Μια πόλη που φοβάται την ιστορία της, δεν μπορεί να χτίσει το μέλλον της

Τα χθεσινά εγκαίνια του Τζαμιού της Καλούτσιανης και των Οθωμανικών Λουτρών δεν είναι απλώς η παράδοση δύο ακόμη αποκατεστημένων μνημείων αλλά και μια ευκαιρία να αναμετρηθούμε με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ιστορία των Ιωαννίνων και, κυρίως, με τον τρόπο που σχεδιάζουμε το μέλλον τους.

Δεν με συγκινούν οι γνωστές, ελάχιστες και γραφικές, φωνές των εθνικο-ψεκασμένων που κάθε φορά ανακαλύπτουν ότι «χαρίζουμε χρήματα στους Τούρκους». Εκείνοι που στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μπερδεύουν τους Ούννους, τους Μογγόλους και τους Οθωμανούς, με τα μουσουλμανικά μνημεία των Ιωαννίνων.

Το ζήτημα δεν είναι αν αγαπά κανείς την οθωμανική περίοδο. Το ζήτημα είναι αν καταλαβαίνει ότι αποτελεί κομμάτι της ιστορίας αυτής της πόλης.

Τα Ιωάννινα δεν έγιναν σπουδαία επειδή υπήρξαν μονοδιάστατα. Έγιναν σπουδαία επειδή υπήρξαν πολυπολιτισμικά. Η ελληνική ορθόδοξη παράδοση, η μουσουλμανική παρουσία και η εβραϊκή κοινότητα συνυπήρξαν επί αιώνες, αφήνοντας η καθεμία το δικό της αποτύπωμα στην αρχιτεκτονική, στην οικονομία, στην καθημερινότητα και στην ταυτότητα της πόλης. Αυτό δεν αποτελεί ιδεολογική θέση. Είναι ιστορικό γεγονός.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν απευθύνεται σε όσους φωνάζουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης – όπου μόνο εκεί έχουν λόγο οι συγκεκριμένοι. Απευθύνεται στις τοπικές αρχές. Στον Δήμο, στην Περιφέρεια, στους φορείς του τουρισμού. Έχουμε πραγματικά καταλάβει ποιο προϊόν διαθέτουν τα Ιωάννινα;

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Τα μνημεία σώζονται, τα χωριά σβήνουν – Η σκληρή εικόνα πίσω από τα εγκαίνια

Η πόλη ευνοήθηκε για χρόνια από την ζωντανή εβραϊκή της κοινότητα. Η λειτουργούσα Συναγωγή, η μοναδική παράδοση των Ρωμανιωτών Εβραίων και οι δεσμοί της περιοχής κράτησαν ζωντανό τα τελευταία χρόνια ένα τουριστικό ρεύμα που ποτέ δεν οργανώσαμε πραγματικά. Ήρθε σχεδόν από μόνο του αλλά στα δύσκολα, στήριξε την τουριστική οικονομία των Ιωαννίνων. Αναρωτήθηκε ποτέ κανείς πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί, αν υπήρχε και σοβαρός σχεδιασμός;

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της οθωμανικής κληρονομιάς. Πριν από λίγες εβδομάδες, βρέθηκα στη Μυτιλήνη, όπου αρκεί μια βόλτα στην αγορά για να καταλάβει κανείς τι σημαίνει τουριστική στρατηγική. Ελληνικά, αγγλικά και τουρκικά στα μενού. Καταστήματα προσαρμοσμένα σε έναν επισκέπτη που έρχεται από απέναντι, αφήνει χρήματα και επιστρέφει ξανά. Χωρίς ενοχές. Χωρίς ιδεολογικές φοβίες.

Στα Ιωάννινα, αντιθέτως, μοιάζουμε να αντιμετωπίζουμε ακόμη και τη σκέψη προσέγγισης της τουρκικής αγοράς σαν κάτι σχεδόν απαγορευμένο. Η ανάδειξη ενός οθωμανικού μνημείου δε σημαίνει υιοθέτηση της οθωμανικής ιστορίας. Σημαίνει ότι αξιοποιείς αυτό που έχεις. Και τα Ιωάννινα διαθέτουν ένα μοναδικό αφήγημα που ελάχιστες ελληνικές πόλεις μπορούν να παρουσιάσουν τόσο ολοκληρωμένα: βυζαντινά μνημεία, οθωμανικά μνημεία, εβραϊκή κληρονομιά, νεότερη ελληνική ιστορία, όλα μέσα σε έναν ενιαίο αστικό ιστό.

Δεν χρειάζεται να επιλέξεις ποια ιστορία θα προβάλλεις. Η δύναμη βρίσκεται ακριβώς στη συνύπαρξή τους.

Το ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι αυτή η συζήτηση δεν είναι καινούργια. Στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξαν σοβαρές φωνές που μίλησαν για την ανάγκη τα Ιωάννινα να επενδύσουν ακριβώς σε αυτή τη διαφορετικότητα. Να δημιουργήσουν θεματικές διαδρομές, διεθνείς συνεργασίες, ειδικές τουριστικές καμπάνιες, συνέργειες με αγορές που έχουν πραγματικό ενδιαφέρον για την ιστορία της πόλης. Το έπραξε ακομπλεξάριστα και πολύ επιτυχημένα, εκ του αποτελέσματος, ο αείμνηστος πρώην Δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Γιάννης Μπουτάρης.

Η ιδέα ακούστηκε και στα Γιάννενα αλλά δεν έγινε ποτέ ολοκληρωμένη πολιτική.

Ίσως, λοιπόν, τα χθεσινά εγκαίνια να μην είναι απλώς το τέλος δύο έργων κτιριακής αποκατάστασης. Ίσως πρέπει να είναι και η αρχή μιας διαφορετικής συζήτησης. Όχι για το αν πρέπει να διατηρούμε τα μνημεία της ιστορίας μας. Αυτό είναι αυτονόητο. Αλλά για το αν έχουμε επιτέλους το θάρρος να αξιοποιήσουμε ολόκληρη την ιστορία των Ιωαννίνων, χωρίς συμπλέγματα, χωρίς φοβικά σύνδρομα και χωρίς ιδεολογικές παρωπίδες.