Τι άφησε πίσω της η φωτιά στην Τραπεζίτσα

Η φωτιά στην Τραπεζίτσα της Κόνιτσας εντάσσεται σε μια ευρύτερη αλυσίδα πυρκαγιών που έχουν πλήξει τα τελευταία χρόνια τα ορεινά δάση της Βόρειας Ελλάδας, όπως εκείνες σε Όρβηλο, Παγγαίο, Μενοίκιο, Πιέρια Όρη και Βάλια Κάλντα. Αν και οι πυρκαγιές σε αυτά τα οικοσυστήματα συχνά συνδέονται με κεραυνική δραστηριότητα, οι δύσβατες τοποθεσίες συμβάλλουν στην πολυήμερη διάρκεια των εστιών, οι οποίες καίνε αργά τη χαμηλή βλάστηση και τα νεκρά υπολείμματα του εδάφους.

Μετά τον μερικό έλεγχο της πυρκαγιάς, κλιμάκιο επιστημόνων από το WWF Ελλάς, το MedINA και μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Κόνιτσας πραγματοποίησε αυτοψία στην περιοχή. Συνδυάζοντας τις παρατηρήσεις από το πεδίο με δορυφορικές εικόνες, η επηρεασμένη έκταση υπολογίζεται σε περίπου 10.000 στρέμματα.

Η εικόνα δεν είναι ενιαία, καθώς στο μεγαλύτερο μέρος της περιοχής η φωτιά κινήθηκε επιφανειακά. Θετική συμβολή στον περιορισμό της πυρκαγιάς φαίνεται ότι είχαν τα φετινά έργα διαχείρισης καύσιμης ύλης του δασαρχείου γύρω από την Κόνιτσα. Ωστόσο, σε περίπου 1.000 στρέμματα η φωτιά έφτασε στις κόμες των δέντρων, δηλαδή στο ανώτερο τμήμα τους. Πρόκειται κυρίως για την έκταση που χρειάζεται στενότερη παρακολούθηση ως προς τη μεταπυρική της εξέλιξη.

Πυρκαγιά επιφάνειας και επικόρυφη πυρκαγιά

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Άρτα: Ενημερωτική δράση για την εθελοντική δωρεά μυελού των οστών

Οι πυρκαγιές που εκδηλώνονται σε ορεινά δάση συχνά ξεκινούν ή εξελίσσονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα ως πυρκαγιές επιφάνειας: η φωτιά καίει κυρίως χόρτα, θάμνους, πευκοβελόνες, φύλλα, κλαδιά και άλλη νεκρή οργανική ύλη κοντά στο έδαφος, χωρίς απαραίτητα να μεταδίδεται στις κόμες των δέντρων.

Όταν η έντασή τους παραμένει χαμηλή ή μέτρια, τόσο η πανίδα όσο και τα περισσότερα ώριμα δέντρα έχουν τη δυνατότητα να επιβιώσουν. Σε αυτές τις συνθήκες, η φωτιά μπορεί ακόμη και να λειτουργήσει θετικά για το οικοσύστημα, ανακυκλώνοντας θρεπτικά στοιχεία, δημιουργώντας μικρά ανοίγματα στη βλάστηση και συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός πιο ετερογενούς δασικού τοπίου. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, εξαρτάται πάντοτε από τη δριμύτητα, τη διάρκεια και τη συχνότητα της φωτιάς, αλλά και από το είδος της βλάστησης που επηρεάζεται.

Το χαρακτηριστικό μοτίβο καύσης στην Τραπεζίτσα. Υψηλής δριμύτητας επικόρυφη πυρκαγιά προς την κορυφογραμμή, με δημιουργία γλωσσών διαφορετικής δριμύτητας καύσης, ενώ μεγάλο τμήμα του δάσους έχει επηρεαστεί μόνο στην επιφάνειά του και, ως εκ τούτου, οι κόμες παραμένουν καταπράσινες.

Τα δέντρα ως φυσικές πηγές σπόρων

Το ανησυχητικό στοιχείο εμφανίζεται όταν αυτές οι φωτιές αλλάζουν χαρακτήρα. Σε συνθήκες μεγάλης ξηρασίας, υψηλών θερμοκρασιών, ισχυρών ανέμων ή αυξημένης συσσώρευσης καύσιμης ύλης, μια πυρκαγιά που κινείται αρχικά στην επιφάνεια μπορεί να ανέβει στις κόμες των δέντρων και να εξελιχθεί σε επικόρυφη.

Σε αυτή την περίπτωση, οι συνέπειες είναι πολύ σοβαρότερες, ιδιαίτερα στα ορεινά ψυχρόβια κωνοφόρα, τα οποία, σε αντίθεση με άλλα είδη, δεν διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς φυσικής μεταπυρικής αποκατάστασης. Η φυσική αναγέννηση αυτών των ειδών μετά από μια τέτοια πυρκαγιά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα άκαυτα δέντρα. «Αυτά τα δέντρα μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικές πηγές σπόρων. Με την πάροδο του χρόνου οι σπόροι μεταφέρονται από τα άκαυτα δέντρα προς τις γειτονικές καμένες επιφάνειες, επιτρέποντας σταδιακά την επανεγκατάσταση του δάσους», λέει στην «Κ» ο δασολόγος και υπεύθυνος του Χερσαίου Προγράμματος του WWF Ελλάς Νίκος Γεωργιάδης.

Δυνατότητα ανάκαμψης, η ειδική περίπτωση του ρόμπολου και συμπεράσματα

Τα πρώτα συμπεράσματα είναι αισιόδοξα, καθώς στις καμένες κόμες οι επιφάνειες δεν είναι συνεχείς και έχουν διατηρηθεί νησίδες ζωντανής βλάστησης. Επομένως, στην έκταση των 1.000 στρεμμάτων η έμφαση θα πρέπει να δοθεί στη φυσική αναγέννηση και όχι στην άμεση αναδάσωση, η οποία θεωρείται αδύνατη εξαιτίας των κλίσεων και του αναγλύφου.

Οι πρώτοι μήνες είναι κρίσιμοι για την αποτροπή της διάβρωσης. Η Δασική Υπηρεσία θα πρέπει να εφαρμόσει στοχευμένες και ήπιες παρεμβάσεις, όπως η κατασκευή κορμοφραγμάτων στις απότομες χαράδρες και στα ρέματα που κατευθύνονται προς την Κόνιτσα.

Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η κορυφογραμμή της Τραπεζίτσας, όπου η φωτιά έπληξε με υψηλή δριμύτητα ώριμο δάσος λευκόδερμης πεύκης ή ρόμπολου (Pinus heldreichii), χωρίς να αφήσει αρκετά άκαυτα δέντρα για φυσική σπορά. Η ζώνη αυτή χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση και, πιθανώς, στοχευμένες φυτεύσεις.

«Το ρόμπολο σχηματίζει χαρακτηριστικά δάση κοντά στα ανώτερα δασοόρια και η φυσική εξάπλωσή του στην Ευρώπη είναι περιορισμένη κυρίως στα νότια Βαλκάνια και στη νότια Ιταλία. Πρόκειται επίσης για είδος εξαιρετικής οικολογικής σημασίας και μεγάλης μακροβιότητας. Στην Πίνδο έχουν καταγραφεί πληθυσμοί με ορισμένα από τα αρχαιότερα γνωστά δέντρα της Ευρώπης, ηλικίας μεγαλύτερης των 1.000 ετών», εξηγεί ο κ. Γεωργιάδης.

«Η πυρκαγιά έπληξε με υψηλή δριμύτητα τμήματα του ώριμου δάσους ρόμπολου και, το σημαντικότερο, δεν φαίνεται να έχουν παραμείνει γύρω από ολόκληρη την πληγείσα επιφάνεια αρκετά άκαυτα ώριμα δέντρα ώστε να εξασφαλίζεται ότι η φυσική διασπορά σπόρων θα μπορέσει να αποκαταστήσει το δάσος σε εύλογο χρονικό διάστημα», προσθέτει.

Η περίπτωση της Τραπεζίτσας επιβεβαιώνει πως πλέον οι συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώνονται οι πυρκαγιές σε μεγάλα υψόμετρα έχουν μεταβληθεί, με αποτέλεσμα να αποκτούν μεγαλύτερη ένταση, να φτάνουν συχνότερα στο υψηλό τμήμα των δέντρων και να επηρεάζουν οικοσυστήματα που ιστορικά ήταν λιγότερο εκτεθειμένα. Η νέα αυτή πραγματικότητα θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και στον σχεδιασμό της διαχείρισης αυτών των ιδιαίτερων οικοσυστημάτων, με στόχο την προστασία τους από αντίστοιχες πυρκαγιές, καταλήγει το WWF.

Πηγή: kathimerini.gr