Η Ευρώπη κόβει τα κονδύλια που γεννούν εξαγωγές – Στο στόχαστρο η προβολή των αγροτικών προϊόντων

Προκαλεί εντύπωση κάθε φορά που η Ευρωπαϊκή Ένωση δημοσιεύει τα στοιχεία για το πλεονασματικό εμπόριο αγροδιατροφικών προϊόντων. Μια ομάδα από τις πλέον ανεπτυγμένες οικονομίες του κόσμου έχει κατορθώσει να εξάγει περισσότερα τρόφιμα και αγροτικά προϊόντα από όσα εισάγει, διατηρώντας εδώ και χρόνια ένα ισχυρό εμπορικό πλεόνασμα.

Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν, βεβαίως, και ορισμένες ιδιαιτερότητες. Στις ευρωπαϊκές εξαγωγές καταγράφονται, για παράδειγμα, καφές, κακάο και προϊόντα σοκολάτας από χώρες όπως το Βέλγιο και η Ολλανδία, παρότι οι πρώτες ύλες δεν παράγονται στην Ευρώπη. Εισάγονται, μεταποιούνται και στη συνέχεια εξάγονται ως προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.

Οι εξαιρέσεις αυτές, όμως, δεν αλλάζουν τη συνολική εικόνα. Τα ευρωπαϊκά αγροδιατροφικά προϊόντα παραμένουν περιζήτητα στις διεθνείς αγορές, εξαιτίας της ποιότητας, της ασφάλειας, της παράδοσης και της ισχυρής ταυτότητάς τους.

Η επιτυχία αυτή δεν προέκυψε μόνη της. Υποστηρίχθηκε επί χρόνια από οργανωμένες καμπάνιες προβολής, δράσεις εξωστρέφειας και σημαντικούς κοινοτικούς πόρους, που επέτρεψαν σε συνεταιρισμούς, παραγωγούς και επιχειρήσεις να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέες αγορές.

Για το 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το ποσό-ρεκόρ των 205 εκατ. ευρώ για την προώθηση ευρωπαϊκών αγροδιατροφικών προϊόντων εντός και εκτός της ΕΕ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Θλίψη στον καλλιτεχνικό χώρο για την απώλεια του Λορέντζο Καριέρε

Κι όμως, για το 2027 εξετάζεται η μείωση του σχετικού προϋπολογισμού στα 112 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για περικοπή περίπου 45%, η οποία προκάλεσε την αντίδραση αγροτικών και επιχειρηματικών οργανώσεων, που απηύθυναν κοινή επιστολή στον αρμόδιο επίτροπο Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν. Η τελική χρηματοδότηση δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, όπως διευκρίνισε και ο ίδιος ο επίτροπος.

Περικοπές σε ένα αποδοτικό εργαλείο

Η επιλογή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Η ευρωπαϊκή πολιτική προώθησης δεν αποτελεί απλώς μια επικοινωνιακή δαπάνη. Είναι εργαλείο ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, διεύρυνσης των εξαγωγών και στήριξης της αγροτικής παραγωγής.

Οι οργανώσεις που αντιδρούν υποστηρίζουν ότι η πολιτική προβολής δημιουργεί πολλαπλάσια οικονομική αξία από το κόστος της. Ακόμη και αν οι ακριβείς εκτιμήσεις για την απόδοση κάθε ευρώ πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή, είναι σαφές ότι η είσοδος ενός προϊόντος σε μια νέα αγορά δεν είναι εύκολη ούτε αυτόματη.

Απαιτεί σταθερή παρουσία, εμπορικές επαφές, συμμετοχή σε εκθέσεις, ενημέρωση καταναλωτών και επαγγελματιών, αλλά και χρόνο για να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη. Εάν αυτή η προσπάθεια διακοπεί ή αποδυναμωθεί, το κενό θα καλυφθεί από ανταγωνιστές.

Η συζήτηση για το κονδύλι προβολής συνδέεται με τη γενικότερη αλλαγή που επιχειρείται στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η πρόταση της Κομισιόν για την περίοδο 2028-2034 προβλέπει περίπου 300 δισ. ευρώ για τη γεωργία, έναντι περίπου 386-387 δισ. ευρώ στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο. Η ονομαστική μείωση προσεγγίζει το 22%, ενώ σε πραγματικές τιμές, μετά τον συνυπολογισμό του πληθωρισμού, η απώλεια εκτιμάται ακόμη μεγαλύτερη.

Η πρόταση δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Απαιτεί τη συμφωνία των κρατών-μελών και την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο έχει ήδη ζητήσει μεγαλύτερο συνολικό προϋπολογισμό και προστασία των παραδοσιακών πολιτικών για τη γεωργία και την περιφερειακή συνοχή.

Ποιος θα πληρώσει τις επόμενες κρίσεις;

Το ερώτημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή γεωργία βρίσκεται αντιμέτωπη με αλλεπάλληλες κρίσεις: ακραία καιρικά φαινόμενα, ξηρασίες, καύσωνες, αυξημένο ενεργειακό κόστος, ακριβότερα λιπάσματα και έντονο διεθνή ανταγωνισμό.

Όταν μία παραγωγή καταρρέει λόγω ακραίων θερμοκρασιών ή όταν οι κτηνοτρόφοι αναγκάζονται να προμηθευτούν ζωοτροφές από μεγάλες αποστάσεις, το κόστος δεν περιορίζεται στον παραγωγό. Μεταφέρεται στην κτηνοτροφία, στη μεταποίηση και τελικά στον καταναλωτή.

Πού θα βρεθούν οι πόροι για την αντιμετώπιση των έκτακτων αναγκών, όταν τα διαθέσιμα κονδύλια περιορίζονται; Πώς θα συνεχίσουν να καλλιεργούν όσοι παραγωγοί χάνουν το μεγαλύτερο μέρος της σοδειάς τους; Και πώς θα προστατευθεί η επισιτιστική ασφάλεια της Ευρώπης όταν μειώνεται η χρηματοδότηση του ίδιου του παραγωγικού της πυρήνα;

Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η νέα αρχιτεκτονική του προϋπολογισμού θα είναι περισσότερο ευέλικτη και θα επιτρέψει στα κράτη να κατανέμουν καλύτερα τους πόρους τους. Παράλληλα, προβλέπονται ενισχυμένα χρηματοδοτικά εργαλεία για την άμυνα, το Διάστημα και την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός για την άμυνα και το Διάστημα φτάνει τα 131 δισ. ευρώ, περίπου πέντε φορές υψηλότερα από τα σημερινά επίπεδα.

Το πολιτικό μήνυμα, επομένως, είναι σαφές: οι προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλάζουν. Το πρόβλημα είναι ότι οι νέες ανάγκες φαίνεται να χρηματοδοτούνται εν μέρει εις βάρος της γεωργίας, της συνοχής και των πολιτικών που στηρίζουν την πραγματική παραγωγή.

Την ίδια στιγμή, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση, ενισχύοντας τα προγράμματα προώθησης των αγροτικών εξαγωγών. Το αμερικανικό Υπουργείο Γεωργίας διέθεσε περισσότερα από 212 εκατ. δολάρια το 2026 μέσω δύο βασικών προγραμμάτων ανάπτυξης αγορών και ενίσχυσης των εξαγωγών.

Η διαφορά αντίληψης στις δύο πλευρές του Ατλαντικού είναι εμφανής. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν την προβολή των αγροτικών προϊόντων ως επένδυση στην ανταγωνιστικότητα. Η Ευρώπη κινδυνεύει να τη θεωρήσει δαπάνη που μπορεί να περικοπεί.

Το ερώτημα είναι κατά πόσο η ΕΕ μπορεί να διατηρήσει την ισχυρή της θέση στις διεθνείς αγορές, εάν περιορίσει τα εργαλεία που συνέβαλαν στην κατάκτησή της. Διότι οι εξαγωγές δεν διατηρούνται από κεκτημένη ταχύτητα και οι αγορές που χάνονται δύσκολα ανακτώνται.