Υπνική άπνοια: 33% μεγαλύτερος κίνδυνος άνοιας και 45% για Αλτσχάιμερ – Τα σημάδια

Το δυνατό ροχαλητό, η επίμονη κόπωση ακόμη και μετά από πολλές ώρες ύπνου και οι δυσκολίες στη μνήμη ή στη συγκέντρωση μπορεί να αποτελούν ενδείξεις υπνικής άπνοιας, μιας διαταραχής που συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Σύμφωνα με μελέτες που επικαλείται ο πνευμονολόγος και υπνίατρος Μάνος Βαγιάκης, τα άτομα με υπνική άπνοια εμφανίζουν 33% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας και 45% υψηλότερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ.

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας και πρώην διευθυντής του πρώτου Εργαστηρίου Διαταραχών Ύπνου στην Ελλάδα, στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός», μίλησε στο Πρακτορείο FM και στη δημοσιογράφο Τάνια Μαντουβάλου για τη σχέση της υπνικής άπνοιας με τη λειτουργία του εγκεφάλου, την παχυσαρκία και τις νέες θεραπευτικές δυνατότητες.

Με αφορμή το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Υπνολογίας, που πραγματοποιείται αυτό το Σαββατοκύριακο στο αμφιθέατρο του 251 Γενικού Νοσοκομείου Αεροπορίας, ο ειδικός εξηγεί γιατί η έγκαιρη διάγνωση έχει σημασία, ακόμη και όταν τα συμπτώματα δεν είναι έντονα.

Τα συμπτώματα της υπνικής άπνοιας και η σχέση με τη μνήμη

Η υπνική άπνοια χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου, οι οποίες διαταράσσουν την ξεκούραση και μπορεί να προκαλούν συχνές μικροαφυπνίσεις.

Ένα από τα συχνότερα προειδοποιητικά σημάδια είναι το έντονο ροχαλητό, κυρίως όταν συνοδεύεται από παύσεις στην αναπνοή και απότομη επανέναρξή της. Συχνά αυτές οι διακοπές γίνονται αντιληπτές από τον άνθρωπο που κοιμάται δίπλα στον ασθενή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Πολλές γνωριμίες, λίγη σύνδεση: γιατί νιώθουμε μόνοι;

Σύμφωνα με τον Μάνο Βαγιάκη, συμπτώματα που χρειάζονται προσοχή είναι:

• Έντονο ροχαλητό με διακοπές στην αναπνοή.

• Κόπωση μετά το πρωινό ξύπνημα και υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.

• Ξαφνικές αφυπνίσεις με αίσθημα ασφυξίας.

• Συχνή ούρηση τη νύχτα και πρωινοί πονοκέφαλοι.

• Δυσκολία συγκέντρωσης, βραδύτητα σκέψης και προβλήματα μνήμης.

Η υπέρταση, οι καρδιακές αρρυθμίες, όπως η κολπική μαρμαρυγή, και η στυτική δυσλειτουργία μπορεί επίσης να συνυπάρχουν με την υπνική άπνοια.

Ωστόσο, δεν παρουσιάζουν όλοι οι ασθενείς τα ίδια συμπτώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαταραχή μπορεί να υπάρχει χωρίς εμφανείς ενοχλήσεις.

Τα έξυπνα ρολόγια που μετρούν το οξυγόνο στο αίμα κατά τη διάρκεια της νύχτας μπορούν να προσφέρουν ενδείξεις που αξίζει να αξιολογηθούν. Ο ειδικός αναφέρει ότι τιμές κάτω από 93% μπορεί να αποτελέσουν αφορμή για ιατρικό έλεγχο, διευκρινίζοντας ότι οι μετρήσεις αυτές δεν επαρκούν για διάγνωση, η οποία απαιτεί κατάλληλη μελέτη ύπνου.

Γιατί η υπνική άπνοια συνδέεται με την άνοια

Σύμφωνα με τα στοιχεία μελέτης του 2025 που παρουσιάζει ο Μάνος Βαγιάκης, η υπνική άπνοια συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας κατά 33% και νόσου Αλτσχάιμερ κατά 45%.

Πρόκειται για στατιστική συσχέτιση και όχι για απόδειξη ότι η υπνική άπνοια προκαλεί αναπόφευκτα άνοια.

Ο υπνίατρος εξηγεί ότι ο βαθύς ύπνος συμβάλλει στην απομάκρυνση μεταβολικών αποβλήτων από τον εγκέφαλο, μεταξύ των οποίων και το βήτα αμυλοειδές, μια πρωτεΐνη που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Οι συνεχείς διακοπές του ύπνου εξαιτίας των επεισοδίων άπνοιας δυσχεραίνουν αυτή τη φυσιολογική διαδικασία.

Παράλληλα, η κακή ποιότητα ύπνου μπορεί να προκαλεί συμπτώματα που μοιάζουν με εκδηλώσεις γνωστικής εξασθένησης, όπως δυσκολία στην προσοχή, ξεχαστικότητα και μειωμένη πνευματική εγρήγορση.

Ο Μάνος Βαγιάκης διευκρινίζει ότι αυτά τα συμπτώματα δεν σημαίνουν απαραίτητα πως κάποιος πάσχει από άνοια. Όταν οφείλονται στη διαταραχή του ύπνου, μπορούν να βελτιωθούν με την κατάλληλη θεραπεία.

Παχυσαρκία, θεραπείες και το νέο χάπι που δοκιμάζεται

Στενή είναι και η σχέση της υπνικής άπνοιας με το αυξημένο σωματικό βάρος.

Ο Μάνος Βαγιάκης επικαλείται μελέτη σε 12.860 ενήλικες από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ελβετία, σύμφωνα με την οποία αποφρακτική υπνική άπνοια διαπιστώθηκε στο 75% των ατόμων με παχυσαρκία και στο 60% των υπέρβαρων.

Ωστόσο, η διαταραχή δεν αφορά αποκλειστικά ανθρώπους με επιπλέον κιλά. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει, περίπου το 25% των ατόμων με υπνική άπνοια είναι αδύνατοι.

Ο ειδικός περιγράφει έναν φαύλο κύκλο ανάμεσα στο σωματικό βάρος και στην ποιότητα του ύπνου.

Το αυξημένο βάρος ευνοεί την εμφάνιση άπνοιας, ενώ ο διαταραγμένος ύπνος μπορεί να επηρεάζει τον μεταβολισμό, την αντίσταση στην ινσουλίνη και τις διατροφικές επιλογές. Παράλληλα, η ημερήσια υπνηλία και η κόπωση περιορίζουν τη διάθεση για σωματική δραστηριότητα.

Η αντιμετώπιση της υπνικής άπνοιας μπορεί επομένως να διευκολύνει και την προσπάθεια απώλειας βάρους.

Σε ό,τι αφορά τις διαθέσιμες θεραπείες, βασική επιλογή παραμένει η συσκευή συνεχούς θετικής πίεσης αεραγωγών (CPAP), η οποία χρησιμοποιείται με ειδική μάσκα κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Η τεχνολογία έχει εξελιχθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, καθιστώντας τις συσκευές πιο εύχρηστες και αθόρυβες. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται επίσης ειδικοί ενδοστοματικοί νάρθηκες.

Νεότερα δεδομένα δείχνουν ακόμη ότι φαρμακευτικές θεραπείες για την παχυσαρκία μπορούν να μειώσουν τη συχνότητα των επεισοδίων άπνοιας σε ορισμένους ασθενείς.

Παράλληλα, σύμφωνα με τον Μάνο Βαγιάκη, βρίσκεται σε κλινική δοκιμή φάσης 3 ένα νέο φάρμακο που δρα στο νευρικό σύστημα και εξετάζεται ως πιθανή θεραπεία για τη μείωση των επεισοδίων άπνοιας.

Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά του θα πρέπει να τεκμηριωθούν από τα αποτελέσματα των κλινικών μελετών πριν μπορέσει να ενταχθεί στην καθιερωμένη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Τι συμβουλεύουν οι ειδικοί για την αϋπνία

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας αναφέρθηκε και στις καθημερινές συνήθειες που μπορούν να βοηθήσουν στην καλύτερη ποιότητα του ύπνου.

Συστήνει σταθερό ωράριο κατάκλισης, αποφυγή καφέ και αλκοόλ πριν από τον ύπνο, καθώς και περιορισμό της έντονης σωματικής άσκησης αργά το βράδυ σε όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα αϋπνίας.

Επισημαίνει επίσης ότι η αγωνία για το αν θα καταφέρουμε να κοιμηθούμε μπορεί να επιδεινώσει τη δυσκολία.

«Απολαύστε την αϋπνία σας και θα έρθει ο ύπνος από μόνος του», αναφέρει χαρακτηριστικά, θέλοντας να αναδείξει τη σημασία της απομάκρυνσης του άγχους από τη διαδικασία του ύπνου.

Όπως εξηγεί, όταν κάποιος παραμένει ξύπνιος στο κρεβάτι για περίπου 20 λεπτά, είναι προτιμότερο να σηκωθεί και να ασχοληθεί με μια ήρεμη δραστηριότητα, αντί να συνεχίσει να προσπαθεί με αγωνία να κοιμηθεί.

Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η ιατρική αξιολόγηση παραμένουν καθοριστικές για την αντιμετώπιση της υπνικής άπνοιας, καθώς η διαταραχή μπορεί να επηρεάζει πολύ περισσότερα από την ποιότητα της νυχτερινής ξεκούρασης.