωξης για ποινικά αδικήματα που τέλεσαν μέλη της κυβέρνησης ή υφυπουργοί κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, με απόφαση της Βουλής, με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών με ονομαστική ψηφοφορία.

ΠΑΣΟΚ: Ουδεμία ανάμιξη της Βουλής στη διαδικασία απόδοσης ευθύνης σε μέλη της κυβέρνησης. Της δίωξης επιλαμβάνεται ειδικό συμβούλιο και, αν η υπόθεση παραπεμφθεί στο ακροατήριο, η δίκη λαμβάνει χώρα ενώπιον Ειδικού Δικαστηρίου. Οι υπουργοί και υφυπουργοί δεν θα κρίνονται σε καμία φάση της διαδικασίας από συναδέλφους τους, αλλά από αυξημένου κύρους και αποκλειστικά αποτελούμενο από δικαστές δικαιοδοτικά όργανα.

ΣΥΡΙΖΑ: Η αναθεώρηση του άρθρου 86 πρέπει να επιφυλάξει έναν ρόλο για τη Βουλή. Με 20-30 βουλευτές θα μπορεί η υπόθεση να ξεκινάει από τη Βουλή και στη συνέχεια να πηγαίνει σε ένα τριμελές συμβούλιο δικαστών, οι οποίοι θα κάνουν όλη την ανάκριση και όλον τον έλεγχο για κάποιον υπουργό ή υφυπουργό. Και μετά η υπόθεση να παίρνει τον δρόμο της δικαιοσύνης. Σε καμία περίπτωση δεν δεχόμαστε να γυρνάει πάλι η πρόταση πίσω στη Βουλή για να γίνει ονομαστική ψηφοφορία όπως πρότεινε η ΝΔ για την άσκηση δίωξης.

ΚΚΕ: «Πλήρης κατάργηση του άρθρου 86. Είναι μια απαράδεκτη διάταξη που οδηγεί στη συγκάλυψη και εξαρτά τη διερεύνηση τυχόν ευθυνών και την παραπομπή υπουργών σε δίκη, από την εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία και τους εκάστοτε πολιτικούς συσχετισμούς».

Ελληνική Λύση: «Πλήρης κατάργηση του επαίσχυντου άρθρου 86 και όχι απλή αναθεώρησή του. Τα μέλη της κυβέρνησης και οι υφυπουργοί, θα ανακρίνονται και θα δικάζονται για τα εγκλήματά τους, όπως και οι απλοί πολίτες».

«Νίκη»: Η κατάργηση του άρθρου 86 είναι αναγκαία και πρέπει να αφαιρεθούν πλήρως από τη Βουλή η αρμοδιότητα για προκαταρκτική εξέταση και εκκίνηση της ποινικής διαδικασίας.

Άρθρο 89 (Δικαστικά ασυμβίβαστα)

Νέα Δημοκρατία: Ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής, όπως θα ορίζει νόμος. «Οι δικαστές κατά τη διάρκεια του λειτουργήματος τους, αναπτύσσουν δεξιότητες, συσσωρεύουν εμπειρίες και αποκτούν μοναδικές γνώσεις που συνδυασμένες με το ήθος, την ικανότητα και την εργατικότητά τους καθίστανται πολύτιμες για την εύρυθμη λειτουργία της Πολιτείας. Αυτός ο πλούτος του ανθρώπινου δυναμικού είναι κρίμα να μένει αναξιοποίητος. Η ανάθεση στους λειτουργούς της δικαιοσύνης διοικητικών καθηκόντων είναι αναμφισβήτητα απολύτως χρήσιμη για την κεφαλαιοποίηση αυτού του κλάδου υπέρ του δημοσίου και του κοινωνικού συμφέροντος. Πρέπει όμως να γίνεται με απόλυτη προσοχή, ώστε να αξιοποιείται μεν η γνώση τους, χωρίς όμως να θολώνει η κόκκινη διαχωριστική γραμμή που πρέπει να διαχωρίζει σταθερά την δικαστική εξουσία από την εκτελεστική και ειδικότερα τη διοίκηση» – Απαγόρευση συμμετοχής δικαστών στην κυβέρνηση ή της τοποθέτησης τους σε ανεξάρτητες αρχές, για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους, ώστε «να μη δελεάζονται κατά τα τελευταία χρόνια της δικαστικής τους καριέρας, με την υπόσχεση υψηλών πολιτικών, θεσμικών ή διοικητικών θέσεων από την εκάστοτε κυβέρνηση και έτσι να παραμένουν ανεξάρτητοι ως την τελευταία μέρα στη δικανική τους κρίση».

ΠΑΣΟΚ: Απαγόρευση κατάληψης οποιασδήποτε δημόσιας θέσης (συμπεριλαμβανομένου του ευρύτερου δημόσιου τομέα, Γραμματειών, ΝΠΔΔ, κρατικών εταιρειών) για μια πλήρη τετραετία, ώστε να κοπεί οριστικά ο κίνδυνος “εναγκαλισμού” δικαστικής και εκτελεστικής εξουσίας. Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για τριετή απαγόρευση συμμετοχής αφυπηρετησάντων δικαστών στην Κυβέρνηση και σε ανεξάρτητες αρχές, συνιστά κυβερνητική υποκρισία και προεκλογικό πυροτέχνημα. Η Νέα Δημοκρατία είχε καταψηφίσει σχετική τροπολογία του ΠΑΣΟΚ τον Φεβρουάριο του 2025 για απαγόρευση κατάληψης δημόσιων θέσεων από αφυπηρετήσαντες δικαστές.

ΣΥΡΙΖΑ: Η θεμελιώδης λογική ότι ο δικαστικός λειτουργός πρέπει να παραμένει αποκομμένος από κάθε μορφή εξουσίας που θα μπορούσε να επηρεάσει, άμεσα ή έμμεσα, την κρίση του, είναι σημαντική. Η ελληνική θεσμική εμπειρία δείχνει ότι οι μετακινήσεις δικαστικών λειτουργών προς διοικητικές ή πολιτικές θέσεις και η ανάληψη τέτοιων θέσεων, είτε κατά τη διάρκεια της θητείας τους είτε μετά την αφυπηρέτησή τους, προκαλούν απορίες και εύλογα ερωτήματα, ως προς τη θεσμική ουδετερότητα. Η ανάλυση του άρθρου 89 πρέπει να ξεκινά από τη βασική παραδοχή ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης δεν είναι αυτονόητη αλλά είναι προϊόν θεσμικής κατασκευής (πιο αυστηρά ασυμβίβαστα, ενίσχυση των χρονικών περιορισμών μετά την αφυπηρέτηση, ενίσχυση της διαφάνειας στις θεσμικές μετακινήσεις).

ΚΚΕ: Πρέπει να σταματήσει η οργανική σύνδεση της δικαιοσύνης με την εκτελεστική εξουσία. Η δικαιοσύνη όμως, ως θεσμός του αστικού κράτους, είναι άρρηκτα δεμένη με τα συμφέροντα της τάξης που έχει στα χέρια της την εξουσία. Ο ξαφνικός πόνος για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι για να κατευνάσουν την κριτική για τις μεθοδεύσεις τους, βλέποντας μάλιστα ότι ακόμη και στις δημοσκοπήσεις, το συντριπτικά μεγάλο ποσοστό του κόσμου, δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται τη δικαιοσύνη. Οι εργαζόμενοι, τα λαϊκά στρώματα αντιλαμβάνονται ότι απέναντί τους έχουν μια δικαιοσύνη, που με ευθύνη των κυβερνήσεων, γίνεται όλο και πιο εχθρική, για τα λαϊκά συμφέροντα, την ίδια ώρα που γίνεται όλο και πιο φιλική, για τους επενδυτές, για τις μεγάλες επιχειρήσεις, για τις υποθέσεις που ενδιαφέρουν το μεγάλο κεφάλαιο. Φτάσαμε στο σημείο να διοργανώνονται ημερίδες των ανωτάτων δικαστηρίων με το Σύνδεσμο Ελλήνων Βιομηχάνων και με το Σύνδεσμο Δικηγορικών Εταιρειών.

Ελληνική Λύση: Με την πρόταση της ΝΔ επιτρέπεται η άσκηση ειδικών διοικητικών καθηκόντων, όπως νόμος θα ορίσει, σε εν ενεργεία δικαστικούς λειτουργούς, τάχα με απόφαση της Βουλής, τελικά δηλαδή της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Έτσι η κυβέρνηση προσδένει στο καθεστώς της, όχι μόνο αφυπηρετούντες δικαστικούς λειτουργούς που προσδοκούσαν κάποια θέση όσο ήταν εν ενεργεία αλλά πλέον και τους εν ενεργεία δικαστές. Δεν πρέπει να επιτρέπεται η συμμετοχή δικαστικών λειτουργών με οποιαδήποτε ιδιότητα σε κυβερνητικές θέσεις, σε ανεξάρτητες αρχές, σε ΝΠΔΔ, σε δημόσιους οργανισμούς μετά την αφυπηρέτησή τους. Να μην μπορούν να αναλάβουν διευθυντικές θέσεις σε ιδιωτικές εταιρείες, μετά την αφυπηρέτησή τους.

«Νίκη»: Να μην υπάρχει καμία δυνατότητα διορισμού δικαστών οι οποίοι αφυπηρέτησαν και συνταξιοδοτήθηκαν σε θέσεις προέδρων και μελών Διοικητικών Συμβουλίων, Ανεξάρτητων Αρχών και Οργανισμών ή άλλων δημοσίων εταιρειών. Να μην επιτρέπεται η επιλογή συνδικαλιστών δικαστών σε ιδιωτικές θέσεις που έχουν σχέση με τη δικαιοσύνη ούτε και σε υπηρεσιακά ή πειθαρχικά συμβούλια ή να ασκούν καθήκοντα επιθεωρήσεως. Ενώ το Σύνταγμα είναι σαφές και απαγορεύει την ανάθεση διοικητικών καθηκόντων στους δικαστές, η Νέα Δημοκρατία φέρνει πρόταση με την οποία θα επιτρέπεται η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς. Τα διοικητικά καθήκοντα θα ορίζονται με νόμο που θα ψηφίζεται από την εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία. Η δε ανάθεση των καθηκόντων αυτών θα γίνεται με απόφαση της Βουλής, δηλαδή με απόφαση πάλι της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας. Αυτή η πρόταση συνιστά οπισθοδρόμηση στην κατεύθυνση μεγαλύτερης εξάρτησης της δικαιοσύνης. Ο συνήθης κυβερνητικός κύκλος είναι δύο θητείες και συνεπώς ο τριετής αποκλεισμός όσων δικαστών έχουν αφυπηρετήσει από τις ανεξάρτητες αρχές δεν είναι αρκετός για την απεξάρτηση εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας.

Άρθρο 90 (Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο), παρ.5

Νέα Δημοκρατία: Οι προαγωγές στις θέσεις των Ανώτατων Δικαστών να γίνονται όχι πλέον από την Κυβέρνηση αλλά από Ειδική Κοινοβουλευτική Επιτροπή, όπως η Επιτροπή Θεσμών, υποχρεωτικά όμως από δεσμευτικό κατάλογο τριών προσώπων για κάθε θέση που θα έχουν επιλέξει να προτείνουν οι οικίες Ολομέλειες. Η μετάθεση της απόφασης για την επιλογή της ηγεσίας από την εκτελεστική στη νομοθετική εξουσία, παρέχει ευρύτερη δημοκρατική νομιμοποίηση, σύμφωνα με την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, διότι η πλειοψηφία της Επιτροπής δεν είναι πάντα βέβαιο ότι θα είναι μονοκομματική, ενώ η συμμετοχή δικαστών ενισχύει την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας. Κατ’αυτόν τον τρόπο η σύμπραξη νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας λειτουργεί ως θεσμικό αντίβαρο στο πλαίσιο των ελέγχων και των ισορροπιών.

ΠΑΣΟΚ: Η πρόταση της ΝΔ να μεταφερθεί η αρμοδιότητα επιλογής της ηγεσίας της δικαιοσύνης από το Υπουργικό Συμβούλιο σε ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή αλλάζει το σημερινό σκηνικό αλλά δεν αλλάζει το αποτέλεσμα, αφού η κυβερνητική πλειοψηφία θα συνεχίσει να επιβάλλει τους εκλεκτούς της μέσω κομματικής πειθαρχίας. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει την πραγματική αποδέσμευση της ηγεσίας της Δικαιοσύνης από την θέληση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, με τη μεταφορά της αρμοδιότητας σε ειδική μεικτή 19μελή επιτροπή, κατά πλειοψηφία αποτελούμενη από μέλη της εθνικής αντιπροσωπείας, δικαστές και μέλη της νομικής κοινότητας (δικηγόρους και καθηγητές νομικών σχολών ΑΕΙ). Μια σύνθεση που στερεί το κομματικό “χρώμα” από τις επιλογές και δεν επιτρέπει στην εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία να αποφασίζει μόνη της. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει τη θεσμοθέτηση του πραγματικού αυτοδιοίκητου των δικαστηρίων, με την επιλογή των προέδρων των τμημάτων του ΣτΕ, του Αρείου Πάγου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου απευθείας από τα μέλη του οικείου Δικαστηρίου για ορισμένη θητεία.

ΣΥΡΙΖΑ: Ούτε ο κυβερνητικός έλεγχος της δικαιοσύνης ούτε η εσωτερική της απομόνωση. Πρέπει να επιδιώκεται θεσμική εξισορρόπηση. Η δικαιοσύνη πρέπει να είναι ανεξάρτητη αλλά όχι ανεξέλεγκτη. Η υπερβολική ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας σε κρίσιμους θεσμούς οδηγεί σε φαινόμενα θεσμικής ασυμμετρίας. Γι΄αυτό το λόγο έχουν διατυπωθεί προτάσεις στην κατεύθυνση ενός πιο πολυκεντρικού μοντέλου επιλογής της δικαστικής ηγεσίας. Σε αυτό το πλαίσιο προκρίνεται η ενίσχυση του ρόλου των ιδίων των ανωτάτων δικαστικών οργάνων στη διαδικασία επιλογής. Αν αυτό γίνει όμως αποκλειστικά από αυτά τα όργανα, υπάρχει ο κίνδυνος να οδηγηθούμε σε κράτος δικαστών.

ΚΚΕ: Οι πρόεδροι και αντιπρόεδροι των τριών ανωτάτων δικαστηρίων, ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, ο γενικός επίτροπος του Ελεγκτικού Συνεδρίου και ο γενικός επίτροπος των διοικητικών δικαστηρίων να πάψουν να διορίζονται από την εκάστοτε κυβέρνηση ή την εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία. Η ηγεσία της Δικαιοσύνης να εκλέγεται από ένα ευρύτερο εκλεκτορικό σώμα χωρίς εμπλοκή της κυβέρνησης. Να καταργηθεί η ex officio συμμετοχή στο οικείο Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο και στο οικείο Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο του προέδρου του οικείου Ανώτατου Δικαστηρίου. Όλα τα μέλη των πιο πάνω οργάνων πρέπει να προκύπτουν με κλήρωση. Να καταργηθεί η προβλεπόμενη από το Σύνταγμα παρέμβαση του υπουργού Δικαιοσύνης στις προαγωγές κλπ., των δικαστικών λειτουργών, μέσα από την παραπομπή των αποφάσεων του οικείου Δικαστικού Συμβουλίου στην Ολομέλεια του δικαστηρίου. Η πειθαρχική διαδικασία στους δικαστικούς λειτουργούς ανήκει αποκλειστικά στα πειθαρχικά όργανα αυτών και κάθε αντίθετη διάταξη καταργείται, όπως η παρέμβαση του ίδιου του υπουργού στην πειθαρχική δίωξη δικαστικών λειτουργών. Nα καταργηθεί η Στρατιωτική Δικαιοσύνη και η εκδίκαση των στρατιωτικών αδικημάτων των στρατιωτικών να γίνεται από τα κοινά ποινικά δικαστήρια. Η έκδοση απόφασης, διαταγής ή κάθε είδους βεβαίωσης και διαπιστωτικής πράξης επί κάθε είδους αίτησης που απευθύνεται στο δικαστήριο ανήκει αποκλειστικά στην ευθύνη του δικαστηρίου υπό τον αρμόδιο δικαστικό λειτουργό με απαγόρευση κάθε αντίθετης διάταξης για την ανάθεση σχετικών αρμοδιοτήτων σε ιδιώτες, όπως γίνεται κατά κόρον το τελευταίο διάστημα με τα γνωστά νομοθετήματα της κυβέρνησης.

Ελληνική Λύση: Οι δικαστικοί λειτουργοί, δικαστές και εισαγγελείς, θα προάγονται με Προεδρικό Διάταγμα, έπειτα από πρόταση Ειδικού, προς τούτο, Συμβουλίου Επιλογής, αποτελούμενο από δικαστές και δικηγόρους, με κλήρωση. Με την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας, μετατίθεται η αρμοδιότητα της τελικής επιλογής, από το υπουργικό συμβούλιο σε ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, όπου πάλι τον πρώτο λόγο θα έχει η κυβερνητική πλειοψηφία.

«Νίκη»: Να μην έχει καμία αρμοδιότητα το υπουργικό συμβούλιο στην επιλογή της ηγεσίας της δικαιοσύνης και η αρμοδιότητα αυτή να ανατεθεί σε έναν άλλο φορέα, ενδεχομένως σε μεικτό συλλογικό όργανο, πλήρως αποσυνδεδεμένο από την εκάστοτε κυβερνητική εξουσία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις ετήσιες εκθέσεις της, για το κράτος δικαίου, έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι η επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων εξακολουθεί να αποτελεί αρμοδιότητα της κυβέρνησης, γεγονός που καθιστά ευάλωτη τη δικαστική εξουσία στην επιρροή της εκτελεστικής εξουσίας.