Ψηφιακά και «πράσινα» λιμάνια: Οι τρεις μεγάλες αλλαγές που έρχονται στην Ελλάδα

Σε μια νέα εποχή ψηφιακού και περιβαλλοντικού μετασχηματισμού επιχειρούν να περάσουν τα ελληνικά λιμάνια, με την ανταγωνιστικότητά τους να μην εξαρτάται πλέον μόνο από τη γεωγραφική θέση και τις υποδομές, αλλά και από την αξιοποίηση της τεχνολογίας, την ενεργειακή μετάβαση και την προστασία από κυβερνοεπιθέσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ένωση Λιμένων Ελλάδος παρουσίασε στο Ηράκλειο το Στρατηγικό Πλαίσιο Νέων Τεχνολογιών και Αειφορίας 2026-2030, το οποίο φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν ενιαίο εθνικό οδικό χάρτη για τον εκσυγχρονισμό των ελληνικών λιμένων.

Τη στρατηγική παρουσίασε κατά τη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΛΙΜΕ ο υπεύθυνος Νέων Τεχνολογιών και Αειφορίας της Ένωσης και διευθύνων σύμβουλος του Οργανισμού Λιμένος Ηρακλείου, Μηνάς Παπαδάκης.

Όπως υπογράμμισε, τα λιμάνια βρίσκονται μπροστά σε μία ιστορική καμπή, καθώς καλούνται ταυτόχρονα να συμμορφωθούν με ένα αυστηρότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο και να ανταγωνιστούν μεγάλα διεθνή λιμάνια που επενδύουν ήδη στην τεχνητή νοημοσύνη, στην αυτοματοποίηση και στα προηγμένα ψηφιακά εργαλεία.

Η ευρωπαϊκή πολιτική FuelEU Maritime προβλέπει σταδιακή μείωση της έντασης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα καύσιμα που χρησιμοποιούν τα πλοία, ενώ από το 2030 τίθενται υποχρεώσεις χρήσης ηλεκτροδότησης από την ξηρά ή άλλων τεχνολογιών μηδενικών εκπομπών για συγκεκριμένες κατηγορίες πλοίων και λιμένων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Νέος Κώδικας Ιδιοκτησίας: Τέλος στα αδιέξοδα των πολυκατοικιών και στα μπλοκαρισμένα ακίνητα

Παράλληλα, η συνεχής ψηφιοποίηση των λιμενικών λειτουργιών αυξάνει την έκθεσή τους σε ηλεκτρονικές επιθέσεις. Η ευρωπαϊκή οδηγία NIS2 διαμορφώνει κοινό πλαίσιο κυβερνοασφάλειας για κρίσιμους τομείς, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι μεταφορές και οι λιμενικές δραστηριότητες.

Χαρτογράφηση και τεχνητή νοημοσύνη στα λιμάνια

Ο πρώτος βασικός άξονας της στρατηγικής αφορά την πλήρη αποτύπωση της σημερινής κατάστασης των ελληνικών λιμένων.

Προτείνεται να πραγματοποιηθεί πανελλαδική χαρτογράφηση των λιμενικών οργανισμών, μέσα από δομημένο ερωτηματολόγιο που θα καταγράφει τις ψηφιακές υποδομές, την ενεργειακή κατανάλωση, την περιβαλλοντική επίδοση, την επάρκεια των δικτύων και το επίπεδο ετοιμότητας απέναντι στις κυβερνοαπειλές.

Τα δεδομένα θα αποτελέσουν τη βάση για τη δημιουργία του Ελληνικού Παρατηρητηρίου Βιωσιμότητας Λιμένων, αλλά και για την πρώτη Εθνική Έκθεση Βιωσιμότητας Ελληνικών Λιμένων, η οποία προγραμματίζεται για το 2027.

Ιδιαίτερα φιλόδοξος είναι ο δεύτερος πυλώνας, που αφορά την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης στις καθημερινές λειτουργίες των λιμανιών.

Η ΕΛΙΜΕ προτείνει τη συγκρότηση μόνιμης ομάδας εργασίας, με τη συμμετοχή πανεπιστημίων, ερευνητικών φορέων και εταιρειών τεχνολογίας, με στόχο την έκδοση του πρώτου ελληνικού οδηγού εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης στα λιμάνια.

Μεταξύ των εφαρμογών που εξετάζονται περιλαμβάνονται:

η πρόβλεψη των αφίξεων των πλοίων,
η προληπτική συντήρηση του λιμενικού εξοπλισμού,
η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης,
η διαχείριση της επιβατικής κίνησης και
η αποδοτικότερη λειτουργία των τερματικών σταθμών.

Παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία του Digital Maturity Index, ενός εργαλείου μέσω του οποίου κάθε λιμάνι θα μπορεί να αξιολογεί το επίπεδο ψηφιακής ωριμότητάς του.

Ο δείκτης δεν θα λειτουργεί ως δημόσια κατάταξη των λιμένων, αλλά ως μηχανισμός αυτοαξιολόγησης και σύγκρισης της προόδου κάθε οργανισμού με ανώνυμα, συγκεντρωτικά στοιχεία του κλάδου.

Κεντρική θέση στον σχεδιασμό κατέχει και η κυβερνοασφάλεια, καθώς μία επιτυχημένη επίθεση στα πληροφοριακά συστήματα ενός λιμένα θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα στη διακίνηση επιβατών και εμπορευμάτων, αλλά και σοβαρές επιπτώσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Για τον λόγο αυτό προτείνονται η κατάρτιση Οδηγού Κυβερνοασφάλειας και Συμμόρφωσης NIS2, η χαρτογράφηση των αδυναμιών των λιμένων, η δημιουργία εξειδικευμένης ομάδας εργασίας και η εκπαίδευση των στελεχών.

Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται για τους μικρότερους και δημοτικούς λιμένες, οι οποίοι συχνά δεν διαθέτουν επαρκές εξειδικευμένο προσωπικό ή τους απαραίτητους τεχνικούς πόρους.

Πράσινα λιμάνια και πιλοτική εφαρμογή στο Ηράκλειο

Ο τρίτος άξονας αφορά την πράσινη μετάβαση και τη δημιουργία κοινών περιβαλλοντικών προτύπων για το σύνολο των ελληνικών λιμένων.

Η ΕΛΙΜΕ εισηγείται την πιλοτική μέτρηση της ενεργειακής κατανάλωσης και του ανθρακικού αποτυπώματος σε δύο ή τρία λιμάνια διαφορετικού μεγέθους και χαρακτήρα.

Τα αποτελέσματα θα αξιοποιηθούν για τη δημιουργία ενός ενιαίου Green Port Framework, με κοινούς δείκτες αξιολόγησης, αλλά και για την εκπόνηση εθνικού οδικού χάρτη εφαρμογής της ηλεκτροδότησης των πλοίων από την ξηρά έως το 2030.

Η ανάπτυξη υποδομών ηλεκτροδότησης στα ευρωπαϊκά λιμάνια αποτελεί βασικό στοιχείο τόσο του FuelEU Maritime όσο και του ευρωπαϊκού κανονισμού για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων.

Στη στρατηγική εντάσσεται και η έννοια της ανθεκτικότητας, καθώς ένα σύγχρονο λιμάνι δεν αρκεί να μειώνει μόνο τις εκπομπές του.

Θα πρέπει να μπορεί να αντιμετωπίζει ακραία καιρικά φαινόμενα, την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ενεργειακές κρίσεις, φυσικές καταστροφές και ψηφιακές επιθέσεις.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται η ανθεκτικότητα να αποτελέσει έναν επιπλέον πυλώνα βιωσιμότητας, μαζί με τις εκπομπές, την ενέργεια και τη διαχείριση των αποβλήτων.

Ο Οργανισμός Λιμένος Ηρακλείου προτίθεται να βρεθεί στην πρώτη γραμμή των πιλοτικών εφαρμογών, ξεκινώντας τη μέτρηση του ενεργειακού και ανθρακικού αποτυπώματός του.

Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα πρότυπο που θα μπορεί στη συνέχεια να προσαρμοστεί και να εφαρμοστεί σε λιμάνια διαφορετικού μεγέθους σε ολόκληρη τη χώρα.

Οι πρώτες δράσεις αναμένεται να αρχίσουν το δεύτερο εξάμηνο του 2026, με την αποστολή των ερωτηματολογίων, τη συγκρότηση ομάδων εργασίας και την έναρξη των πιλοτικών ενεργειακών μετρήσεων.

Για το 2027 προγραμματίζονται η έκδοση της πρώτης Εθνικής Έκθεσης Βιωσιμότητας, η ενεργοποίηση του Digital Maturity Index και η διοργάνωση του πρώτου Greek Smart & Green Ports Forum.

Από το 2028 προβλέπεται η διεκδίκηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, ενώ έως το 2030 επιδιώκεται η πλήρης ανάπτυξη των εθνικών πρωτοβουλιών και η καθιέρωση της ΕΛΙΜΕ ως κεντρικού φορέα αναφοράς για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση των ελληνικών λιμένων.

Η φιλοδοξία του σχεδίου δεν περιορίζεται μόνο στη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις, αλλά επεκτείνεται στη δημιουργία ενός κοινού οικοσυστήματος συνεργασίας, στο οποίο μεγάλοι και μικρότεροι λιμένες θα μοιράζονται τεχνογνωσία, εργαλεία και καλές πρακτικές.

ΠΗΓΗ: newmoney.gr