ΣτΕ: Δεν βγαίνει στο «σφυρί» η πρώτη κατοικία αν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία

Σημαντικά όρια στην κατάσχεση και τον πλειστηριασμό της οικογενειακής κατοικίας για οφειλές προς το Δημόσιο θέτει απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), αναγνωρίζοντας ότι η προστασία της στέγης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη πριν από την επιβολή αναγκαστικών μέτρων είσπραξης.

Σύμφωνα με την απόφαση του ΣΤ΄ Τμήματος, η οικογενειακή κατοικία δεν μπορεί να οδηγείται σε πλειστηριασμό χωρίς να έχει προηγουμένως εξεταστεί εάν η οφειλή μπορεί να εισπραχθεί από άλλα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη, με λιγότερο επαχθή μέτρα.

Η κρίση αφορά διαδικασίες είσπραξης οφειλών που υπάγονται στον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ), όπως χρέη προς το Δημόσιο, τις ΔΟΥ, τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τα ασφαλιστικά ταμεία και τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου.

Η απόφαση δεν καθιερώνει γενική απαγόρευση πλειστηριασμού πρώτης κατοικίας. Απαιτεί, ωστόσο, να τεκμηριώνεται ότι η απώλεια της οικογενειακής στέγης αποτελεί απολύτως αναγκαίο μέτρο για την είσπραξη της οφειλής.

Η υπόθεση της μεζονέτας στο Μοσχάτο

Αφορμή για τη δικαστική κρίση αποτέλεσε ο προγραμματισμένος πλειστηριασμός μεζονέτας 162 τετραγωνικών μέτρων, στον πρώτο και δεύτερο όροφο ακινήτου στο Μοσχάτο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Κέρκυρα: Βρέφος οκτώ μηνών μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, όπου οι γιατροί διαπίστωσαν τον θάνατό του

Το ακίνητο ανήκε κατά 50% σε διευθύνοντα σύμβουλο ανώνυμης βιομηχανικής εταιρείας και κατά το υπόλοιπο 50% στη σύζυγό του.

Η ΔΟΥ ΦΑΕ Πειραιά είχε προχωρήσει στην ένταξη του ακινήτου σε πρόγραμμα αναγκαστικού πλειστηριασμού, εξαιτίας ληξιπρόθεσμων οφειλών της εταιρείας προς το Δημόσιο.

Ο διευθύνων σύμβουλος προσέφυγε στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών, το οποίο έκανε δεκτή την ανακοπή του και ακύρωσε το πρόγραμμα πλειστηριασμού.

Η υπόθεση έφτασε στη συνέχεια στο Διοικητικό Εφετείο Αθηνών, μετά από έφεση του Δημοσίου. Το δικαστήριο διατήρησε την ακύρωση, επισημαίνοντας ότι η μεζονέτα αποτελούσε τη μοναδική κύρια κατοικία του οφειλέτη και της οικογένειάς του.

Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι ο ίδιος διέθετε και άλλα ακίνητα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, τα οποία μπορούσαν να εξεταστούν ως εναλλακτική δυνατότητα ικανοποίησης της απαίτησης του Δημοσίου.

Το Δημόσιο υποστήριξε ότι η φορολογική αρχή είχε τη διακριτική ευχέρεια να επιλέξει ποιο περιουσιακό στοιχείο θα κατασχέσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του ΚΕΔΕ.

Ωστόσο, το ΣτΕ απέρριψε την αίτηση του Δημοσίου, επικυρώνοντας την κρίση ότι η επιλογή της οικογενειακής κατοικίας παραβίαζε τις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας.

Δυνατότητα ανακοπής και στο στάδιο του πλειστηριασμού

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η κρίση του ΣτΕ σχετικά με τα δικαιώματα δικαστικής προστασίας των οφειλετών.

Σύμφωνα με την απόφαση, ο οφειλέτης μπορεί να αμφισβητήσει δικαστικά τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης και στο στάδιο έκδοσης του προγράμματος πλειστηριασμού, χωρίς η δυνατότητα ανακοπής να περιορίζεται αποκλειστικά στο αρχικό στάδιο της κατασχετήριας έκθεσης.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση ενισχύει τη δυνατότητα ελέγχου της νομιμότητας των μέτρων είσπραξης σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας.

Στο σκεπτικό της απόφασης, το ανώτατο δικαστήριο συνδέει την προστασία της κατοικίας με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την προσωπική ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της οικογενειακής ζωής.

Με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Ιωάννη Γράβαρη και εισηγήτρια τη σύμβουλο Επικρατείας Ελένη Παπαδημητρίου, το ΣΤ΄ Τμήμα επισημαίνει ότι η κρατική μέριμνα για την κατοικία συνδέεται με την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως προβλέπει και το άρθρο 25 του Συντάγματος.

Καθοριστικό κριτήριο αποτελεί η αρχή της αναλογικότητας. Πριν από τη λήψη μέτρου που μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια της οικογενειακής κατοικίας, η διοίκηση οφείλει να αποδεικνύει ότι έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες είσπραξης της οφειλής με ηπιότερα μέσα.

Επομένως, η ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων αποκτά ιδιαίτερη σημασία κατά τον έλεγχο της νομιμότητας ενός πλειστηριασμού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε πρώτη κατοικία εξαιρείται αυτομάτως από την αναγκαστική εκτέλεση.